Üç Ülke Arasında Kolektif Savunma Düzenlemesi

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın ağustos ayında imzaladığı Mekke Ortak Savunma Anlaşması, Türkiye Büyük Millet Meclisinin onay sürecine taşındı.

Ekim ayında Meclise sunulan anlaşmanın 4 Kasım 2026 tarihinde onaylanmasının beklendiği bildirildi. Ancak anlaşmanın nihai olarak kabul edildiğine ilişkin doğrulanmış bir parlamento kararı henüz bulunmuyor.

Üç ülke arasında askerî iş birliğini kurumsal bir çerçeveye oturtmayı amaçlayan düzenleme, tarafların birbirlerinin güvenliğine yönelik tehditler karşısında ortak hareket etmesini öngörüyor.

Anlaşmanın temel hükümlerinden biri, taraflardan herhangi birine yönelik silahlı saldırının bütün taraflara yapılmış kabul edilmesi.

Bu yönüyle düzenleme, NATO’nun kolektif savunmayı düzenleyen 5. maddesine benzer bir yaklaşım içeriyor.

Bununla birlikte Mekke Ortak Savunma Anlaşması, NATO’nun kurumsal yapısından ayrı bir uluslararası düzenleme niteliği taşıyor.

Askerî Yardımın Kapsamı Ortak İstişarelerle Belirlenecek

Anlaşmanın hükümlerine göre taraflar, birbirlerinin egemenliğini, toprak bütünlüğünü ve uluslararası alanda tanınmış sınırlarını tehdit eden gelişmeler karşısında karşılıklı destek sağlayacak.

Silahlı saldırı durumunda yardımın kapsamı ve niteliği, tarafların ihtiyaçları ve mevcut imkânları dikkate alınarak ortak değerlendirmeler sonucunda belirlenecek.

Bu çerçevede anlaşma, yalnızca askerî birliklerin konuşlandırılmasını değil, savunma sistemleri, istihbarat paylaşımı ve teknik destek gibi farklı iş birliği alanlarını da kapsıyor.

Ancak anlaşmanın Türkiye Büyük Millet Meclisinde onaylanması, Türk askerlerinin doğrudan Suudi Arabistan’a gönderileceği anlamına gelmiyor.

Türk askerî personelinin Suudi Arabistan’da görevlendirilmesi için ayrıca Türkiye Büyük Millet Meclisinden yetki alınması gerekiyor.

İktidar partisinden bir milletvekilinin daha önce yaptığı açıklamaya göre, anlaşma kapsamında Suudi Arabistan’a askerî personel gönderilmesine imkân tanıyacak ayrı bir tezkerenin de Meclise sunulması planlanıyor.

Türkiye’den Hava Savunma ve Elektronik Harp Desteği Gündemde

Anlaşmanın uygulamaya geçirilmesi hâlinde Türkiye’nin Suudi Arabistan’a sağlayabileceği desteğin başlıca alanları arasında askerî teçhizat, istihbarat paylaşımı ve silah sistemleri bulunuyor.

Savunma alanındaki uzmanlar, Türk savunma sanayisinin hava savunma sistemleri, elektronik harp teknolojileri ve askerî teknik destek konularında Suudi Arabistan’ın ihtiyaçlarına katkı sağlayabileceğini değerlendiriyor.

Bu kapsamda Türkiye tarafından sağlanabilecek sistemlerin kurulumu, işletilmesi ve bakımına yönelik askerî personel ile teknik danışmanların görevlendirilmesi de olasılıklar arasında yer alıyor.

Ancak bu tür görevlendirmeler, gerekli parlamenter yetkilendirmenin yapılmasına ve tarafların üzerinde uzlaşacağı uygulama esaslarına bağlı olacak.

Sağlanacak desteğin kapsamı ise Suudi Arabistan’ın talepleri ve üç ülke arasında yürütülecek istişareler doğrultusunda şekillenecek.

Dolayısıyla mevcut aşamada belirli bir hava savunma sisteminin teslimatına, askerî birlik konuşlandırılmasına veya teknik personel görevlendirilmesine ilişkin kesinleşmiş bir uygulama takvimi açıklanmış değil.

Türk Askerlerinin Muharip Görev Üstlenmesi Öngörülmüyor

Millî Savunma Bakanı Yaşar Güler, Türkiye’nin Suudi Arabistan’a sağlayabileceği askerî desteğe ilişkin daha önce yaptığı açıklamada, Türk askerlerinin Husilere karşı doğrudan çatışma veya taarruz faaliyetlerine katılmasının öngörülmediğini belirtmişti.

Bu yaklaşım, anlaşma kapsamında gündeme gelen desteğin mevcut aşamada askerî sistemler, teknik uzmanlık ve savunma kabiliyetlerinin geliştirilmesi üzerinde yoğunlaştığını gösteriyor.

Bununla birlikte askerî personelin konuşlandırılması ile muharip görev üstlenmesi birbirinden farklı süreçler oluşturuyor.

Türkiye’nin sağlayabileceği teknik ve operasyonel destek, sahada doğrudan çatışmaya katılım olmaksızın da gerçekleştirilebilecek faaliyetleri kapsayabiliyor.

Bu nedenle anlaşmanın onaylanması ile Türk Silahlı Kuvvetlerinin Suudi Arabistan’da muharip görev üstlenmesi arasında doğrudan bir bağlantı kurulması mümkün değil.

Husilerin Saldırıları Bölgesel Güvenlik Gündemini Etkiliyor

Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın Meclis gündemine gelmesi, Yemen’deki İran destekli Husilerin Suudi Arabistan’a yönelik saldırılarını artırdığı bir döneme denk geldi.

Anlaşma, söz konusu saldırıların yoğunlaşmasından önce, ağustos ayında imzalanmıştı.

Bu nedenle düzenleme doğrudan son saldırılara karşı geliştirilmiş yeni bir girişim olmamakla birlikte bölgedeki güvenlik gelişmeleri anlaşmanın uygulanmasına ilişkin tartışmaları daha önemli hâle getirdi.

İran ile ABD arasında devam eden savaşın sona erdirilmesine yönelik diplomatik girişimlerde henüz anlaşmaya varılamaması da bölgesel güvenlik ortamını etkileyen gelişmeler arasında bulunuyor.

Suudi Arabistan’ın karşı karşıya olduğu tehditler, özellikle hava savunma kapasitesi ve kritik altyapının korunmasına yönelik askerî ihtiyaçları gündemde tutuyor.

Türkiye’nin savunma sanayisi alanındaki kabiliyetleri ise anlaşma kapsamında değerlendirilebilecek iş birliği seçenekleri arasında öne çıkıyor.

Savunma Sanayisinde Ortak Çalışabilirlik Hedefi

Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın yalnızca karşılıklı askerî yardım yükümlülükleriyle sınırlı kalmaması, taraflar arasında savunma sanayisi ve teknoloji alanlarında daha kapsamlı iş birliğinin geliştirilmesi hedefleniyor.

Savunma uzmanı Arda Mevlütoğlu, anlaşmanın savunma alanında hizmet temelli iş birliği modellerine örnek oluşturabileceğini değerlendirdi.

Bu yaklaşımda savunma sistemlerinin tedariki, yalnızca platform ve teçhizat satışından ibaret görülmüyor. Eğitim, lojistik, teknik destek, işletme ve askerî danışmanlık hizmetleri de daha geniş bir iş birliği paketinin parçaları olarak ele alınıyor.

Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Barın Kayaoğlu ise anlaşmanın taraflar arasında ortak çalışabilirliğin geliştirilmesine katkı sağlayabileceğine dikkat çekti.

Benzer sistemlerin kullanılması, teknik bilgi paylaşımı ve ortak askerî uygulamaların geliştirilmesi, üç ülkenin savunma alanındaki koordinasyonunu güçlendirebilecek unsurlar arasında değerlendiriliyor.

Bununla birlikte bu hedeflerin hangi projeler üzerinden hayata geçirileceği ve savunma sanayisi alanında hangi somut sözleşmelerin imzalanacağı henüz açıklanmış değil.

