Koretskyi, 18 Eylül’de yaptığı açıklamada Avrupa Birliği’nden 3,3 milyar avroluk kredi diliminin Ukrayna’ya ulaştığını bildirdi.

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen de bir gün önce Ukrayna’ya 3,3 milyar avroluk ödeme yapılacağını açıklamıştı.

Yeni finansman, devam eden savaş sırasında Ukrayna’nın savunma harcamalarının karşılanmasına yönelik Avrupa desteğinin bir parçasını oluşturuyor.

Kaynak Füze ve İHA Tedarikinde Kullanılacak

3,3 milyar avroluk finansmanın kullanım alanında özellikle iki kalem öne çıkıyor: füzeler ve insansız hava araçları.

Koretskyi, alınan kaynağın Ukrayna’nın öncelikli savunma ihtiyaçlarına ayrılacağını ve bunların başında füze ile İHA tedarikinin geldiğini belirtti.

Bu durum yeni finansman dilimini genel ekonomik destek paketlerinden ayırıyor. Açıklanan kaynak doğrudan Ukrayna’nın savunma ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik olarak kullanılacak.

Rusya-Ukrayna Savaşı boyunca İHA’lar her iki taraf için de savaş alanının temel unsurlarından biri hâline geldi. Keşif ve gözetlemeden uzun menzilli taarruzlara kadar farklı görevlerde kullanılan sistemlerin yüksek tüketim oranları, sürekli üretim ve tedarik ihtiyacını beraberinde getiriyor.

Füzeler ise özellikle hava savunması ve uzun menzilli taarruz kapasitesinin sürdürülebilmesi açısından Ukrayna’nın öncelikli ihtiyaçları arasında bulunuyor.

Bununla birlikte açıklamalarda 3,3 milyar avronun ne kadarının füzelere, ne kadarının İHA’lara ayrılacağı veya hangi sistemlerin satın alınacağı belirtilmedi.

90 Milyar Avroluk Programın Parçası

3,3 milyar avroluk ödeme, Avrupa Birliği’nin Ukrayna için oluşturduğu daha geniş kapsamlı Ukraine Support Loan programının bir parçasını oluşturuyor.

Programın toplam büyüklüğü 90 milyar avroya ulaşıyor.

Avrupa Birliği, bu mekanizma üzerinden Ukrayna’nın savaş koşullarındaki finansman ihtiyacına destek sağlarken program kapsamında savunma ihtiyaçlarına da kaynak aktarılıyor.

Son 3,3 milyar avroluk dilimin füze ve İHA tedarikine yönlendirilmesi, programın doğrudan savunma kapasitesinin sürdürülmesinde de kullanılacağını gösteriyor.

Kredi mekanizması olması nedeniyle sağlanan finansman, doğrudan hibe niteliğindeki desteklerden farklı bir yapıya sahip.

Avrupa’nın Ukrayna Finansmanındaki Rolü Artıyor

Rusya-Ukrayna Savaşı’nın uzaması, Kiev’in yalnızca silah ve mühimmat ihtiyacını değil, bunların finansmanına yönelik gereksinimini de artırıyor.

Ukrayna bir yandan kendi savunma üretimini büyütmeye çalışırken diğer yandan Avrupa ülkeleri ve diğer ortaklarından sağlanan sistemler ile finansman mekanizmalarına ihtiyaç duyuyor.

Özellikle İHA üretimi ve tedariki, son yıllarda Ukrayna’nın savunma planlamasında giderek daha büyük bir paya sahip oldu.

Füze ihtiyacı ise farklı bir sorun oluşturuyor. Modern hava savunma ve uzun menzilli taarruz füzelerinin üretimi, İHA’lara kıyasla daha karmaşık üretim altyapıları ve daha uzun teslimat süreleri gerektiriyor.

Bu nedenle sağlanan finansmanın yanında Avrupa ve diğer müttefik ülkelerin üretim kapasitesi de Ukrayna’nın uzun vadeli tedarik imkânlarını belirleyen unsurlar arasında bulunuyor.

Von Der Leyen Ödemeyi Bir Gün Önce Duyurdu

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, 17 Eylül’de Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ile gerçekleştirdiği telefon görüşmesinin ardından 3,3 milyar avroluk ödemenin ertesi gün yapılacağını duyurmuştu.

Von der Leyen, finansmanın Ukrayna’nın füze ve İHA tedarikini destekleyeceğini açıkladı.

Koretskyi’nin 18 Eylül’deki açıklamasıyla söz konusu kaynağın Ukrayna tarafından alındığı doğrulanmış oldu.

Zelenskiy ise von der Leyen ile yaptığı görüşmeye ilişkin açıklamasında savunma dayanıklılığının güçlendirilmesi için atılacak adımların ve finansal desteğin ele alındığını belirtmişti.

Savaş Ekonomisinde Finansman İhtiyacı Sürüyor

Avrupa Birliği’nin son ödemesi, savaşın beşinci yılına yaklaşılırken Ukrayna’nın artan mali ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik daha geniş finansman çabasının bir parçasını oluşturuyor.

Savaşın uzaması mühimmat, füze ve insansız sistemlerde sürekli yenilenen bir tedarik ihtiyacı yaratırken Kiev aynı zamanda kamu harcamalarını ve savunma bütçesini sürdürebilmek için dış finansmana ihtiyaç duyuyor.

Son 3,3 milyar avroluk dilimde ise kullanım alanının doğrudan savunmaya yönlendirilmesi dikkat çekiyor.

Ukrayna yönetiminin açıklamasına göre finansmanın öncelikli kullanım alanları füze ve İHA tedariki olacak.

Ancak hangi füze ve İHA sistemlerinin satın alınacağı, siparişlerin Avrupa şirketlerinden mı yoksa Ukrayna savunma sanayisinden mi karşılanacağı ve 3,3 milyar avronun farklı tedarik kalemleri arasında nasıl dağıtılacağı henüz açıklanmadı.

Bu nedenle finansmanın Ukrayna’nın envanterine hangi sistemleri ve hangi miktarlarda kazandıracağı şu aşamada bilinmiyor.

Yeni ödeme, Avrupa Birliği’nin Ukrayna’ya sağladığı finansal desteğin savunma tedariki boyutunun devam ettiğini gösterirken bundan sonraki süreçte 90 milyar avroluk program kapsamında yapılacak diğer ödemeler ve bunların savunma ile diğer bütçe ihtiyaçları arasındaki dağılımı takip edilecek.

ABD yönetiminin 17 Eylül’de açıkladığı karar, uzun süredir gündemde bulunan Suudi Arabistan’ın beşinci nesil savaş uçağı tedarikinde önemli bir aşamaya geçildiğini gösteriyor.

Satış paketinde 48 F-35’in yanı sıra toplam 49 Pratt & Whitney F135 motoru bulunuyor. Bunların 48’i uçaklara takılı olacak, bir motor ise yedek olarak sağlanacak.

Pakette ayrıca uçakların işletilmesi için gerekli destek ekipmanları, eğitim, yedek parçalar ve lojistik destek unsurları yer alıyor.

Toplam tahmini bedel ise 24,3 milyar dolar olarak açıklandı.

Ancak ABD Dışişleri Bakanlığının onayı, uçakların satışının ve teslimatının kesinleştiği anlamına gelmiyor. Satışın Kongredeki inceleme sürecini tamamlaması gerekiyor. Nihai fiyat ve miktarlar da daha sonraki müzakerelerde değişebiliyor.

48 F-35A İçin Onay

Suudi Arabistan’a yönelik paketin merkezinde F-35 ailesinin konvansiyonel kalkış ve iniş yapabilen F-35A versiyonu bulunuyor.

Lockheed Martin tarafından üretilen F-35A, düşük görünürlük özelliklerini gelişmiş sensörler, veri füzyonu ve ağ merkezli harekât kabiliyetleriyle birleştiren beşinci nesil bir savaş uçağı.

ABD Dışişleri Bakanlığına göre olası satış, Suudi Arabistan’ın mevcut ve gelecekteki tehditlere karşı caydırıcılık kapasitesini güçlendirecek, ülke savunmasına katkı sağlayacak ve ABD ile diğer müttefik kuvvetlerle birlikte çalışabilirliğini geliştirecek.

Washington ayrıca F-35’lerin Suudi Arabistan’ın hava-hava ve hava-yer kabiliyetlerini geliştireceğini belirtti.

Satışın ana yüklenicisi F-35’in üreticisi Lockheed Martin olurken uçakta kullanılan F135 motorları RTX bünyesindeki Pratt & Whitney tarafından üretiliyor.

Silahlar Pakette Yer Almıyor

Açıklanan satış paketinde dikkat çeken ayrıntılardan biri F-35’lerde kullanılacak mühimmatların yer almaması.

Janes’in ABD yönetiminin açıklamasına dayandırdığı bilgilere göre mevcut onay uçakları, ilgili ekipmanları, yedek parçaları, hizmetleri ve destek unsurlarını kapsıyor ancak silahlar satış paketine dahil değil.

Bu durum, Suudi F-35 filosunun gelecekte kullanacağı hava-hava ve hava-yer mühimmatlarının ayrı satış ve onay süreçlerine konu olabileceği anlamına geliyor.