Meclisin Kararı Uygulama Sürecini Belirleyecek

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması, üç ülkenin güvenlik ve savunma alanındaki ilişkilerine yeni bir kurumsal çerçeve kazandırmayı amaçlıyor.

Anlaşmanın kolektif savunmaya ilişkin hükümleri, tarafların karşılıklı güvenlik yükümlülüklerini genişletirken askerî yardımın niteliği ve kapsamının ortak istişarelerle belirlenmesini öngörüyor.

Türkiye açısından süreçte iki ayrı aşama bulunuyor. Bunlardan ilki anlaşmanın Türkiye Büyük Millet Meclisinde onaylanması, ikincisi ise ihtiyaç duyulması hâlinde askerî personel görevlendirilmesine yönelik ayrı bir yetkilendirmenin yapılması.

Suudi Arabistan’a sağlanabilecek hava savunma, elektronik harp, istihbarat ve teknik destek ise tarafların ihtiyaçlarına ve ilerleyen dönemde alınacak kararlara bağlı olacak.

Meclisteki onay sürecinin tamamlanması ve anlaşmanın uygulama esaslarının belirlenmesi, Türkiye’nin Suudi Arabistan ve Pakistan ile geliştireceği savunma iş birliğinin sonraki aşamalarını şekillendirecek.

Ara Seçim Sonuçları Pentagon’a Yönelik Baskıyı Artırdı

ABD’de 3 Kasım 2026 tarihinde gerçekleştirilen ara seçimlerde Demokrat Parti, Temsilciler Meclisi ve Senatoda çoğunluğu elde etti. Seçim sonuçları, Cumhuriyetçilerin Kongre üzerindeki kontrolünü sona erdirirken Trump yönetiminin savunma ve güvenlik politikalarının daha yoğun denetlenebileceği yeni bir siyasi dönemin önünü açtı.

Seçimlerin ardından Washington’da gündeme gelen başlıklardan biri, Savunma Bakanı Pete Hegseth’in görevini sürdürüp sürdürmeyeceği oldu.

İran’a karşı yürütülen savaşın ekonomik ve siyasi sonuçları, Cumhuriyetçi Parti’nin seçim performansına yönelik değerlendirmelerde öne çıktı. Trump yönetiminin İran politikasını güçlü biçimde destekleyen Hegseth de bu tartışmaların merkezindeki isimlerden biri hâline geldi.

Amerikan basınına konuşan bazı Cumhuriyetçi kaynaklar, seçim sonuçlarının ardından Savunma Bakanlığı yönetiminde değişiklik yapılabileceğini ileri sürdü. Ancak bu değerlendirmeler, Hegseth’in görevden alınmasına yönelik resmî bir karar bulunduğu anlamına gelmiyor.

Trump, Hegseth’e Desteğini Sürdürdü

ABD Başkanı Donald Trump, 4 Kasım’da gazetecilerin Hegseth’i değiştirmeyi düşünüp düşünmediğine ilişkin sorusuna olumsuz yanıt verdi.

Trump, Savunma Bakanının görevini iyi yaptığını belirterek Hegseth’e yönelik desteğini yineledi.

Beyaz Saray da Başkanın Hegseth’e güveninin sürdüğünü açıkladı.

Pentagon Sözcüsü Sean Parnell ise Hegseth’in Trump’ın görev süresi boyunca Savunma Bakanlığını yönetmeye kararlı olduğunu bildirdi.

Parnell, Pentagon’un yasalara uygun hareket ettiğini savunarak siyasi amaçlarla başlatılabilecek soruşturmaların Hegseth’i görevinden alıkoymayacağını ifade etti.

Buna karşılık Trump’ın kamuoyu önündeki desteğine rağmen Cumhuriyetçi çevrelerde Hegseth’in görevden ayrılabileceğine ilişkin değerlendirmeler devam ediyor.

Kongrede Soruşturma ve Azil Girişimi Gündemde

Demokratların Kongrede çoğunluğu kazanması, Pentagon yönetimine yönelik yeni soruşturmaların başlatılması ihtimalini güçlendirdi.

Demokrat milletvekilleri, İran savaşının yürütülmesi, üst düzey askerî personelin görevden alınması, Ukrayna politikası ve Latin Amerika açıklarında uyuşturucu kaçakçılığı şüphesi taşıyan teknelere düzenlenen Amerikan askerî saldırılarının incelenmesini gündeme getiriyor.

Temsilciler Meclisi Silahlı Hizmetler Komitesinin başkanlığını üstlenmesi beklenen Demokrat Adam Smith, Savunma Bakanlığının faaliyetleri üzerinde kapsamlı denetim yürütüleceğini açıkladı.

Hegseth’e yönelik eleştiriler yalnızca Demokratlarla sınırlı kalmadı.

Cumhuriyetçi Temsilciler Meclisi üyesi Thomas Massie, daha önce Hegseth hakkında sunduğu azil girişimini yeniden gündeme getirmeyi planladığını bildirdi.

Söz konusu girişimin ilerlemesi hâlinde Temsilciler Meclisinde oylama yapılabilecek. Bununla birlikte bir azil sürecinin başlatılması, Hegseth’in doğrudan görevden alınacağı anlamına gelmiyor. Görevden alma için anayasal sürecin Senato aşamasının da tamamlanması gerekiyor.

Savunma Bütçesi Üzerinde Görüş Ayrılıkları

Hegseth’in Kongre ile ilişkileri, Trump yönetiminin savunma harcamalarını artırma hedefleri bakımından da tartışma konusu oldu.

Cumhuriyetçi Senatör Thom Tillis, Savunma Bakanının milletvekilleriyle yaşadığı sorunların yönetimin yaklaşık 1,5 trilyon dolarlık savunma bütçesi hedefini zorlaştırabileceğini belirtti.

Tillis, seçimlerin ardından Hegseth’in söz konusu bütçe hedefini Kongreden geçirebilecek en uygun isim olup olmadığının değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

Demokratların her iki kanatta çoğunluğu elde etmesiyle birlikte Pentagon’un büyük ölçekli harcama programlarının daha ayrıntılı incelenmesi bekleniyor.

Bu kapsamda Golden Dome füze savunma girişimi, Golden Fleet olarak anılan deniz gücü planları ve otonom harp sistemlerine yönelik programların bütçe ve denetim süreçlerinde yeni siyasi engellerle karşılaşabileceği değerlendiriliyor.

Ancak söz konusu projelerin iptal edildiğine veya savunma bütçesinin kesin olarak reddedildiğine ilişkin bir karar bulunmuyor.

Bakanlık İçin Alternatif İsimler Konuşuluyor

Hegseth’in geleceğine ilişkin tartışmalarda olası görev değişiklikleri de gündeme geldi.

Amerikan basınında Florida Valisi Ron DeSantis’in Savunma Bakanlığı için değerlendirilebilecek isimler arasında bulunduğu ileri sürüldü.

Bununla birlikte DeSantis’in aday gösterilmesine yönelik resmî bir açıklama yapılmadı.

Bir diğer ihtimal olarak Hegseth’in Tennessee eyaletinde boşalacak Senato koltuğuna atanabileceği iddiası ortaya atıldı.

Tennessee Valiliğine seçilen Cumhuriyetçi Senatör Marsha Blackburn’ün görevinden ayrılmasıyla boşalacak koltuğa Hegseth’in getirilebileceği yönündeki değerlendirmeler Trump’a da soruldu.

Trump, Hegseth’in Tennessee’de popüler olabileceğini düşündüğünü ancak böyle bir öneriden haberdar olmadığını söyledi.

Dolayısıyla hem Savunma Bakanlığına yönelik alternatif isimler hem de Hegseth’in Senatoya geçebileceği iddiası, mevcut aşamada doğrulanmış bir atama sürecine dönüşmüş değil.