Bununla birlikte uçakların Suudi Arabistan’a hangi konfigürasyonda teslim edileceği ve teslimat takvimi konusunda ayrıntılı bilgiler henüz kamuoyuyla paylaşılmadı.

Kongre Süreci Tamamlanmadı

ABD silah satış sisteminde Dışişleri Bakanlığının FMS onayı önemli bir aşama olsa da sürecin son adımı değil.

Olası satış Kongreye bildirildi ve burada inceleme sürecine tabi tutulacak. Kongrenin satışa karşı yasal girişimde bulunma yetkisi bulunuyor.

Bu nedenle mevcut gelişmeyi “Suudi Arabistan 48 F-35 satın aldı” veya “48 F-35 Suudi Arabistan’a teslim edilecek” şeklinde kesinleşmiş bir anlaşma olarak değerlendirmek için henüz erken.

Ayrıca açıklanan 24,3 milyar dolarlık rakam da 48 uçağın yalnızca çıplak platform fiyatını ifade etmiyor. FMS paketlerinde uçaklarla birlikte motorlar, eğitim, lojistik destek, yedek parçalar ve programın diğer destek kalemleri de toplam tahmini maliyete dahil ediliyor.

Nihai sözleşmeler imzalandığında gerçek bedel ilk açıklanan azami tahmini tutardan farklılaşabiliyor.

Suudi Arabistan Yıllardır F-35 İstiyor

Riyad’ın F-35 tedarik etme isteği yeni değil.

Suudi Arabistan, hava kuvvetlerini modernize etmek amacıyla uzun süredir yeni nesil savaş uçaklarını değerlendiriyor. Reuters’a göre Riyad, F-35 talebini 2025’in başlarında ABD Başkanı Donald Trump’a doğrudan iletti.

Trump ise Kasım 2025’te Suudi Arabistan’a F-35 satılacağını kamuoyuna açıklamıştı.

ABD Dışişleri Bakanlığının son onayıyla siyasi düzeyde açıklanan bu niyet, resmî FMS sürecinde yeni bir aşamaya taşındı.

Suudi Kraliyet Hava Kuvvetleri hâlihazırda ağırlıklı olarak F-15 ailesi, Eurofighter Typhoon ve Tornado savaş uçaklarından oluşan bir filoya sahip.

F-35A’nın filoya eklenmesi durumunda Suudi Arabistan ilk kez düşük görünürlük özelliklerine sahip beşinci nesil bir savaş uçağını envanterine katacak.

İsrail’in Niteliksel Askerî Üstünlüğü Gündemde

Olası satışın en önemli siyasi ve askerî boyutlarından birini İsrail’in bölgedeki niteliksel askerî üstünlüğünün korunmasına yönelik ABD politikası oluşturuyor.

İsrail, hâlihazırda Orta Doğu’da F-35 kullanan tek ülke konumunda bulunuyor ve F-35I “Adir” adı verilen ülkeye özgü konfigürasyonu işletiyor.

ABD Dışişleri Bakanlığı ise Suudi Arabistan’a yönelik teklifin bölgedeki askerî dengeyi değiştirmeyeceğini savunuyor.

Bununla birlikte Reuters, satışın Washington’ın İsrail’in bölgesel niteliksel askerî üstünlüğünü korumaya yönelik uzun süredir devam eden politikası açısından tartışmalara yol açabileceğine dikkat çekiyor.

Kongrede yapılacak değerlendirmelerde bu başlığın yanı sıra ileri F-35 teknolojilerinin korunmasına ilişkin güvenlik kaygılarının da gündeme gelmesi bekleniyor.

Çin Bağlantısı Üzerinden Teknoloji Güvenliği Tartışması

Satış sürecinin tartışmalı başlıklarından bir diğerini Suudi Arabistan ile Çin arasındaki gelişen ilişkiler oluşturuyor.

ABD basınında yer alan haberlerde, Amerikan istihbarat birimlerinin F-35’in hassas teknolojilerinin Çin’in erişimine açılma ihtimali konusunda risk değerlendirmelerinde bulunduğu bildirildi.

Bu kaygılar özellikle F-35’in düşük görünürlük teknolojileri, gelişmiş sensörleri, görev sistemleri ve yazılım altyapısının korunması üzerinde yoğunlaşıyor.

Ancak kamuya açık bilgilerde Çin’in F-35 teknolojisine Suudi Arabistan üzerinden erişeceğine ilişkin gerçekleşmiş bir durum bulunmuyor. Tartışma, satışın gerçekleştirilmesi hâlinde ortaya çıkabilecek teknoloji güvenliği risklerine ilişkin değerlendirmelere dayanıyor.

Benzer teknoloji güvenliği tartışmaları daha önce Birleşik Arap Emirlikleri’ne yönelik F-35 satış sürecinde de yaşanmıştı.

İlk Arap F-35 Kullanıcısı Olabilir

Satışın Kongre sürecini geçmesi, nihai anlaşmaların imzalanması ve uçakların teslim edilmesi durumunda Suudi Arabistan, F-35 kullanan ilk Arap ülkesi olacak.

Birleşik Arap Emirlikleri için daha önce F-35 satışı gündeme gelmiş ancak süreç uçakların teslimatıyla sonuçlanmamıştı.

Suudi Arabistan’a yönelik son onay bu nedenle yalnızca Riyad’ın hava gücünün modernizasyonu açısından değil, F-35’in Orta Doğu’daki kullanıcı yapısı açısından da dikkat çekiyor.

Bununla birlikte Suudi Arabistan’ın F-35A’ları hangi tarihten itibaren teslim almaya başlayacağı henüz açıklanmadı. Üretim takvimi, Kongre süreci, nihai sözleşmeler ve programın mevcut sipariş yoğunluğu nedeniyle uçakların teslimatının uzun yıllara yayılan bir süreç olması bekleniyor.

Süreç Henüz Tamamlanmadı

ABD Dışişleri Bakanlığının 48 F-35A için verdiği onay, Suudi Arabistan’ın beşinci nesil savaş uçağı tedarikinde bugüne kadarki en somut aşamalardan birini oluşturuyor.

Ancak 24,3 milyar dolarlık paket henüz tamamlanmış bir satın alma sözleşmesi değil.

Kongre incelemesinin ardından tarafların nihai şartlar üzerinde anlaşması ve FMS sürecinin ilerlemesi gerekecek. Uçakların konfigürasyonu, teslimat takvimi ve Suudi filosunda kullanılacak mühimmatların kapsamı gibi kritik ayrıntılar da henüz açıklanmış değil.

Bu nedenle önümüzdeki süreçte izlenecek temel başlıklar Kongrenin satışa yaklaşımı, nihai sözleşmenin kapsamı ve ilk F-35A’ların Suudi Arabistan’a hangi takvimde teslim edileceği olacak.

Karar yalnızca GKRY’nin Amerikan silahlarına erişimini sürdürmesi açısından değil, Doğu Akdeniz’deki güç dengeleri bakımından da önem taşıyor. Türkiye, Yunanistan, İsrail ve GKRY’nin farklı ittifaklar, enerji politikaları, deniz yetki alanları ve güvenlik öncelikleri üzerinden güç ve nüfuz mücadelesi yürüttüğü bölgede Washington’ın GKRY ile savunma ilişkilerini derinleştirmesi, ABD’nin bölgesel güvenlik mimarisindeki tercihlerini daha görünür hâle getiriyor.

Ambargo Tamamen Kaldırılmış Değil

ABD’nin kararı teknik olarak GKRY’ye yönelik silah ambargosunun süresiz biçimde ortadan kaldırılması anlamına gelmiyor. Washington, Uluslararası Silah Ticareti Düzenlemeleri (ITAR) kapsamında GKRY’ye uygulanan savunma ticareti kısıtlamalarını belirli koşullara bağlı olarak askıya alıyor ve uygunluk durumunu düzenli olarak değerlendiriyor.

Mevcut politikanın temeli 2019 tarihli Eastern Mediterranean Security and Energy Partnership Act ile 2020 mali yılı Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası’na dayanıyor. ABD’nin GKRY’ye yönelik savunma ticareti kısıtlamalarını kaldırabilmesi için Rum yönetiminin kara para aklamayla mücadele ve mali denetim alanlarında Washington ile iş birliğini sürdürmesi, ayrıca Rus askerî gemilerinin limanları yakıt ikmali ve bakım amacıyla kullanmasını engellemek için gerekli adımları atması gerekiyor.

Washington, bu şartların karşılandığını değerlendirerek 2022’de savunma ticareti kısıtlamalarını kaldırmış ve uygulama sonraki dönemlerde yenilenmişti. Son kararla bu politika 30 Eylül 2027’ye kadar devam edecek.

ABD-GKRY Savunma İlişkileri Genişliyor

Silah ambargosunun kaldırılması, son yıllarda ABD ile GKRY arasında gelişen savunma ilişkilerinin yalnızca bir bölümünü oluşturuyor.

Washington ile Rum yönetimi arasındaki askerî ilişkiler eğitim, ortak faaliyetler, liman ziyaretleri ve güvenlik iş birliği gibi alanlarda genişledi. ABD daha önce GKRY’yi International Military Education and Training (IMET) programına dahil ederken Amerikan ve Rum unsurları arasında ortak eğitim faaliyetleri gerçekleştirildi. ABD savaş gemilerinin liman ziyaretleri ve deniz güvenliği ile siber güvenlik alanındaki ortak eğitimler de bu sürecin parçaları arasında yer aldı.

Daha önemli değişikliklerden biri ise Ocak 2025’te gerçekleşti. GKRY, ABD’nin Foreign Military Sales (FMS) ve Excess Defense Articles (EDA) programlarından yararlanabilir hâle geldi. Böylece Rum yönetiminin yalnızca Amerikan savunma şirketlerinden doğrudan ticari alım yapmasının değil, ABD hükümeti üzerinden silah ve askerî teçhizat tedarik etmesinin de önü açıldı. EDA ise Amerikan ordusunun ihtiyaç fazlası savunma malzemelerinin uygun ülkelere transferine imkân sağlıyor.

Bu nedenle 2027’ye kadar uzatılan karar, tek başına değerlendirilmesi gereken bir silah satışı düzenlemesinden çok daha geniş bir dönüşümün parçası.

Rus Sistemlerinden Batı Sistemlerine Geçiş

Kararın uzun vadeli sonuçlarından biri GKRY’nin askerî envanterinin dönüşümü olabilir.

Rum Milli Muhafız Ordusu uzun yıllardır Rus ve eski Sovyet tasarımı sistemlerin de bulunduğu karma bir envanter kullanıyor. ABD savunma pazarının açılması, FMS ve EDA erişiminin sağlanması ve Avrupa’nın yeni savunma finansman mekanizmaları, GKRY’nin önümüzdeki yıllarda envanterini Batılı sistemlerle modernize etmesini kolaylaştırabilecek bir ortam oluşturuyor.

ABD Ticaret Bakanlığının Nisan 2026 tarihli değerlendirmesine göre GKRY’nin savunma ve güvenlik pazarı Amerikan şirketlerine uzun yıllar süren kısıtlamaların ardından yeniden açılmış durumda. Rum yönetiminin önümüzdeki beş yılda eskiyen silah sistemlerini modernize etmeyi planlaması da Amerikan savunma şirketleri açısından yeni fırsatlar oluşturuyor. 

Bu dönüşüm yalnızca hangi ülkenin silahlarının satın alınacağıyla ilgili değil. Amerikan ve diğer NATO standardındaki sistemlerin envanterdeki ağırlığının artması; eğitim, lojistik, bakım, mühimmat ve birlikte çalışabilirlik alanlarında da GKRY’nin Batılı savunma yapılarıyla bağlarının güçlenmesi anlamına gelebilir.

Doğu Akdeniz’deki Denge Oyunu

Bu noktada karar Türkiye açısından daha geniş bir anlam kazanıyor.

Doğu Akdeniz uzun süredir enerji kaynakları, deniz yetki alanları, Kıbrıs meselesi, askerî varlık ve bölgesel ortaklıkların iç içe geçtiği bir güç mücadelesine sahne oluyor. Türkiye, Yunanistan, İsrail ve GKRY’nin güvenlik çıkarları ve bölgesel ortaklıkları her noktada örtüşmüyor. ABD’nin GKRY ile askerî ilişkilerini geliştirmesi de bu mevcut denkleme yeni bir unsur ekliyor.

Buradaki önemli nokta, Washington’ın tek bir silah satışına izin vermesinden ziyade GKRY’nin Amerikan savunma sistemine erişiminin giderek kurumsallaşması.

Silah ambargosunun kaldırılması, askerî eğitim programları, ortak faaliyetler ve FMS ile EDA erişimi birlikte değerlendirildiğinde ABD-GKRY ilişkilerinin savunma alanında birbirini tamamlayan adımlarla ilerlediği görülüyor. Bu durum GKRY’nin yalnızca silah tedarik kaynaklarını çeşitlendirmesine değil, ABD ile uzun vadeli askerî ilişkiler geliştirmesine de imkân sağlıyor.

Türkiye Karara Tepki Gösterdi

Türkiye Dışişleri Bakanlığı, ABD’nin kararının 30 Eylül 2027’ye kadar uzatılmasının ardından yaptığı açıklamada KKTC Dışişleri Bakanlığının konuya ilişkin görüşlerini paylaştığını bildirdi.

Ankara, Rum tarafının yoğun silahlanma faaliyetlerinin bölgesel istikrara zarar verdiğini belirterek Ada’daki iki taraf arasındaki güveni daha fazla aşındırabilecek adımlardan kaçınılması gerektiğini vurguladı.

Dışişleri Bakanlığı ayrıca Türkiye’nin garantör ülke olarak Kıbrıs Türk halkının meşru hak ve çıkarlarını savunmaya ve güvenliğini sağlamaya devam edeceğini açıkladı. 

Bu tepki, Ankara’nın meseleyi yalnızca ABD-GKRY arasındaki ikili bir savunma ticareti kararı olarak değerlendirmediğini gösteriyor. Türkiye açısından GKRY’nin askerî kapasitesindeki değişim doğrudan Kıbrıs’taki güvenlik dengesi ve Doğu Akdeniz’deki daha geniş stratejik rekabetle bağlantılı.

Bir Sonraki Adım Beş Yıllık Muafiyet Olabilir

Sürecin bundan sonraki aşamasında dikkat edilmesi gereken gelişmelerden biri ise ABD’deki mevcut yıllık yenileme sisteminin değiştirilmesi.

ABD Ticaret Bakanlığının Nisan 2026’da yayımladığı ülke değerlendirmesine göre Kongrede silah ambargosu muafiyetinin yenilenme süresinin bir yıldan beş yıla kadar çıkarılması değerlendiriliyor.

Böyle bir değişiklik gerçekleşirse sonuç yalnızca idari olmayacak.

Yıllık sistem Washington’a GKRY’nin gerekli şartları yerine getirip getirmediğini düzenli olarak değerlendirme imkânı verirken, beş yıllık bir dönem savunma tedarikinde çok daha uzun bir öngörülebilirlik sağlayabilir. Özellikle teslimatı birkaç yıla yayılan hava savunma sistemleri, radarlar, mühimmatlar ve diğer büyük savunma projeleri açısından bu süre önemli.

Dolayısıyla beş yıllık bir düzenlemeye geçilmesi, 2022’de başlayan geçici muafiyet politikasının giderek daha kalıcı bir savunma ilişkisine dönüşmesinde yeni bir eşik oluşturabilir.

Silah Ambargosundan Stratejik Yakınlaşmaya

ABD’nin son kararı tek başına Doğu Akdeniz’deki askerî dengeyi değiştiren bir gelişme değil. Karar belirli bir silah sisteminin satışı veya yeni bir Amerikan askerî konuşlanması anlamına da gelmiyor.

Ancak son yıllardaki gelişmeler birlikte değerlendirildiğinde daha geniş bir eğilim ortaya çıkıyor.

GKRY’nin Amerikan savunma ticaretine erişiminin açılması, FMS ve EDA programlarına dahil edilmesi, askerî eğitim ve güvenlik iş birliğinin genişlemesi ve şimdi muafiyetin Eylül 2027’ye kadar devam ettirilmesi, Washington-Lefkoşa hattındaki savunma ilişkilerinin giderek daha kurumsal bir zemine oturduğunu gösteriyor. 

Türkiye açısından izlenmesi gereken temel konu da yalnızca GKRY’nin hangi Amerikan silahlarını satın alacağı değil. Asıl mesele, GKRY’nin önümüzdeki yıllarda ABD’nin bölgesel savunma ve güvenlik mimarisi içinde nasıl bir konuma yerleşeceği ve bunun Kıbrıs ile Doğu Akdeniz’deki mevcut güç mücadelesine nasıl yansıyacağı.

Bu nedenle 30 Eylül 2027’ye kadar verilen yeni süre, takvimdeki bir yıllık uzatmanın ötesinde anlam taşıyor. Doğu Akdeniz’deki denge oyununda bundan sonraki belirleyici gelişme, ABD-GKRY savunma yakınlaşmasının ne kadar ileri gideceği olacak.

Gelişme, Rusya-Ukrayna Savaşı devam ederken NATO’nun Belarus ve Rusya sınırlarına yakın bölgelerde askerî faaliyetlerini artırdığı ve Baltık güvenliğinin yeniden gündemin üst sıralarına çıktığı bir dönemde gerçekleşmesi nedeniyle dikkat çekiyor.

Ancak Belarus yönetiminin aldığı kararın doğrudan ülkenin savaşa girmeye hazırlandığı şeklinde değerlendirilmesi için mevcut aşamada yeterli veri bulunmuyor. Minsk’in resmî açıklamalarına göre yürütülen faaliyet, silahlı kuvvetlerin muharebe ve seferberlik hazırlığının sınanmasına yönelik daha geniş bir denetim sürecinin parçasını oluşturuyor.