Pentagon Yönetiminde Yeni Dönem

Hegseth’in görevdeki geleceğine ilişkin tartışmalar, ABD savunma yönetiminin iç ve dış politikada birden fazla sorunla karşı karşıya bulunduğu dönemde yoğunlaştı.

İran savaşının siyasi sonuçları, üst düzey askerî kadrolarda yapılan değişiklikler ve Pentagon’un Kongre ile ilişkileri, yeni dönemde Savunma Bakanlığının gündemindeki başlıca konular arasında yer alıyor.

Demokratların Kongrede çoğunluğu elde etmesi, Trump yönetiminin savunma politikalarının daha kapsamlı denetlenmesine imkân sağlayacak.

Bununla birlikte Kongrenin yeni bileşiminin göreve başlaması ve denetim süreçlerinin ilerlemesi, Hegseth’in görevden ayrılmasını zorunlu kılmıyor.

Trump’ın kamuoyu önünde Savunma Bakanına desteğini sürdürmesi ve Pentagon’un Hegseth’in görevine devam edeceğini açıklaması, mevcut yönetimin pozisyonunu ortaya koyuyor.

Washington’da süren tartışmaların nasıl sonuçlanacağı ise Beyaz Saray’ın olası personel kararlarına, Kongrede atılacak adımlara ve savunma politikalarına ilişkin siyasi uzlaşma arayışlarına bağlı olacak.

Pentagon’dan İHA Savaşına İlişkin Dikkat Çeken Açıklama

ABD Savunma Bakanlığının teknoloji alanındaki üst düzey yöneticilerinden Emil Michael, 4 Kasım 2026 tarihinde Kaliforniya’nın Napa kentinde düzenlenen WSJ Tech konferansında modern savaşın dönüşümüne ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Michael, Rusya ile Ukrayna arasındaki savaşın, düşük maliyetli insansız sistemlerin muharebe sahasındaki önemini ortaya koyduğunu ve ABD’nin bu gelişmeye yeterince hazırlıklı olmadığını ifade etti.

Pentagon’un ve geleneksel savunma sanayisi şirketlerinin savaşın bu biçimde gelişeceğini öngöremediğini belirten Michael, Ukrayna’nın sınırlı kaynaklarla geliştirdiği İHA çözümlerinin Amerikan askerî planlamasında önemli bir eksikliği görünür hâle getirdiğini söyledi.

ABD’nin Ukrayna’ya kapsamlı askerî destek sağladığını hatırlatan Michael, buna rağmen Ukraynalıların ihtiyaç duydukları bazı teknolojileri kendilerinin geliştirmek zorunda kaldıklarını kabul etti.

Michael’ın açıklamaları, Pentagon’un gelecekteki çatışmalara yönelik hazırlıklarında insansız sistemlere daha fazla ağırlık verme arayışını ortaya koydu.

ABD’nin İHA Stoku 500 Bine Ulaştı

Michael, ABD’nin insansız hava aracı kapasitesine ilişkin sayısal bilgiler de paylaştı.

Önceki yönetim döneminde yaklaşık bin İHA üretildiğini belirten Michael, mevcut Amerikan stokunun yaklaşık 500 bin araca ulaştığını ifade etti.

Ukrayna’nın ise 2026 yılı içerisinde 8 ila 10 milyon İHA üretmeyi hedeflediğini aktardı.

Bununla birlikte söz konusu rakamlar doğrudan karşılaştırılabilir üretim verileri niteliği taşımıyor. ABD için açıklanan 500 binlik sayı mevcut stok büyüklüğünü, Ukrayna için belirtilen 8 ila 10 milyonluk rakam ise yıllık üretim hedefini ifade ediyor.

Ayrıca iki ülkenin İHA kategorileri, platform türleri ve üretim yöntemleri arasında farklılıklar bulunabiliyor.

Bu nedenle açıklanan veriler, iki ülkenin toplam askerî İHA kapasitesinin veya teknolojik seviyesinin doğrudan karşılaştırılması için tek başına yeterli değil.

Buna karşılık Michael’ın değerlendirmeleri, Pentagon’un özellikle düşük maliyetli ve yüksek miktarlarda üretilebilen insansız sistemlere yönelik kapasitesini artırmaya çalıştığını gösteriyor.

Ukrayna’nın Savaş Alanındaki Deneyimi Öne Çıktı

Rusya-Ukrayna Savaşı, insansız hava araçlarının keşif, gözetleme, hedef tespiti ve taarruz görevlerinde yoğun biçimde kullanıldığı bir çatışma ortamı oluşturdu.

Özellikle küçük ve görece düşük maliyetli İHA’ların geniş ölçekte kullanılması, geleneksel askerî platformların yanı sıra insansız sistemlerin de savaş alanındaki önemini artırdı.

Michael, Ukrayna’nın ihtiyaç duyduğu sistemleri geliştirme sürecinde yaratıcı yöntemler kullandığını ve mevcut teknolojileri hızla değişen operasyonel koşullara uyarladığını belirtti.

Ukraynalıların yazılım geliştirme ve sistemlerin sürekli iyileştirilmesi konusunda önemli deneyimler kazandığını ifade eden Michael, ABD’nin ise savaşın başlangıcında daha çok geleneksel askerî sistemlerle destek sağlayabildiğini anlattı.

Bu açıklamalar, Ukrayna’daki çatışmaların yalnızca yeni silah sistemlerinin kullanımını değil, üretim süreçlerinin ve teknolojik uyarlama hızının önemini de gündeme taşıdığını ortaya koyuyor.

Project Meridian ile Geleceğin Muharebe Sahası İnceleniyor

Pentagon, gelecekteki çatışma ortamlarına hazırlık kapsamında Project Meridian adlı çalışma üzerinden yeni savaş senaryolarını değerlendiriyor.

Michael’ın açıklamalarına göre proje, mevcut çatışmalarda kullanılan teknolojilerin ötesine geçerek gelecekte askerî harekâtın hangi alanlarda ve hangi koşullarda yürütülebileceğini incelemeyi amaçlıyor.

Çalışma kapsamında uzay ve yer altı ortamlarında gerçekleşebilecek çatışmalar da ele alınıyor.

Projede SpaceX Üst Yöneticisi Elon Musk ile savunma teknolojileri şirketi Anduril Industries’in kurucusu Palmer Luckey de yer alıyor.

Michael, ABD’nin Rusya-Ukrayna Savaşı’nda karşılaştığı hazırlık eksikliğinin gelecekte tekrarlanmaması gerektiğini vurgulayarak yeni tehditlerin önceden değerlendirilmesinin önemine işaret etti.

Bununla birlikte Project Meridian kapsamında alınmış belirli bir İHA tedarik kararına, yeni bir üretim sözleşmesine veya açıklanmış bir teslimat takvimine ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.

Yapay Zekâ Destekli Hedeflemede İnsan Kararı Korunacak

Michael, Pentagon’un yapay zekâ teknolojilerinin askerî kullanımına ilişkin yaklaşımını da değerlendirdi.

ABD’nin otonom sistemlere yönelik çalışmalarını hızlandırmasına rağmen hedef belirleme ve askerî karar süreçlerinde yapay zekâ kullanımına temkinli yaklaştığını belirtti.

Michael’a göre mevcut hedef geliştirme süreçlerinde istihbarat raporları, uydu görüntüleri ve insan tarafından yürütülen değerlendirmeler önemli yer tutuyor.

Yapay zekâ destekli sistemlerin kullanımında uygun insan muhakemesinin her aşamada korunması gerektiğini vurgulayan Michael, askerî kararların yalnızca otomatik sistemlere bırakılmaması gerektiğini ifade etti.

Michael ayrıca ABD’nin yapay zekâ alanında Çin’in önünde bulunduğunu savundu. Bu üstünlüğün yaklaşık altı ay ile bir yıl arasında olduğunu ileri süren Michael, değerlendirmesini ABD’nin veri merkezi altyapısı ve gelişmiş yarı iletken teknolojilerindeki kapasitesiyle ilişkilendirdi.

Ancak söz konusu süre, Michael’ın değerlendirmesini yansıtıyor; iki ülkenin yapay zekâ kabiliyetleri arasında bağımsız olarak doğrulanmış kesin bir teknolojik farkı ifade etmiyor.

Pentagon İnsansız Sistemlere Yönelik Hazırlıklarını Artırıyor

ABD Savunma Bakanlığının üst düzey teknoloji yöneticisinin açıklamaları, Rusya-Ukrayna Savaşı’nın Amerikan askerî planlamasında ortaya çıkardığı eksikliklerin Pentagon tarafından da kabul edildiğini gösterdi.

Michael’ın değerlendirmelerinde özellikle üç başlık öne çıktı: düşük maliyetli İHA’ların kitlesel üretimi, yeni teknolojilerin savaş alanına hızla uyarlanması ve gelecekteki çatışma biçimlerinin önceden öngörülmesi.

Pentagon’un İHA stokunu genişletmesi ve Project Meridian kapsamında yeni savaş senaryolarını incelemesi, bu alanlardaki hazırlık çalışmalarının sürdüğünü ortaya koyuyor.

Bununla birlikte açıklanan stok rakamları ve geleceğe yönelik çalışmalar, ABD’nin insansız sistemler alanındaki bütün operasyonel ihtiyaçlarını karşıladığı veya Rusya-Ukrayna Savaşı’nda ortaya çıkan eksikliklerin tamamen giderildiği anlamına gelmiyor.

Michael’ın açıklamaları, insansız sistemlerin modern askerî harekâttaki rolünün yanı sıra savunma sanayisinde üretim kapasitesi, teknolojik uyarlama ve operasyonel hazırlığın önemini yeniden gündeme taşıdı.

İki Uçağın Daha Kabul İşlemleri Tamamlandı

Savunma Sanayii Başkanlığı koordinasyonunda ve Türk Havacılık ve Uzay Sanayii ana yükleniciliğinde yürütülen HÜRKUŞ Projesi kapsamında iki yeni temel eğitim uçağının kabul işlemleri tamamlandı.

Savunma Sanayii Başkanı Prof. Dr. Haluk Görgün, 4 Kasım 2026 tarihinde yaptığı açıklamada, yeni kabullerle birlikte Hava Kuvvetleri Komutanlığı envanterine kazandırılan HÜRKUŞ sayısının dörde yükseldiğini duyurdu.

Prof. Dr. Haluk Görgün, uçakların geleceğin askerî pilotlarının yetiştirilmesinde kullanılacağını belirterek teslimatların planlanan takvim doğrultusunda devam ettiğini bildirdi.

Türkiye’nin yerli imkânlarla geliştirdiği insanlı askerî eğitim uçaklarından biri olan HÜRKUŞ, Hava Kuvvetlerinin temel uçuş eğitimi ihtiyaçlarının karşılanmasında görev üstlenecek.

HÜRKUŞ, HÜRJET ve KAAN Eğitim Zinciri

HÜRKUŞ, Türk Hava Kuvvetlerinin pilot yetiştirme sürecinde temel uçuş eğitimi aşaması için geliştirildi.

Turboprop motorlu platform, pilot adaylarının temel uçuş becerilerini kazanmaları ve daha ileri eğitim safhalarına hazırlanmaları amacıyla kullanılacak.

Türkiye’nin millî havacılık projeleri kapsamında HÜRKUŞ’un ardından ileri jet eğitim uçağı HÜRJET ve millî muharip uçak KAAN bulunuyor.

Bu yapı içerisinde HÜRKUŞ temel uçuş eğitiminin, HÜRJET ileri jet eğitiminin, KAAN ise muharip uçak kabiliyetlerinin geliştirilmesine yönelik millî havacılık programının bir parçasını oluşturuyor.

HÜRKUŞ’un envantere kazandırılması, temel eğitim safhasında yerli olarak geliştirilen hava araçlarının kullanımının yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalar açısından önem taşıyor.

Yerli Alt Sistemlerle Geliştirildi

HÜRKUŞ Projesi, Türk Havacılık ve Uzay Sanayii ana yükleniciliğinde Türk savunma sanayisinin farklı alanlarda uzmanlaşmış şirketlerinin katılımıyla yürütülüyor.

Platformun aviyonik sistemlerinde ASELSAN’ın geliştirdiği çözümler kullanılırken iklimlendirme sistemlerinde TASECS’in ürünleri yer alıyor.

HAVELSAN, uçağın dijital video kayıt sistemiyle projeye katkı sağlıyor. KAREL ise yedek uçuş enstrümanlarının geliştirilmesinde görev üstleniyor.

Uçuş ve kontrol sistemleri alanında Türk Havacılık ve Uzay Sanayii’nin yanı sıra ANDAR ve TAAC tarafından geliştirilen çözümler kullanılıyor.

Farklı şirketlerin aynı platform üzerinde görev üstlenmesi, HÜRKUŞ’un geliştirme ve üretim sürecinde yerli savunma sanayisi ekosisteminin birden fazla teknoloji alanında katkı sağlamasına imkân tanıyor.

Teslimatlar Kademeli Olarak Sürecek

HÜRKUŞ’un Hava Kuvvetleri Komutanlığına teslimatlarının proje takvimi doğrultusunda devam etmesi planlanıyor.

Son kabul işlemleriyle envanterdeki uçak sayısı dörde yükselirken sonraki teslimatlara ilişkin çalışmalar sürdürülüyor.

Savunma Sanayii Başkanı Prof. Dr. Haluk Görgün, daha önce yaptığı değerlendirmelerde HÜRKUŞ’un gelişmiş aviyonik ve yazılım sistemleriyle pilot eğitimine katkı sağlayacağını vurgulamıştı.

HÜRKUŞ Projesi, Türk Hava Kuvvetlerinin eğitim altyapısında yerli platformların kullanımını artırmaya yönelik çalışmaların önemli unsurları arasında bulunuyor.

Yeni teslimatlarla birlikte temel eğitim uçağı filosunun kademeli olarak genişletilmesi ve pilot yetiştirme faaliyetlerinde HÜRKUŞ’un daha fazla kullanılması hedefleniyor.

16 FPV Dronla Havalandı

Baykar’ın 4 Kasım 2026 tarihinde duyurduğu test faaliyeti, Keşan Uçuş Eğitim ve Test Merkezi’nde gerçekleştirildi.

Bayraktar TB2, kanatlarının altında taşınan 16 Skydagger FPV kamikaze dronla havalanarak belirlenen test sahasına intikal etti.

Görev bölgesine ulaşılmasının ardından taşınan dronlardan ikisi havada serbest bırakıldı. Bayraktar TB2 üzerinden kurulan haberleşme bağlantısı aracılığıyla kontrol edilen FPV dronlar, operatörlerin yönlendirmesiyle belirlenen hedefleri vurdu.

Test görüntülerinde, platformun her iki kanadının altında sekizer FPV dron taşıdığı ve serbest bırakılan araçların hedeflere yöneldiği görüldü.

Baykar’ın açıklamasında, faaliyetin Bayraktar TB2’ye değişen muharebe sahası koşullarına uygun yeni kabiliyetler kazandırılması kapsamında gerçekleştirildiği belirtildi.

Bayraktar TB2 Taşıyıcı Platform Olarak Kullanıldı

Testin öne çıkan yönü, Bayraktar TB2’nin doğrudan kendi mühimmatıyla hedefe taarruz etmek yerine daha küçük insansız hava araçlarını görev bölgesine taşıyarak serbest bırakması oldu.

Bir büyük insansız hava aracının daha küçük dronları taşıdığı bu yaklaşım, uluslararası savunma literatüründe taşıyıcı ana platform veya mothership konsepti olarak tanımlanıyor.

Bu kullanım biçiminde taşıyıcı platform, küçük dronların görev alanına ulaştırılmasını sağlarken uygun haberleşme altyapısıyla operatör ve dron arasındaki bağlantıyı da destekleyebiliyor.