51. Muhafız Topçu Tugayı En Yüksek Hazırlık Seviyesine Geçiriliyor

Belarus Savunma Bakanlığının açıklamalarına göre denetimin merkezinde 51. Muhafız Topçu Tugayı bulunuyor.

Belarus Güvenlik Konseyi Devlet Sekreteri Aleksandr Volfoviç tarafından Savunma Bakanı Viktor Hrenin’e iletilen talimat doğrultusunda tugayın göreve hazır hâle getirilmesi, bazı unsurlarının seferber edilmesi ve savaş zamanı kadrosuna tamamlanması öngörülüyor.

Denetim yalnızca tugayın mevcut personelinin alarm durumundaki reaksiyonunu ölçmekle sınırlı tutulmuyor.

Yedek subayların da birliklere çağrıldığı ve personelin ne kadar hızlı biçimde toplanarak görev yerlerine ulaştırılabildiğinin sınandığı bildiriliyor.

Bu kapsamda askerlik şubeleri ve seferberlik mekanizmasının işleyişi de denetleniyor. Belarus yönetimi böylece yalnızca sahadaki askerî birliklerin değil, kriz veya savaş durumunda ordunun genişletilmesini sağlayacak idari sistemin de reaksiyon kapasitesini test ediyor.

Birliğin hazırlıkların ardından eğitim alanına çıkarak kendisine verilen muharebe eğitim görevlerini yerine getirmesi planlanıyor.

Ukrayna Savaşı’ndan Çıkarılan Dersler Tatbikata Taşınıyor

Denetimin dikkat çekici unsurlarından biri Belarus askerî yönetiminin son yıllardaki savaşlardan elde edilen tecrübeleri doğrudan eğitim programlarına aktarması.

Belarus kaynaklarına göre özellikle modern ateş desteği yöntemleri, birliklerin sevk ve idaresi, derinlikteki hedeflerin vurulması ve merkezî komuta sisteminin kesintiye uğrayabileceği koşullarda birliklerin hareket kabiliyeti üzerinde duruluyor.

Bu çalışmaların hazırlanmasında Rusya-Ukrayna Savaşı başta olmak üzere güncel çatışmalardan elde edilen askerî tecrübelerin dikkate alındığı belirtiliyor.

Dolayısıyla Belarus’un mevcut hazırlığı klasik bir alarm tatbikatının ötesinde, modern savaş ortamında seferberlikten komuta-kontrole ve ateş gücünün kullanımına kadar farklı süreçlerin birlikte sınandığı bir yapıya sahip.

2026 Boyunca Hazırlık Seviyesi Test Edildi

Son gelişme Belarus ordusunun 2026 yılında gerçekleştirdiği ilk ani hazırlık denetimi değil.

Belarus yönetimi yılın ilk aylarından itibaren silahlı kuvvetlerin muharebe ve seferberlik kapasitesini sınayan bir dizi faaliyet gerçekleştirdi.

Lukaşenko şubat ayında düzenlenen ani denetimlerden birini bizzat takip etmiş, birliklerin alarm durumundaki reaksiyonları ve sahadaki muharebe kabiliyetleri test edilmişti.

Ocak-nisan dönemindeki denetimlerin ardından Lukaşenko mayıs ayında ordunun potansiyel bir savaşa yönelik hazırlıklarının sürdürülmesi gerektiğini açıklamıştı. Belarus lideri aynı zamanda savaşın önlenmesini istediğini belirtirken ordunun böyle bir ihtimale karşı hazır tutulması gerektiğini savunmuştu.

Bu kapsamda birliklerin belirli bölümlerinin dönüşümlü biçimde seferber edilerek hazırlık seviyelerinin test edilmesi yaklaşımı benimsenmişti.

Rusya ile Nükleer Tatbikat da Gerçekleştirildi

Belarus’un askerî hazırlık faaliyetlerinin bir diğer önemli boyutunu Rusya ile giderek derinleşen savunma ilişkileri oluşturuyor.

Belarus ve Rusya mayıs ayında Rus taktik nükleer silahlarının muharebe kullanımına yönelik ortak eğitim gerçekleştirdi.

Tatbikat, Rusya’nın nükleer kapasiteye sahip Oreşnik hipersonik balistik füze sistemlerini Belarus topraklarına konuşlandırmasının ardından gerçekleştirilmesi nedeniyle ayrıca dikkat çekmişti.

Belarus daha önce de Rus taktik nükleer silahlarının kendi topraklarında konuşlandırılmasına izin vermişti.

Bu gelişmeler Belarus’u NATO’nun doğu kanadındaki güvenlik hesaplamalarında giderek daha önemli bir unsur hâline getiriyor.

NATO-Belarus Sınırında Askerî Hareketlilik Artıyor

Belarus ordusundaki hazırlık denetiminin zamanlaması da bölgesel güvenlik açısından dikkat çekiyor.

NATO, son dönemde Polonya ve Baltık ülkelerindeki askerî faaliyetlerini artırıyor.

20 Ağustos’ta NATO uçakları Rusya’nın Kaliningrad bölgesine yakın kuzeydoğu Polonya hava sahasında geniş kapsamlı bir tatbikat gerçekleştirdi. Faaliyete ABD ve Norveç savaş uçaklarının yanı sıra NATO E-3A Sentry havadan erken ihbar ve kontrol uçağı, tanker uçaklar ve elektronik harp unsurları katıldı.

Polonya makamları tatbikatın önceden planlandığını ve Rus hava kuvvetlerinin faaliyetleriyle bağlantılı olmadığını açıkladı.

Bunun yanında NATO birlikleri Belarus ve Rusya sınırlarına yakın Baltık bölgelerinde de tatbikatlarını sürdürüyor.

Letonya’nın doğusundaki Latgale bölgesinde gerçekleştirilen Pērkons tatbikatında NATO’nun çok uluslu birlikleri Belarus ve Rusya sınırlarına yakın bölgelerin savunulmasına yönelik senaryolar üzerinde çalıştı.

Polonya ise Belarus ve Kaliningrad sınırındaki savunma altyapısını güçlendirmeyi sürdürüyor. NATO açısından stratejik önem taşıyan Suwalki Koridoru da ittifakın bölgedeki askerî planlamasının merkezinde bulunuyor.

Suwalki Koridoru Neden Önemli?

Belarus’taki askerî hareketliliğin NATO açısından taşıdığı önemin temel nedenlerinden biri ülkenin coğrafi konumu.

Belarus’un batısında Polonya, kuzeybatısında ise Litvanya bulunuyor. Belarus ile Rusya’nın Kaliningrad bölgesi arasında kalan yaklaşık 65 kilometrelik Suwalki Koridoru, Polonya üzerinden Litvanya, Letonya ve Estonya’yı NATO’nun geri kalanına kara yoluyla bağlayan stratejik bir geçiş alanı oluşturuyor.

Bu nedenle Belarus ve Kaliningrad çevresindeki askerî hareketlilik NATO tarafından yakından takip ediliyor.

Olası bir Rusya-NATO krizinde Suwalki Koridoru’nun güvenliği, Baltık ülkelerine kara yoluyla askerî takviye ulaştırılması açısından kritik önem taşıyor.

CIA Direktörünün Moskova Ziyaretiyle Bağlantısı Var mı?

Belarus’taki gelişmenin zamanlaması, CIA Direktörü John Ratcliffe’ın önceden duyurulmayan Moskova ziyaretiyle aynı döneme denk gelmesi nedeniyle bazı yayın organlarında iki gelişmenin birbiriyle bağlantılı olduğu yönünde yorumlara neden oldu.

Ratcliffe’ın Rus istihbarat yetkilileriyle görüştüğü Kremlin tarafından doğrulanırken Amerikan basınında CIA Direktörünün Moskova’ya Rusya’nın NATO ülkelerine yönelik olası girişimleri konusunda uyarıda bulunmak amacıyla gittiği öne sürüldü.

Ancak Belarus’taki mevcut hazırlık denetiminin Ratcliffe’ın ziyaretine tepki olarak başlatıldığına ilişkin doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor.

Aksine mevcut veriler denetimin Ratcliffe’ın Moskova’ya ulaşmasından önce başladığını gösteriyor.

Belarus Savunma Bakanlığı kaynaklarına dayanan bilgilere göre 51. Muhafız Topçu Tugayına ilişkin mevcut hazırlık süreci 24 Ağustos’ta devam ediyordu. Ratcliffe’ın Moskova ziyareti ise 25 Ağustos’ta gerçekleşti.

Bu nedenle iki gelişme arasındaki zamanlama dikkat çekici olmakla birlikte doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi kurmak mevcut bilgiler ışığında mümkün görünmüyor.

Mevcut gelişmelerin en kritik sorusu Minsk yönetiminin doğrudan bir savaşa hazırlık yapıp yapmadığı yönünde.

Belarus yönetiminin söylemlerinde savaş ihtimaline karşı hazırlık yapılması gerektiği açık biçimde yer alıyor. Lukaşenko da 2026 içerisinde ordunun olası bir savaş senaryosuna hazır tutulması gerektiğini birçok kez dile getirdi.

Ancak 51. Muhafız Topçu Tugayının hazırlık seviyesinin yükseltilmesi tek başına Belarus’un Ukrayna Savaşı’na doğrudan katılmaya veya NATO ile çatışmaya hazırlandığını göstermiyor.

Belarus, 2022’den bu yana Rusya’nın Ukrayna’ya karşı yürüttüğü savaşta Moskova’nın en önemli stratejik ortaklarından biri konumunda bulunuyor. Rus kuvvetleri savaşın başlangıcında Belarus topraklarını Ukrayna’nın kuzeyine yönelik harekât için kullanmıştı. Buna rağmen Belarus ordusu bugüne kadar Ukrayna’daki savaşa doğrudan geniş çaplı muharip güç göndermedi.

Kiev ise Minsk’in askerî faaliyetlerini yakından takip ediyor.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy nisan ayında Rusya’nın Belarus’u yeniden savaşa daha doğrudan biçimde dahil etmeye çalışabileceğine ilişkin değerlendirmelerde bulunmuştu.

Bu nedenle Belarus’taki son hazırlık faaliyetleri tek başına yaklaşan bir askerî harekâtın göstergesi olarak değerlendirilmemeli.

Ancak Belarus ordusunun seferberlik mekanizmasının sınanması, birliklerin savaş zamanı kadrolarına çıkarılması, modern savaş tecrübelerinin eğitimlere aktarılması ve Rusya ile nükleer boyutu da kapsayan askerî entegrasyonun derinleşmesi, ülkenin uzun vadeli savaş hazırlık seviyesini yükselttiğini gösteriyor.

NATO’nun Polonya ve Baltık ülkelerindeki askerî varlığını güçlendirdiği, Rusya’nın Kaliningrad’daki kapasitesini koruduğu ve Ukrayna Savaşı’nın devam ettiği mevcut güvenlik ortamında Belarus’un attığı adımlar bu nedenle yalnızca Minsk’in iç askerî hazırlığı olarak değil, NATO’nun doğu kanadındaki daha geniş güvenlik denkleminin bir parçası olarak yakından takip ediliyor.

Kremlin, Ratcliffe’ın Moskova’da Rus istihbarat yetkilileriyle görüştüğünü doğruladı. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, temasların istihbarat servisleri kanalıyla gerçekleştirildiğini açıklarken görüşmelerin içeriğine ilişkin ayrıntı vermedi.

Ratcliffe’ın Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile doğrudan görüşmediği belirtilirken Peskov, Putin’in temasların sonuçları hakkında bilgilendirildiğini söyledi.

Ziyaret, bir CIA direktörünün 2021’den bu yana Moskova’ya gerçekleştirdiği kamuoyunca bilinen ilk ziyaret olması nedeniyle ayrıca önem taşıyor. 2021’de dönemin CIA Direktörü William Burns, Rusya’nın Ukrayna sınırındaki askerî yığınağının arttığı dönemde Moskova’ya gitmiş ve Biden yönetiminin mesajlarını Rus tarafına iletmişti.

Ratcliffe’ın ziyaretinin gündemi konusunda ise Washington ve Amerikan basınından farklı açıklamalar geliyor.

Wall Street Journal ve ABC News’in görüşmeler hakkında bilgi sahibi kaynaklara dayandırdığı haberlerine göre Ratcliffe, Rus yetkililere herhangi bir NATO ülkesine yönelik askerî saldırı veya tırmanmadan kaçınılması gerektiği mesajını iletti.

Amerikan basınındaki haberlerde özellikle NATO’nun doğu kanadındaki Estonya, Letonya ve Litvanya öne çıkıyor. Washington’daki endişenin Rusya’nın doğrudan NATO ile geniş çaplı bir savaşa girişmesinden çok, ittifakın kolektif savunma iradesini sınayabilecek sınırlı bir girişimde bulunması ihtimali üzerinde yoğunlaştığı belirtiliyor.

Bu senaryoların siber faaliyetlerden sınırlı sınır ihlallerine ve NATO’nun vereceği tepkiyi test edebilecek farklı hibrit girişimlere kadar uzanabileceği değerlendiriliyor.

Ancak Ratcliffe’ın Moskova’ya NATO konusunda doğrudan uyarıda bulunduğuna ilişkin iddialar ABD yönetimi veya CIA tarafından resmen doğrulanmış değil. Bu bilgi, görüşmeler hakkında bilgi sahibi olduğu belirtilen Amerikan kaynaklarına dayanıyor.

ABD Başkanı Donald Trump da ziyaretin NATO’ya yönelik olası Rus tehdidiyle bağlantılı olduğu yönündeki haberleri reddetti. Trump, Ratcliffe’ın temaslarını “kısmen rutin” olarak nitelendirirken ziyaretin Rusya’nın NATO’ya yönelik olası askerî hamleleri veya İran nedeniyle Moskova’ya uygulanabilecek yeni yaptırımlarla bağlantılı olduğu iddialarına katılmadığını söyledi.

Trump bununla birlikte Moskova temaslarından bazı sonuçlar çıkabileceğine işaret ederek yönetiminin Rusya-Ukrayna Savaşı’nı sona erdirmeye yönelik çalışmalarını sürdürdüğünü belirtti.

İran Dosyası da Gündemde

Amerikan basınına yansıyan bilgilere göre Moskova temaslarının bir diğer önemli gündem maddesini İran oluşturdu.

ABC News ve Wall Street Journal’ın kaynaklarına göre Washington, Moskova’nın İran’a verdiği desteği yakından takip ediyor. Ratcliffe’ın Rus yetkililerle İran ve Hürmüz Boğazı çevresindeki gelişmeleri de ele aldığı öne sürülüyor.

Bu iddialar da henüz ABD veya Rusya tarafından resmen doğrulanmış değil.

Ancak İran başlığının Moskova’daki temaslarda gündeme gelmiş olması durumunda Ratcliffe’ın ziyaretinin kapsamı Ukrayna Savaşı’nın ötesine geçiyor. Böyle bir tablo, Washington’ın Rusya ile yürüttüğü güvenlik diyaloğunda Avrupa’daki savaş, NATO’nun doğu kanadı ve Orta Doğu’daki gelişmeleri aynı stratejik çerçevede değerlendirdiğine işaret edebilir.

Ukrayna Ziyaretten Haberdardı

Associated Press’in aktardığı bilgilere göre Ukrayna yönetimi Ratcliffe’ın Moskova ziyaretinden önceden haberdar edildi.

Haberde Amerikan tarafının ziyaret sırasında güvenlik gerekçesiyle Ukrayna’dan Moskova ve Rusya’nın kuzeyindeki bazı bölgelerin yakınlarında saldırıları sınırlamasını istediği de belirtildi.

Bu ayrıntı, ziyaretin önceden planlanmış ve operasyonel güvenlik koordinasyonu yapılmış üst düzey bir temas olduğunu gösteriyor.

Kiev’in ziyaret konusunda önceden bilgilendirilmesi aynı zamanda Washington’ın Moskova ile doğrudan temasının Ukrayna yönetiminden bağımsız yürütüldüğü yönünde oluşabilecek tartışmalar açısından da önem taşıyor.

Kremlin İstihbarat Kanalını Olumlu Değerlendiriyor

Moskova cephesinden yapılan açıklamalarda ise temasların içeriğinden çok ABD ile Rusya arasındaki istihbarat kanalının açık tutulmasının önemine vurgu yapıldı.

Kremlin Sözcüsü Peskov, iki ülkenin istihbarat servisleri arasındaki temasları olumlu bir gelişme olarak değerlendirdi. Peskov, bu tür iletişim kanallarının ABD-Rusya ilişkilerinin en zor dönemlerinde dahi çalışmaya devam ettiğine dikkat çekti.

Bununla birlikte Kremlin, Ratcliffe’ın ziyaretinin iki ülke ilişkilerindeki mevcut sorunların aşılması açısından doğrudan bir dönüm noktası oluşturup oluşturmayacağı konusunda temkinli bir yaklaşım sergiledi.

Beş Yıl Sonra Yeniden CIA Kanalı

Ratcliffe’ın Moskova ziyaretinin en dikkat çekici yönlerinden biri, Washington’ın hassas mesajların iletilmesi için yeniden istihbarat diplomasisini kullanması.

ABD ile Rusya arasında diplomatik ilişkilerin son derece sınırlı olduğu dönemlerde istihbarat servisleri arasındaki doğrudan iletişim kanalları, askerî yanlış hesaplamaların önlenmesi ve karşılıklı güvenlik mesajlarının iletilmesi açısından önem taşıyor.

Benzer bir yöntem Kasım 2021’de de kullanılmıştı. Dönemin CIA Direktörü William Burns, Rusya’nın Ukrayna çevresindeki askerî hareketliliğinin arttığı bir dönemde Moskova’ya gönderilmişti. Burns’ün ziyareti sırasında Washington’ın Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik olası askerî harekâtının sonuçlarına ilişkin uyarıları doğrudan Kremlin’e iletilmişti.

Beş yıl sonra bir CIA direktörünün yeniden Moskova’ya gitmesi bu nedenle yalnızca iki istihbarat servisi arasındaki rutin temas olarak değerlendirilemeyecek bir zamanlamaya sahip.