Bayraktar TB2 ile gerçekleştirilen testte de FPV dronların kontrolü için SİHA üzerinden kurulan bağlantı kullanıldı.

Böylece platformun yalnızca mühimmat taşıyan bir hava aracı olarak değil, başka insansız sistemlerin görevlerini destekleyen bir unsur olarak da kullanılmasına yönelik uygulama gösterildi.

Haberleşme Bağlantısı Üzerinden Kontrol Sağlandı

FPV, İngilizce First Person View ifadesinin kısaltması olarak kullanılıyor. Bu sistemlerde operatör, dron üzerindeki kameradan aktarılan görüntü aracılığıyla aracı yönlendirebiliyor.

FPV dronların kullanımında haberleşme bağlantısı, görev mesafesi ve sinyal sürekliliği önemli teknik unsurlar arasında bulunuyor.

Bayraktar TB2’nin taşıyıcı olarak kullanıldığı testte, havada bırakılan dronlar platform üzerinden sağlanan bağlantıyla kontrol edildi.

Bu yaklaşım, FPV dronların doğrudan kalkış noktasından hedef bölgesine uçurulması yerine başka bir hava aracıyla taşınmasına imkân tanıyor.

Bununla birlikte Baykar’ın 4 Kasım tarihli açıklamasında, yeni konfigürasyonun azami görev menzili, dronların bırakıldıktan sonraki uçuş süresi veya aynı anda kaç FPV dronun kontrol edilebildiğine ilişkin ayrıntılı teknik veriler paylaşılmadı.

Değişen Muharebe Sahasına Yönelik Yeni Kabiliyet

FPV dronlar, özellikle Rusya-Ukrayna Savaşı sırasında farklı görevlerde yaygın biçimde kullanılan insansız sistemler arasında yer aldı.

Bu sistemlerin daha büyük hava araçlarıyla taşınması, küçük dronların görev bölgesine ulaştırılması ve haberleşme bağlantılarının desteklenmesi bakımından geliştirilen yöntemlerden biri olarak öne çıkıyor.

Bayraktar TB2’nin Skydagger FPV dronlarla gerçekleştirdiği test de bu kullanım yaklaşımının Türkiye’de geliştirilen bir SİHA platformuna uygulanmasını gösterdi.

Test kapsamında 16 dronun taşınabilmesi ve bunlardan ikisinin havada bırakılarak hedeflere yönlendirilmesi doğrulandı. Ancak faaliyetin, 16 dronun tamamının aynı görevde kullanıldığı bir toplu taarruz denemesi olduğu açıklanmadı.

Ayrıca bu kabiliyetin Bayraktar TB2’nin standart görev konfigürasyonuna ne zaman dâhil edileceğine veya operasyonel kullanıma alınmasına ilişkin bir takvim duyurulmadı.

Baykar’ın İhracat Faaliyetleri Sürüyor

Baykar, insansız hava araçlarının geliştirilmesi ve ihracatı alanındaki faaliyetlerini sürdürüyor.

Şirketin açıkladığı verilere göre Baykar, 2025 yılında 2,2 milyar dolarlık ihracat hacmine ulaşarak kendi ihracat rekorunu yeniledi.

Baykar ayrıca Bayraktar TB2 için 36, Bayraktar AKINCI için 16 ülkeyle ihracat anlaşması imzaladığını ve iki platform kapsamında toplam 39 ülkeye ulaştığını bildirdi.

Şirketin mevcut platformlarına yeni görev kabiliyetleri kazandırmaya yönelik çalışmaları da devam ediyor.

Bayraktar TB2’nin Skydagger FPV dronlarla gerçekleştirdiği son test, bu çalışmaların bir parçası olarak platformun farklı insansız sistemlerle birlikte kullanımına yönelik yeni bir uygulamayı ortaya koydu.

Şehit Binbaşı Murat Kemal Yetişen’in Adını Taşıyacak

Nurol Makina’nın NMS-L 4×4 platformu, Türkiye’deki güvenlik güçlerinin kullanımına YETİŞEN adıyla girdi.

Araca, 5 Şubat 2025 tarihinde Irak’ın kuzeyindeki Pençe-Kilit Operasyonu bölgesinde teröristlerle çıkan çatışmada şehit olan Piyade Komando Binbaşı Murat Kemal Yetişen’in adı verildi.

Nurol Makina, daha önce de geliştirdiği EJDER YALÇIN 4×4 zırhlı muharebe aracına, 19 Ekim 2012’de Hakkâri’nin Kırıkdağ bölgesinde şehit olan Özel Harekât Şube Müdürü Yalçın Dizdaroğlu’nun adını vermişti.

İlk kez IDEF 2023 Uluslararası Savunma Sanayii Fuarı’nda tanıtılan NMS-L, YETİŞEN adıyla SAHA 2026 Fuarı’nda sergilendi. Platformun Türkiye’de kullanıma alınmasıyla birlikte Nurol Makina’nın hafif sınıf zırhlı araç ailesinde yeni bir operasyonel kullanım süreci başladı.

NATO Standartlarına Göre Ölçeklendirilebilir Koruma

YETİŞEN’in tasarımında hafif yapı, hareket kabiliyeti ve farklı görev ihtiyaçlarına uyarlanabilen koruma özellikleri bir arada sunuluyor.

Araç, NATO STANAG 4569 standardına göre ölçeklendirilebilir balistik koruma yapısına sahip. Bu özellik, platformun koruma seviyesinin görev sırasında karşılaşılabilecek tehditlere ve kullanıcı gereksinimlerine göre yapılandırılmasına imkân tanıyor.

Tam bağımsız süspansiyon sistemiyle donatılan YETİŞEN’de patlak gider lastikler ve merkezi lastik şişirme sistemi bulunuyor. Bu donanımlar, farklı zemin koşullarında aracın hareket kabiliyetini desteklemek amacıyla kullanılıyor.

Beş kişiye kadar personel taşıyabilen platform, dört yan kapı ve bir arka kapıdan oluşan yerleşimiyle personelin araca giriş ve çıkışını kolaylaştıracak şekilde tasarlandı.

Nurol Makina’nın teknik verilerine göre araç, yüzde 70’e kadar dik eğimleri ve yüzde 40’a kadar yan eğimleri aşabilecek şekilde tasarlandı. Platformun 0,9 metre derinliğindeki sudan geçiş, 0,9 metre genişliğindeki hendekleri ve 0,5 metre yüksekliğindeki dik engelleri aşma kabiliyeti de bulunuyor.

CH-47 Helikopterleriyle Taşınabilecek

YETİŞEN’in öne çıkan özelliklerinden biri, CH-47 tipi ağır nakliye helikopterleriyle askıda taşınabilecek şekilde tasarlanması.

Bu kabiliyet, uygun operasyonel koşullarda aracın hava yoluyla farklı görev bölgelerine sevk edilmesine imkân sağlayabilecek.

Özellikle kara ulaşımının sınırlı olduğu alanlarda veya birliklerin kısa sürede başka bir bölgeye intikal ettirilmesinin gerektiği durumlarda hava yoluyla taşınabilirlik, platformun görev esnekliğini destekleyen özellikler arasında bulunuyor.

YETİŞEN, eksi 32 ile artı 55 derece arasındaki sıcaklıklarda çalışabilecek şekilde geliştirildi.

Araçta kullanıcı ihtiyaçlarına bağlı olarak uzaktan kumandalı silah istasyonu, 360 derece çevresel görüş sistemi, gece görüş destek sistemleri ve otomatik yangın söndürme donanımları tercih edilebiliyor.

Bu sistemler, farklı görev türleri için platformun yeniden yapılandırılmasına olanak sağlıyor.

Keşif, Devriye ve Personel İntikalinde Kullanılabilecek

Nurol Makina’nın hafif sınıftaki operasyonel ihtiyaçlara yönelik geliştirdiği YETİŞEN, birden fazla görev türüne uyarlanabilecek modüler bir platform olarak tasarlandı.

Araç; keşif, devriye, personel intikali ve silah sistemlerinin taşınması gibi faaliyetlerde kullanılabilecek.