Bu Kez Güvenlik Denklemi Daha Geniş

Ukrayna Savaşı devam ederken NATO’nun doğu kanadında Rusya kaynaklı hibrit tehditlere ilişkin endişeler sürüyor. Aynı zamanda İran ve Hürmüz Boğazı çevresindeki gelişmeler Washington ile Moskova arasındaki güvenlik gündemine yeni bir boyut ekliyor.

Bu nedenle Ratcliffe’ın Moskova ziyaretinin içeriğine ilişkin bütün ayrıntılar henüz kamuoyuna açıklanmamış olsa da temasın gerçekleştiği stratejik ortam önem taşıyor.

Washington ile Moskova arasında resmî diplomatik kanalların sınırlı kaldığı bir dönemde CIA Direktörünün doğrudan Rus istihbarat yetkilileriyle görüşmesi, tarafların en azından güvenlik alanındaki iletişim kanallarını açık tutmaya devam ettiğini gösteriyor.

Ziyaretin NATO, Ukrayna ve İran başlıklarında somut bir sonuç üretip üretmeyeceği ise önümüzdeki dönemde Washington ve Moskova’dan gelecek açıklamalarla daha net ortaya çıkacak.

Trump NATO ve İran İddialarını Reddetti

CIA Direktörü John Ratcliffe’ın Moskova ziyaretinin gündemine ilişkin Amerikan basınında farklı iddialar gündeme gelirken ABD Başkanı Donald Trump, temasların NATO’ya yönelik olası bir Rus tehdidi veya İran dosyasıyla bağlantılı olduğu yönündeki haberleri reddetti.

Glenn Beck’in radyo programına telefonla bağlanan Trump, Ratcliffe’ın Moskova ziyaretini “kısmen rutin” bir temas olarak nitelendirdi.

Trump’a, Ratcliffe’ın Rusya’nın NATO’nun kararlılığını sınayabileceğine ilişkin değerlendirmeler nedeniyle Moskova’ya gidip gitmediği ve ziyaretin İran’a yönelik yaptırımlarla bağlantılı olup olmadığı soruldu. Trump bu iddialara “Hiçbiri” yanıtını verdi.

Bununla birlikte Trump, Moskova temaslarının tamamen sonuçsuz bir ziyaret olarak değerlendirilmemesi gerektiğine de işaret etti. Ratcliffe’ın ziyaretinden “bir şeyler çıkabileceğini” belirten Trump, ABD yönetiminin Rusya-Ukrayna Savaşı’nı sona erdirmek için yoğun biçimde çalıştığını söyledi.

Trump ayrıca hem Moskova’nın hem de Kiev’in mevcut aşamada savaşın sona ermesini istediğini savundu.

Trump’ın açıklamaları, Ratcliffe’ın ziyaretinin amacı konusunda Amerikan basınına yansıyan bilgilerle Beyaz Saray’ın kamuoyuna verdiği mesaj arasında belirgin bir farklılık bulunduğunu gösteriyor.

Wall Street Journal ve diğer Amerikan medya kuruluşları, görüşmeler hakkında bilgi sahibi kaynaklara dayanarak Ratcliffe’ın Moskova’ya Rusya’yı NATO ülkelerine yönelik herhangi bir saldırı veya sınırlı askerî girişim konusunda uyarmak amacıyla gittiğini bildirirken Trump bu iddiaları açık biçimde reddediyor.

Buna karşılık Trump’ın ziyaretin ardından “bir şeyler çıkabileceğini” söylemesi ve açıklamasını doğrudan Ukrayna Savaşı’nın sona erdirilmesine yönelik çabalarla ilişkilendirmesi, Moskova temaslarının Washington’ın Rusya-Ukrayna Savaşı konusunda yürüttüğü diplomatik girişimlerle bağlantılı olabileceğini düşündürüyor.

Yunanistan’ın Ta Nea gazetesi, 24 Ağustos’ta yayımladığı haberinde Maritsa Havaalanı’nda V-BAT’ların konuşlandırılması, uzun süreli operasyonları ve bakım faaliyetleri için gerekli altyapının oluşturulmasına yönelik sürecin onaylandığını bildirdi. Gazete, Rodos’un Skyros’un ardından Yunanistan’ın askerî İHA operasyonlarında ikinci önemli merkezlerinden biri hâline geleceğini aktardı.

Yeni adım, V-BAT’ların Rodos’ta ilk kez kullanılacağı anlamına gelmiyor. Dikey kalkış ve iniş kabiliyetine sahip sistemler daha önce adadaki geçici konuşlanma noktalarından operasyon gerçekleştirebiliyordu. Maritsa’da oluşturulacak altyapı ise V-BAT’ların daha uzun süreli uçuşlar, gerçek zamanlı istihbarat toplama ve teknik bakım ihtiyaçlarının karşılanabileceği daha kalıcı bir operasyon yapısına geçişine işaret ediyor.

Rodos’taki yatırım, Yunanistan’ın son dönemde V-BAT filosunu genişletmeye yönelik attığı adımların hemen ardından geliyor. Üretici Shield AI, 2 Haziran 2026’da Yunan Kara Kuvvetlerinin mevcut V-BAT filosunun genişletilmesi için yeni bir tedarik anlaşması imzalandığını açıklamıştı. Şirket, sistemlerin Ege Denizi genelindeki deniz durumsal farkındalık görevlerinde kullanılacağını belirtmişti.

Yunan basınında yer alan bilgilere göre yeni tedarik kapsamında bir ilave V-BAT sistemi, iki hava aracı ve bir yer kontrol istasyonunun Yunan Kara Kuvvetlerine kazandırılması öngörülüyor. Anlaşma aynı zamanda çok yıllı servis, eğitim ve bakım desteğini de kapsıyor.

V-BAT’ların Yunan Silahlı Kuvvetlerindeki geçmişi ise 2025’e uzanıyor. İlk sistemler 14 Mayıs 2025’te Başbakan Kiryakos Miçotakis ve Savunma Bakanı Nikos Dendias’ın katıldığı törenle resmen teslim edilmişti. Yunanistan Savunma Bakanlığı, sistemlerin özellikle adalar ve deniz alanlarındaki gözetleme kabiliyetinin güçlendirilmesine katkı sağlayacağını açıklamıştı.

Dikey kalkış ve iniş yapabilen V-BAT, klasik pist bağımlı insansız hava araçlarından farklı olarak oldukça küçük alanlardan görev yapabiliyor. Sistem 12 saatten fazla havada kalabiliyor ve elektro-optik/kızılötesi sensörlerle istihbarat, gözetleme ve keşif görevleri gerçekleştirebiliyor. Platformun gemilerden, kıyı bölgelerinden ve altyapısı sınırlı ileri konuşlanma noktalarından kullanılabilmesi de Ege’nin coğrafi yapısı açısından önemli bir operasyonel avantaj sağlıyor.

Shield AI, V-BAT’ın GPS ve haberleşmenin kesintiye uğradığı veya elektronik harp baskısının bulunduğu ortamlarda görev yapabilecek şekilde geliştirildiğini belirtiyor. Üretici, platformun dağınık adalar, uzak kıyılar ve karmaşık deniz ortamlarında kullanılmasını sistemin öne çıkan özelliklerinden biri olarak gösteriyor.

Rodos’taki yeni altyapının Türkiye açısından taşıdığı önem ise adanın coğrafi konumuyla birlikte değerlendirildiğinde daha belirgin hâle geliyor. Rodos, Türkiye’nin güneybatı kıyılarının hemen karşısında ve Ege ile Doğu Akdeniz arasındaki geçiş bölgesinde bulunuyor. Uzun süre havada kalabilen ve deniz gözetleme görevleri gerçekleştirebilen V-BAT’ların adadan daha sürekli şekilde kullanılabilmesi, Yunanistan’ın Güney Ege ve Doğu Akdeniz’deki istihbarat, gözetleme ve keşif kapasitesini artırabilecek bir gelişme niteliği taşıyor.

Bu gelişme, Türkiye ile Yunanistan arasında deniz alanlarına ilişkin son dönemde yaşanan hareketliliğin ardından ayrıca dikkat çekiyor. Türkiye, Yunanistan’ın 2025 yılında Ege ve İyon Denizi’nde iki deniz parkı ilan etmesinin ardından tek taraflı girişimlerin Ege’deki mevcut hukuki ihtilaflar bakımından sonuç doğurmayacağını açıklamış ve kendi deniz koruma projelerini ilan edeceğini duyurmuştu. Ankara daha sonra Kuzey Ege ve Akdeniz’de iki Deniz Koruma Alanı ilan ederek bunları 2 Ağustos 2025 itibarıyla Türkiye’nin Deniz Mekânsal Planlama haritasına dâhil etti.

Ege’deki deniz alanlarına ilişkin hareketlilik 2026’da da devam etti. Yunanistan’ın 7 Ağustos’ta Ege’yi de kapsayan Turizm Özel Mekânsal Çerçevesi’ni, 19 Ağustos’ta ise Yenilenebilir Enerji Kaynakları Özel Mekânsal Çerçevesi’ni ilan etmesi Ankara’nın tepkisine neden oldu. Dışişleri Bakanlığı her iki girişimin de Türkiye’nin Ege meselelerine ilişkin hukuki pozisyonunu etkilemeyeceğini belirterek Ege ve Akdeniz gibi kapalı veya yarı kapalı denizlerde tek taraflı tasarruflardan kaçınılması gerektiğini vurguladı.

Bu nedenle Rodos’taki V-BAT yapılanması, doğrudan Türkiye’nin deniz koruma alanlarına veya deniz mekânsal planlamasına karşı atılmış bir adım olarak değerlendirilemese de gelişmenin zamanlaması ve coğrafi konumu dikkat çekiyor. Ege ve Doğu Akdeniz’deki rekabet artık yalnızca diplomatik açıklamalar, haritalar, deniz yetki alanları ve çevre politikaları üzerinden değil; aynı zamanda istihbarat, gözetleme, keşif ve insansız sistemlerle sağlanan sürekli deniz durumsal farkındalığı üzerinden de şekilleniyor.

Rodos’un bu denklemdeki konumu özellikle önemli. Adada kalıcı olarak desteklenebilecek V-BAT’lar, uzun havada kalış süreleri ve deniz gözetleme kabiliyetleri sayesinde Rodos çevresinden Güney Ege ve Doğu Akdeniz’e uzanan geniş bir sahada ISR faaliyetlerine katkı sağlayabilir. Bu kapasite, Türkiye’nin güneybatı kıyılarına yakın deniz alanlarının da Yunanistan’ın daha sürekli bir gözetleme ağı içerisinde takip edilebilmesi ihtimalini beraberinde getiriyor.

Bununla birlikte mevcut Yunan resmî kaynaklarında Rodos’taki V-BAT altyapısının Türkiye’ye veya Türkiye’nin ilan ettiği deniz koruma alanlarına karşı oluşturulduğuna ilişkin herhangi bir açıklama bulunmuyor. Dolayısıyla iki gelişme arasında doğrudan operasyonel bir bağlantı kurmak için mevcut veriler yeterli değil. Ancak Rodos’taki kapasite artışının Türkiye-Yunanistan rekabetinin bulunduğu Güney Ege ve Doğu Akdeniz’deki askerî gözetleme dengesi açısından sonuç doğurabilecek bir gelişme olduğu görülüyor.

Üstelik Rodos kararı Yunanistan’ın münferit bir İHA yatırımı değil, son dönemde hızlandırdığı daha kapsamlı insansız sistem yapılanmasının bir parçası.

Yunan Kara Kuvvetleri Ocak 2026’da tarihinde ilk kez İHA’ların taktik kullanımı ve bunlara karşı mücadele yöntemlerine ilişkin bir saha el kitabı yayımladı. Yeni yaklaşım kapsamında zorunlu askerlik yapan personelin de İHA kullanımı ve İHA’lara karşı mücadele konusunda eğitilmesi planlandı.

Savunma Bakanı Nikos Dendias, nisan ayında Yunan Kara Kuvvetlerinin İHA üretim tesislerini ziyaret ederken sabit üretim altyapısının yanında harekât sahasında İHA üretimi, onarımı ve testine imkân verecek mobil birimlerin geliştirilmesine yönelik çalışmalar da kamuoyuna duyuruldu.

Haziran ayında ise Malakasa’da 2 bin 800 metrekarelik yeni 309’uncu İHA Üretim Tesisi’nin temeli atıldı. Tesiste insansız hava araçlarının üretimi, teknik desteği ve bakım faaliyetlerinin yürütülmesi planlanıyor.

Yunanistan bu sürece eğitim altyapısını da ekledi. Temmuz ayında Tripoli’de açılan Joint UAS Tactics Training Centre ile İHA ve anti-İHA sistemlerinin denenmesi, elektronik karıştırma, erken ihbar, gözetleme ve FPV sistemlerine yönelik eğitimlerin tek bir yapı altında toplanması hedefleniyor.

V-BAT’ın Yunan savunma sanayiiyle entegrasyonuna yönelik çalışmalar da ilerliyor. Temmuz sonunda Yunan savunma şirketi ALTUS-LSA ile V-BAT üreticisi Shield AI arasında stratejik iş birliği anlaşması imzalandı. İş birliği kapsamında ALTUS-LSA tarafından geliştirilen KMB Hunter sistemi ve M3NTOR komuta-kontrol çözümünün V-BAT ile Shield AI’nin Hivemind otonomi teknolojileriyle birlikte kullanılmasına yönelik çalışmalar yürütülmesi planlanıyor. Ancak söz konusu entegrasyonun mevcut Yunan V-BAT tedarikinin doğrudan bir parçası olduğuna ilişkin bir açıklama bulunmuyor.

Yunanistan’ın İHA yatırımları, ülkenin daha kapsamlı askerî modernizasyon programıyla da paralel ilerliyor. Atina, önümüzdeki yıllarda hava ve füze savunması, insansız sistemler, elektronik harp ve diğer kritik askerî kabiliyetlerini yenilemeyi amaçlayan yaklaşık 28 milyar avroluk modernizasyon programını yürütüyor.

Ortaya çıkan tablo, Rodos kararının yalnızca yeni bir İHA altyapısı yatırımı olarak değerlendirilmemesi gerektiğini gösteriyor. Yunanistan yaklaşık iki yıllık süreçte V-BAT’ları envantere aldı, filosunu genişletme kararı verdi, İHA doktrinini güncelledi, personel eğitimini genişletti, yeni üretim ve eğitim tesisleri oluşturdu ve insansız sistemlerin yerli savunma sanayiiyle entegrasyonuna yönelik yeni iş birliklerine yöneldi.

Maritsa Havaalanı’nda oluşturulacak altyapı ise bu sürecin Güney Ege’deki operasyonel ayağını güçlendiriyor. Türkiye ve Yunanistan’ın deniz mekânsal planlama, çevre koruma alanları ve diğer Ege meseleleri üzerinden farklı hukuki pozisyonlarını koruduğu bir dönemde Yunanistan’ın Rodos’taki sürekli İHA kapasitesini geliştirmesi, bölgedeki askerî gözetleme ve durumsal farkındalık dengesinin de yakından takip edilmesini gerektiren yeni bir unsur olarak öne çıkıyor.

Trump, yaptığı açıklamada Orta Doğu’daki arabulucu ülkelerin müzakerelere zaman tanınması yönündeki çağrılarını dikkate aldıklarını ifade ederek, diplomatik sürecin sonuç vermesi için askeri operasyonlara ara verildiğini söyledi.

ABD Başkanı, taraflar arasında şekillenmeye başlayan çerçeve anlaşmanın Hürmüz Boğazı’nın yeniden tam olarak deniz trafiğine açılması ve İran’ın nükleer programına ilişkin güvenlik endişelerinin giderilmesini hedeflediğini belirtti. Trump, müzakerelerin başarıya ulaşması hâlinde bunun hem bölgesel güvenlik hem de küresel ekonomi açısından önemli sonuçlar doğuracağını ifade etti.

Diplomasi İçin Askeri Operasyonlar Durduruldu

Trump, askeri seçeneğin tamamen masadan kalkmadığını ancak diplomatik girişimlere fırsat tanımak amacıyla yeni saldırıların şimdilik durdurulduğunu söyledi.

ABD yönetimi, müzakerelerin başarısızlıkla sonuçlanması durumunda tüm seçeneklerin masada olmaya devam edeceğini vurgularken, Washington’un bölgedeki askeri varlığında ise herhangi bir değişikliğe gidilmediği bildirildi. 

İran’dan Resmî Onay Gelmedi

Trump’ın açıklamalarına rağmen İran yönetiminden anlaşmanın ana hatları konusunda henüz resmî bir doğrulama yapılmadı.

Tahran yönetimi son günlerde Umman üzerinden yürütülen temasları sürdürürken, Hürmüz Boğazı ve deniz trafiğine ilişkin teknik görüşmelerin devam ettiğini açıklamıştı. İranlı yetkililer, diplomatik girişimlere açık olduklarını belirtmekle birlikte, ABD’nin olası yeni askeri operasyonlarına karşı sert karşılık verileceği yönündeki uyarılarını da sürdürüyor.

Bölgesel Arabuluculuk Süreci Devam Ediyor

Son günlerde başta Umman olmak üzere çeşitli bölge ülkelerinin Washington ile Tahran arasında diplomatik temasları hızlandırdığı belirtiliyor. Arabulucuların temel hedefleri arasında Hürmüz Boğazı’nda deniz trafiğinin güvenli şekilde yeniden başlaması, askeri gerilimin azaltılması ve tarafların kapsamlı müzakerelere dönmesi bulunuyor.

Trump ise anlaşmanın kısa sürede sonuçlanabileceğini ifade ederken, diplomatik sürecin başarısız olması hâlinde ABD’nin yeniden askeri seçeneğe yönelebileceği mesajını yineledi. 