Hafif zırhlı araç sınıfında yer alan platform, daha ağır zırhlı araçların kullanılmasını gerektirmeyen görevlerde koruma ve hareket kabiliyetini bir arada sunmayı amaçlıyor.

Nurol Makina’nın ürün ailesinde EJDER YALÇIN ve YÖRÜK gibi farklı ağırlık ve koruma sınıflarındaki araçlar bulunurken YETİŞEN, hafif sınıftaki görev ihtiyaçlarına yönelik bir seçenek oluşturuyor.

Şirket, NMS-L platformunun elektrik destekli eNMS-L konfigürasyonunu da geliştirdi. Böylece aynı araç ailesinde farklı güç sistemlerine sahip çözümler üzerinde çalışmalar yürütülüyor.

Uluslararası Pazarda İhracat Görüşmeleri Sürüyor

YETİŞEN’in geliştirilmesinde Türkiye’deki güvenlik güçlerinin ihtiyaçlarının yanı sıra uluslararası pazardaki hafif zırhlı araç talebi de dikkate alındı.

Nurol Makina’nın farklı ülkelerle platformun ihracatına yönelik görüşmeler yürüttüğü belirtiliyor.

Araç, özellikle hafif korumalı ve farklı görev türlerine uyarlanabilen taktik tekerlekli platform arayışındaki potansiyel kullanıcılar için geliştirilen seçenekler arasında bulunuyor.

Nurol Makina’nın daha önce çeşitli ülkelere gerçekleştirdiği zırhlı araç ihracatları, şirketin uluslararası pazardaki faaliyetlerinin temelini oluşturuyor.

YETİŞEN için yürütülen görüşmelerin hangi ülkelerle gerçekleştirildiğine, olası sipariş miktarlarına veya teslimat takvimine ilişkin ayrıntılar ise açıklanmadı.

YETİŞEN’in Operasyonel Kullanım Süreci Başladı

NMS-L 4×4 platformunun YETİŞEN adıyla Türkiye’deki güvenlik güçlerinin kullanımına girmesi, Nurol Makina’nın hafif zırhlı araç ailesi açısından yeni bir aşama oluşturdu.

Ölçeklendirilebilir balistik koruması, arazi hareket kabiliyeti, helikopterle taşınabilirliği ve modüler görev donanımlarıyla platformun farklı operasyonel ihtiyaçlara cevap vermesi hedefleniyor.

Aracın yurt içindeki kullanımının başlamasıyla birlikte sahadan elde edilecek deneyimler, platformun gelecekteki geliştirme çalışmaları ve uluslararası pazardaki değerlendirmeleri açısından önem taşıyacak.

Bununla birlikte ilk aşamada teslim edilen araç sayısı, kullanıcı birimlerin dağılımı ve yeni teslimat takvimine ilişkin ayrıntılar kamuoyuyla paylaşılmadı.

Millî Savunma Bakanlığının (MSB) açıklamasına göre 4-9 Kasım tarihleri arasında Mısır’ın ev sahipliğinde gerçekleştirilecek tatbikata Türk Deniz Kuvvetleri Komutanlığına bağlı unsurlar ve personel katılıyor. Faaliyetlerde iki ülke deniz kuvvetlerinin müşterek harekât kabiliyetlerinin ve birlikte çalışabilirliğinin geliştirilmesi amaçlanıyor.

Deniz Harekâtının Farklı Alanlarında Eğitim

Dostluk Denizi-2026 Tatbikatı kapsamında su üstü harekâtı, denizaltı savunma harbi, hava savunma harekâtı ve sualtı taarruz eğitimleri gerçekleştirilecek.

Tatbikatta Su Altı Taarruz (SAT) birliklerinin katılımıyla yürütülecek faaliyetler de yer alıyor. Bu eğitimler, deniz kuvvetlerinin farklı görev alanlarında eş güdümlü hareket etmesine ve personelin müşterek faaliyetlerde tecrübe kazanmasına yönelik bir çalışma niteliği taşıyor.

MSB ayrıca TCG Burgazada korvetinin 1-3 Kasım tarihlerinde İskenderiye Limanı’nı ziyaret edeceğini duyurmuştu. Söz konusu ziyaret, tatbikat öncesindeki deniz diplomasisi faaliyetleri arasında yer aldı.

On Üç Yıllık Aranın Ardından Gelişen İş Birliği

Türkiye ile Mısır arasında 2009 yılında başlayan Dostluk Denizi tatbikatları, iki ülkenin siyasi ilişkilerinde yaşanan gerilim nedeniyle 2013 sonrasında kesintiye uğramıştı. Ortak deniz tatbikatları, 13 yıllık aranın ardından Eylül 2025’te yeniden düzenlendi.

Bu yıl İskenderiye’de gerçekleştirilen faaliyet, yeniden başlayan askerî iş birliğinin devamı niteliğinde.

İki ülke arasındaki savunma temasları yalnızca deniz kuvvetleriyle sınırlı kalmıyor. Millî Savunma Bakanlığı, 2026 yılı içerisinde gerçekleştirilen karşılıklı askerî ziyaretler, hava unsurlarının katıldığı tatbikatlar ve savunma sanayii görüşmelerinin iş birliğini geliştirdiğini açıklamıştı.

Türkiye ve Mısır savunma bakanları arasında imzalanan Savunma İş Birliği İyi Niyet Mektubu da bu sürecin diplomatik adımları arasında bulunuyor.

Doğu Akdeniz’de Askerî Diyalog

Türkiye ve Mısır’ın ortak deniz tatbikatlarını sürdürmesi, Doğu Akdeniz’deki güvenlik ortamı açısından da önem taşıyor. Bölgedeki deniz yetki alanları, enerji kaynakları, deniz ticaret yolları ve bölgesel krizler, iki ülkenin güvenlik gündeminde yer alıyor.

Ankara ile Kahire arasında gelişen askerî diyalog, deniz kuvvetlerinin birbirlerinin harekât usullerini tanımasına ve ortak faaliyetler yürütmesine imkân sağlıyor.

Bununla birlikte Dostluk Denizi-2026 Tatbikatı, iki ülke arasında yeni bir deniz yetki alanları anlaşması imzalandığı veya ortak bir askerî ittifak oluşturulduğu anlamına gelmiyor.

9 Kasım’a kadar sürmesi planlanan tatbikat, Türkiye ile Mısır arasında yeniden canlanan savunma ilişkilerinin deniz kuvvetleri düzeyindeki somut faaliyetlerinden biri olarak öne çıkıyor.

40’tan Fazla Platform Tek Sistemde Buluşturuldu

HAVELSAN’ın 3 Kasım 2026 tarihinde yayımladığı açıklamaya göre TURNAs-2026 Tatbikatı’nda kullanılan ADVENT COP sistemi, farklı harekât ortamlarında görev yapan 40’tan fazla platformun konum, durum ve telemetri verilerini ortak bir harekât resmi üzerinde birleştirdi.

Türk Deniz Kuvvetleri ile koordineli olarak kullanılan sistem, tatbikat senaryoları kapsamında farklı insansız platformlara görev verilmesini ve bu platformların faaliyetlerinin ortak bir operasyonel görünüm üzerinden takip edilmesini destekledi.

HAVELSAN’ın sağladığı video yönetimi ve taktik resim kabiliyetleri sayesinde komuta personeli, tatbikat sahasında faaliyet gösteren unsurlardan gelen bilgilere erişim sağladı.

Bu kapsamda HAVELSAN Video Yönetim Sistemi (VMS), 30’dan fazla insansız araçtan alınan canlı görüntüleri ortak bir altyapı üzerinden kullanıma sundu. TALAY sistemi ise taktik deniz resmine web tabanlı erişim imkânı sağladı.

TURNAs Ağıyla Gerçek Zamanlı Komuta ve Kontrol

Tatbikat kapsamında HAVELSAN ve Türk Deniz Kuvvetleri tarafından ortaklaşa oluşturulan TURNAs ağı, farklı insansız sistemlerin izlenmesi ve yönetilmesi için gerekli komuta ve kontrol altyapısını sağladı.

Söz konusu ağ, Taktik Kontrol Merkezi ile Seçkin Gözlemci Alanı’nın komuta ve kontrol, izleme ve yönetim ihtiyaçlarını destekledi.

Böylece tatbikat faaliyetlerinin gerçek zamanlı olarak takip edilmesi mümkün oldu.

ADVENT COP, Video Yönetim Sistemi ve TALAY’ın birlikte kullanılmasıyla farklı platformlardan elde edilen konum, telemetri ve görüntü verileri ortak bir operasyonel çerçevede değerlendirildi.

SANCAR’ın Ana Gemiyle Entegrasyonu Gösterildi

Tatbikatın öne çıkan faaliyetlerinden biri, HAVELSAN’ın ADVENT ROTA Görev Sistemi ile donatılan SANCAR Silahlı İnsansız Deniz Aracı’nın gerçekleştirdiği görevler oldu.

SANCAR, tatbikat senaryoları kapsamında keşif, gözetleme ve hedef raporlama faaliyetleri yürüterek taktik deniz resmine bilgi sağladı.

Platformun ağ destekli bağlantı üzerinden ADVENT Savaş Yönetim Sistemi’ne entegre edilmesiyle bir ana geminin organik unsuru olarak görev yapabilme kabiliyeti gösterildi.

Bu faaliyet, insansız deniz araçlarının bir savaş gemisinin muharebe yönetim sistemiyle bağlantılı şekilde kullanılmasına yönelik entegrasyon kabiliyetini ortaya koydu.

SANCAR’ın görev sırasında elde ettiği bilgilerin taktik deniz resmine aktarılması, insanlı ve insansız deniz unsurları arasında ortak durumsal farkındalığın desteklenmesine katkı sağladı.

USV-12 Üzerinden Otonom İHA Kalkışı Gerçekleştirildi

TURNAs-2026’da deniz ve hava unsurlarının birlikte kullanıldığı ayrı bir görev senaryosu da uygulandı.

HAVELSAN ile VN Maritime Technologies tarafından ortaklaşa geliştirilen USV-12 insansız deniz aracı, bu görev kapsamında hava platformu için kalkış noktası olarak kullanıldı.

USV-12 üzerinde taşınan SAGAN insansız hava aracı, platformdan otonom kalkış gerçekleştirdi.

Gösterim kapsamında ayrıca simüle edilmiş bir kıyı hedefine yönelik patlayıcı içermeyen eğitim mühimmatıyla atış yapıldı.

Tatbikata BARKAN insansız kara aracı ile BULUT insansız hava aracı da katıldı.

Böylece deniz, hava ve kara ortamlarında görev yapan farklı insansız sistemlerin aynı tatbikat kapsamında kullanımı gösterildi.

İnsansız Sistemlerin Eşgüdümlü Kullanımı Öne Çıktı

TURNAs-2026 Tatbikatı, farklı harekât ortamlarında görev yapan insansız platformların ortak bir komuta ve kontrol altyapısı üzerinden takip edilmesine ve koordinasyonuna yönelik uygulamalara sahne oldu.

ADVENT COP ile 40’tan fazla platformun verilerinin birleştirilmesi, 30’dan fazla insansız araçtan canlı görüntü aktarılması ve SANCAR’ın bir ana geminin savaş yönetim sistemiyle entegrasyonunun gösterilmesi, tatbikatta öne çıkan faaliyetler arasında yer aldı.

USV-12 üzerinden SAGAN’ın otonom kalkışı ise insansız deniz ve hava araçlarının birlikte kullanılmasına yönelik bir başka uygulama olarak gerçekleştirildi.

HAVELSAN’ın tatbikatta sergilediği kabiliyetler, ortak harekât resmi, canlı görüntü paylaşımı ve savaş yönetim sistemi entegrasyonunun farklı alanlarda görev yapan insansız platformların eş güdümlü kullanımını nasıl destekleyebileceğini ortaya koydu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, 3 Kasım 2026 tarihinde Güney Kore’nin başkenti Seul’de Devlet Başkanı Lee Jae Myung ile bir araya geldi. Cumhurbaşkanlığı Sarayı’nda düzenlenen resmî karşılama töreninin ardından liderler önce baş başa, daha sonra heyetler arası görüşmeler gerçekleştirdi.

Görüşmelerin ardından düzenlenen ortak basın toplantısında iki ülke arasındaki stratejik ortaklığın savunma, enerji, teknoloji ve ekonomik ilişkiler üzerinden güçlendirilmesi yönündeki hedefler açıklandı.

Savunma Sanayisinde Ortak Projeler Artırılacak

Görüşmelerin öne çıkan başlıklarından biri, Türkiye ile Güney Kore arasındaki savunma sanayisi iş birliğinin genişletilmesi oldu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, iki ülkenin savunma sanayisinde daha önce yürüttüğü ortak çalışmalara dikkat çekerek Fırtına obüsü ve Altay tankı projelerini örnek gösterdi.

Erdoğan, savunma sanayisinin iki ülke arasındaki stratejik ortaklığın somut sonuçlar verdiği alanlardan biri olduğunu belirterek mevcut projelerin sayısının artırılması gerektiğini ifade etti.

Güney Kore Devlet Başkanı Lee Jae Myung da Türkiye ile savunma sanayisi alanındaki iş birliğinin derinleştirilmesi konusunda mutabık kaldıklarını açıkladı.

İki ülke, mevcut projelerin yanı sıra üçüncü ülkelere yönelik ortak savunma sanayisi ihracatı imkânlarını da değerlendirdi.

Türkiye ile Güney Kore arasındaki savunma sanayisi ilişkilerinin geçmişinde, T-155 Fırtına kundağı motorlu obüsünün geliştirilmesinde kullanılan Güney Kore teknolojileri ve Altay ana muharebe tankı programına yönelik teknik iş birlikleri bulunuyor.

Liderlerin açıklamaları, bu tecrübenin yeni projelere taşınmasının hedeflendiğini ortaya koyarken görüşmede belirli bir yeni silah sistemi için sözleşme imzalandığına ilişkin açıklama yapılmadı.

Nükleer Enerji Finansmanında Mutabakat Zaptı İmzalandı

Seul’deki görüşmelerde enerji alanındaki iş birliği de önemli yer tuttu.

Güney Kore Devlet Başkanı Lee Jae Myung, iki ülke arasında nükleer santral finansmanına ilişkin bir mutabakat zaptı imzalandığını duyurdu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan ise Türkiye Nükleer Enerji şirketi ile Kore Elektrik Enerjisi Kurumu arasında Kasım 2025’te imzalanan mutabakat zaptının enerji alanındaki iş birliği için önemli bir temel oluşturduğunu belirtti.

Görüşmelerde Güney Kore’nin Türkiye’deki nükleer enerji projelerine olası katılımı da ele alındı.

Bu kapsamda Sinop’ta planlanan nükleer güç santrali projesine ilişkin çalışmaların ilerleyişi değerlendirildi.

Türkiye, nükleer enerji üretim kapasitesini artırmak ve enerji ithalatına bağımlılığını azaltmak amacıyla Sinop ve Trakya’da yeni reaktörlerin kurulmasını hedefliyor.

Güney Kore’nin nükleer enerji alanındaki teknolojik birikimi ve santral inşası tecrübesi, iki ülke arasındaki iş birliği görüşmelerinin temel unsurları arasında bulunuyor.

Bununla birlikte finansman alanında imzalanan mutabakat zaptı, Sinop Nükleer Güç Santrali’nin yapımına ilişkin nihai yatırım veya inşaat sözleşmesinin imzalandığı anlamına gelmiyor.

Batarya ve Kritik Teknolojiler Gündemde

Türkiye ile Güney Kore arasındaki görüşmelerde batarya teknolojileri, biyoteknoloji ve kritik mineraller alanlarında iş birliğinin geliştirilmesi de ele alındı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, özellikle batarya teknolojilerindeki ortak çalışmalara önem verdiklerini belirtti.