Amerikan basınında yer alan değerlendirmelere göre, ABD ordusu İsrail’in hava savunmasına destek amacıyla önemli miktarda önleyici füze kullandı. Bu durum, Pentagon’un mevcut stok seviyeleri ve olası yeni krizlere hazırlık kapasitesi konusunda kapsamlı değerlendirmeler yapmasına neden oldu.

Savunma çevrelerinde dile getirilen değerlendirmelere göre, özellikle Patriot ve THAAD hava savunma sistemlerine ait önleyici mühimmatların yüksek kullanım temposu, üretim kapasitesinin artırılmasını gündeme taşıdı. Pentagon’un, savunma sanayi şirketleriyle birlikte üretim hızını yükseltmeye yönelik yeni planlar üzerinde çalıştığı belirtiliyor.

ABD yönetimi ise hava savunma kapasitesinin kritik seviyenin altına indiği yönündeki iddiaları doğrulamıyor. Yetkililer, Amerikan ordusunun küresel operasyonlarını sürdürebilecek yeterli kabiliyete sahip olduğunu vurgularken, artan güvenlik ihtiyaçları nedeniyle mühimmat üretiminin hızlandırılmasının planlandığını ifade ediyor.

İran ile yaşanan gerilim, Ukrayna’daki savaş ve Hint-Pasifik’te Çin’e yönelik caydırıcılık faaliyetlerinin aynı anda devam etmesinin ABD’nin hava savunma mühimmatına olan talebi önemli ölçüde artırdığına dikkat çekiyor. Bu nedenle Washington’un yalnızca mevcut stokları korumaya değil, aynı zamanda uzun vadeli üretim kapasitesini genişletmeye odaklandığı değerlendiriliyor.

Son günlerde açıklanan yeni savunma sanayi sözleşmeleri de bu yaklaşımı destekliyor. ABD ordusu, Patriot önleyici füzelerinin üretimini önümüzdeki yıllarda önemli ölçüde artıracak milyarlarca dolarlık yeni anlaşmalar imzalarken, benzer adımların diğer hava savunma sistemleri için de atılması bekleniyor.

Pentagon’un yürüttüğü değerlendirmeler, yalnızca İsrail’in güvenliğini değil, ABD’nin farklı bölgelerde aynı anda ortaya çıkabilecek krizlere müdahale kapasitesini de kapsayan daha geniş bir savunma planlamasının parçası olarak görülüyor. Uluslararası güvenlik ortamındaki belirsizliklerin sürmesi nedeniyle Washington’un önümüzdeki dönemde hava savunma sistemleri ve mühimmat üretimine daha fazla kaynak ayırması bekleniyor.

ABD güçlerinin son günlerde Erbil’deki üs bölgesinden personel, hava savunma sistemleri ve bazı askeri ekipmanları tahliye ettiği bildirildi. Bölgedeki kaynaklar, çekilmenin geçen hafta başladığını ve kademeli olarak devam ettiğini aktarırken, özellikle Patriot hava savunma sistemlerinin de üsten çıkarıldığı ifade edildi.

Yetkililer, söz konusu hareketliliğin acil bir tahliye değil, Irak hükümeti ile ABD arasında daha önce kararlaştırılan çekilme takviminin uygulanması kapsamında gerçekleştirildiğini vurguluyor. Buna göre ABD’nin Irak’taki askeri misyonunun 30 Eylül 2026 itibarıyla sona erdirilmesi ve iki ülke arasındaki güvenlik iş birliğinin yeni bir ikili çerçevede sürdürülmesi planlanıyor. 

Hava Savunma Sistemleri de Çekiliyor

Dış basında yer alan bilgilere göre, Erbil’deki üs bölgesinde konuşlu Patriot hava savunma bataryalarının tamamı başka noktalara sevk edildi. Bununla birlikte bazı savunma unsurlarının bölgede görev yapmayı sürdürdüğü ve çekilmenin aşamalı şekilde yürütüldüğü belirtiliyor. 

Son aylarda İran ve İran destekli grupların Erbil çevresindeki askeri tesislere yönelik insansız hava aracı ve füze saldırılarının artması, üslerdeki güvenlik önlemlerini yeniden gündeme taşımıştı. Bazı bölgesel kaynaklar, çekilmenin Kürdistan Bölgesi’nin savunma kapasitesine etkileri konusunda endişelerin arttığını aktarıyor. 

Çekilme Süreci Daha Önce Kararlaştırılmıştı

ABD ile Irak arasında varılan anlaşma uyarınca, koalisyon güçlerinin ülkedeki askeri varlığı aşamalı olarak azaltılıyor. Bu kapsamda daha önce Ayn el-Esed Hava Üssü Irak güvenlik güçlerine devredilmiş, Bağdat’taki bazı askeri tesislerden de çekilme tamamlanmıştı. Erbil’deki son hareketlilik ise sürecin son aşamalarından biri olarak değerlendiriliyor.

ABD yönetimi, Irak’taki askeri misyonun sona ermesine rağmen Bağdat ile güvenlik, istihbarat paylaşımı ve terörle mücadele alanlarındaki iş birliğinin devam edeceğini belirtiyor. 

Görüşmenin ana gündem maddesini İran oluşturdu. İki lider, Tahran’ın nükleer programına karşı izlenebilecek diplomatik, ekonomik ve askerî seçenekleri değerlendirdi. Görüşmede, İran’ın nükleer silah edinmesinin engellenmesi konusunda ortak kararlılık vurgulanırken, bu hedef doğrultusunda farklı politika seçenekleri üzerinde fikir alışverişinde bulunuldu.

İki ülke arasındaki istihbarat paylaşımı ve güvenlik koordinasyonu da toplantının önemli başlıkları arasında yer aldı. Görüşmede, İran’ın son dönemdeki faaliyetleri ile bölgesel güvenlik riskleri ele alınırken, ABD ile İsrail arasındaki yakın koordinasyonun sürdürülmesi konusunda görüş birliği sağlandığı belirtildi.

Gazze ve Bölgesel Gelişmeler Değerlendirildi

Liderler, Gazze’deki mevcut durumu ve bölgedeki insani tabloyu da masaya yatırdı. Gazze’de çatışmaların ardından ortaya çıkan güvenlik ortamı ile bölgenin geleceğine ilişkin olası senaryolar görüşülürken, kalıcı istikrarın sağlanmasına yönelik diplomatik girişimler de ele alındı.

Toplantıda ayrıca İsrail ile Arap ülkeleri arasında normalleşmeyi hedefleyen Abraham Anlaşmaları’nın genişletilmesi konusu da gündeme geldi. Taraflar, bölgedeki yeni normalleşme adımlarının Orta Doğu’nun güvenlik mimarisine sağlayabileceği katkıları değerlendirdi.

İran Seçenekleri Masadaydı

Görüşmede İran’a yönelik izlenecek yol haritası üzerinde de kapsamlı değerlendirmeler yapıldı. Diplomatik çözüm arayışlarının sürdürülmesi, ekonomik baskının artırılması ve askerî seçeneklerin masada tutulması başlıca senaryolar arasında yer aldı.

Herhangi bir yeni askerî operasyon kararı açıklanmazken, tarafların gelişmelere göre farklı seçenekleri değerlendirmeyi sürdüreceği mesajı verildi. Ayrıca İran’ın son dönemdeki faaliyetlerinin bölgesel güvenlik üzerindeki etkileri ve enerji piyasalarına olası yansımaları da görüşmede ele alınan konular arasında yer aldı.

Netanyahu Görüşmeyi Değerlendirdi

Görüşmenin ardından açıklamalarda bulunan Netanyahu, Trump ile gerçekleştirdiği teması “şimdiye kadarki en iyi görüşmelerden biri” olarak nitelendirdi.

İki ülke arasındaki stratejik ortaklığın önemine vurgu yapan Netanyahu, özellikle İran başta olmak üzere bölgesel güvenlik konularında yakın koordinasyonun devam edeceğini ifade etti.

Trump cephesinden ise görüşmenin içeriğine ilişkin kapsamlı bir açıklama yapılmadı. Beyaz Saray Basın Sözcüsü Karoline Leavitt, Trump ile Netanyahu arasındaki temasın “olumlu ve verimli” geçtiğini belirtmekle yetinirken, ABD Başkanı Donald Trump da görüşmenin ardından kamuoyuna ayrıntılı bir değerlendirmede bulunmadı. Bu durum, zirvede ele alınan başlıkların hassasiyeti nedeniyle Beyaz Saray’ın sınırlı bilgi paylaşmayı tercih ettiği yönünde değerlendirmelere neden oldu.

Stratejik Ortaklık Mesajı

Trump ile Netanyahu arasındaki temas, Orta Doğu’da güvenlik dengelerinin yeniden şekillendiği bir dönemde gerçekleşti. Görüşmede yeni bir askerî karar ya da ortak operasyon açıklanmasa da, İran’ın nükleer programı, Gazze’deki gelişmeler ve bölgesel normalleşme sürecinin önümüzdeki dönemde de ABD ile İsrail arasındaki üst düzey temasların temel gündem maddeleri olmaya devam edeceği mesajı verildi. Ayrıca iki lider, bölgesel güvenlik başlıklarında stratejik iş birliğini sürdürme konusunda ortak iradelerini yineledi.