Güney Kore, küresel batarya üretimi ve ileri teknoloji tedarik zincirlerinde önemli sanayi kapasitesine sahip ülkeler arasında bulunuyor.

Türkiye ise elektrikli araçlar, enerji depolama sistemleri ve savunma sanayisinde kullanılan ileri teknoloji bileşenlerine yönelik üretim kapasitesini geliştirmeyi hedefliyor.

Liderlerin görüşmesinde bu alanlarda iş birliğinin genişletilmesi yönündeki irade ortaya konulurken yeni yatırımların büyüklüğü, üretim tesislerinin konumu veya uygulama takvimine ilişkin ayrıntılı bir açıklama yapılmadı.

Ticarette 15 Milyar Dolarlık Hedef

İki lider, ekonomik ilişkilerin geliştirilmesi ve ticaret hacminin artırılması konusunda da görüş alışverişinde bulundu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye ile Güney Kore arasındaki ikili ticaret hacminin 2025 yılında 11 milyar doları aştığını belirtti.

Erdoğan, daha önce belirlenen 15 milyar dolarlık ticaret hacmi hedefine dengeli ve sürdürülebilir biçimde ulaşılmasını sağlayacak adımların görüşüldüğünü açıkladı.

Taraflar, mevcut serbest ticaret anlaşmasının güncellenmesi konusunu da gündeme aldı.

Türkiye ile Güney Kore arasındaki ekonomik ilişkiler, otomotiv, demir yolu sistemleri, enerji, sanayi üretimi ve ileri teknoloji yatırımları gibi farklı alanları kapsıyor.

Seul’deki temaslara Güney Kore’nin otomotiv ve raylı sistemler sektörlerinde faaliyet gösteren şirketlerinin temsilcileri de katıldı.

Ticaret hacminin artırılmasına yönelik hedefler açıklanmasına rağmen bu hedefe ulaşılması için belirlenmiş yeni bir takvim kamuoyuyla paylaşılmadı.

Kore Yarımadası’nda Diplomatik Çözüm Vurgusu

Erdoğan ile Lee’nin görüşmesinde bölgesel ve küresel güvenlik meseleleri de değerlendirildi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, iki ülkenin uluslararası gelişmelere ilişkin yaklaşımlarının büyük ölçüde örtüştüğünü ifade etti.

Türkiye’nin Kore Yarımadası’nda kalıcı barış ve istikrarın sağlanmasını amaçlayan diyalog temelli yaklaşımı desteklediğini belirten Erdoğan, bölgesel sorunların diplomatik yöntemlerle çözülmesinin önemine dikkat çekti.

Güney Kore Devlet Başkanı Lee Jae Myung da Türkiye’nin Kore Yarımadası’na yönelik barış politikasına verdiği desteği memnuniyetle karşıladı.

İki ülke, Kore Yarımadası’nda barışın desteklenmesi amacıyla diplomatik eş güdümün sürdürülmesi konusunda görüş birliğine vardı.

Stratejik Ortaklıkta Yeni İş Birliği Alanları

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Güney Kore ziyareti, iki ülke arasındaki stratejik ortaklığın savunma sanayisinin ötesinde enerji, teknoloji ve ekonomik ilişkiler üzerinden genişletilmesine yönelik temaslara sahne oldu.

Savunma sanayisinde Fırtına obüsü ve Altay tankı gibi mevcut projelerin geliştirilmesi, nükleer enerji finansmanına ilişkin mutabakat zaptının imzalanması ve batarya teknolojilerindeki iş birliğinin artırılması, görüşmelerin başlıca sonuçları arasında yer aldı.

İki ülkenin ticaret hacmini 15 milyar dolara yükseltme hedefini yinelemesi de ekonomik ilişkilerin geliştirilmesine yönelik ortak yaklaşımı ortaya koydu.

Bununla birlikte yeni savunma projelerinin kapsamı, nükleer enerji yatırımlarının nihai finansman modeli ve teknoloji alanındaki iş birliklerinin uygulama takvimi konusunda ayrıntıların sonraki görüşmelerde netleşmesi bekleniyor.

Romanya ve Bulgaristan Açıklarında Saldırılar Arttı

Karadeniz’de ticari gemilere yönelik saldırılar, ekim ayında NATO üyeleri Romanya ve Bulgaristan’ın kıyılarına yakın bölgelerde yoğunlaştı.

Ay içerisinde iki ülke yakınlarında yedi yük gemisinin hedef alınmasının ardından NATO, Karadeniz’deki doğu kanadını güçlendirmeye yönelik yeni önlemler duyurdu. Ancak saldırılar bu açıklamanın ardından da devam etti.

23 Ekim’de Romanya karasularının hemen dışında bir gemi daha vurulurken 28 Ekim’de Yunanistan bağlantılı bir konteyner gemisi, Bulgaristan’ın münhasır ekonomik bölgesinde deniz insansız araçlarının saldırısına uğrayarak battı.

Ekim ayında hedef alınan gemilerden birinin Romanya karasularında, diğer sekizinin ise Romanya veya Bulgaristan’ın münhasır ekonomik bölgelerinde bulunduğu bildirildi.

Bu ayrım, saldırıların hukuki ve askerî boyutunun değerlendirilmesi açısından önem taşıyor. Münhasır ekonomik bölgeler, kıyı devletlerine belirli ekonomik haklar tanımakla birlikte karasularıyla aynı hukuki statüye sahip değil.

Dolayısıyla söz konusu saldırılar NATO üyesi ülkelerin güvenlik çıkarlarını doğrudan ilgilendirse de münhasır ekonomik bölgelerde meydana gelen her olayın otomatik olarak NATO’nun kolektif savunma mekanizmasını harekete geçirmesi söz konusu değil.

Saldırıların Sorumluluğu Tartışılıyor

Karadeniz’deki son saldırıların sorumluluğuna ilişkin farklı değerlendirmeler bulunuyor.

Askerî uzmanlar, Romanya ve Bulgaristan açıklarındaki gemilere yönelik saldırıların önemli bölümünün Rusya tarafından gerçekleştirilmiş olabileceğini değerlendiriyor.

Deniz güvenliği alanında faaliyet gösteren Ambrey şirketi, son saldırılardan birine ilişkin görüntülerde tespit edilen deniz insansız aracının Rusya tarafından kullanılan bir modele benzediğini bildirdi.

Bununla birlikte saldırıların tamamının faili bağımsız biçimde doğrulanmış değil.

Romanya yönetimi, Rusya’yı sivil gemilere yönelik sistematik saldırılar düzenlemekle suçlarken belirli olaylarda kesin sorumluluk atfetmek için adli ve teknik kanıtlara ihtiyaç duyulduğunu belirtiyor.

Bulgaristan ise saldırıların bazılarının Rusya’nın çıkarlarına hizmet ediyor olabileceğini ifade etmekle birlikte Moskova’yı doğrudan sorumlu ilan etmedi.

Rusya, Ukrayna’nın komşusu olan NATO ülkelerini insansız araçlarla hedef aldığı iddialarını reddediyor. Moskova yönetimi, Avrupa ülkelerinin Ukrayna’ya askerî destek sağlayarak çatışmanın genişlemesine katkıda bulunduğunu savunuyor.

NATO Karadeniz’deki Gözetleme Kapasitesini Artırıyor

Karadeniz’de artan saldırılar üzerine NATO, bölgedeki deniz gözetleme ve erken uyarı faaliyetlerini güçlendirmeye yönelik adımlar açıkladı.

Bu kapsamda deniz karakol uçaklarının, radar sistemlerinin ve insansız hava araçlarının İttifak’ın doğu kanadındaki faaliyetlerde daha fazla kullanılması planlanıyor.

NATO’dan yapılan açıklamada, Rusya’nın müttefiklerin Ukrayna’ya verdiği desteği azaltmayı amaçlayan faaliyetlerinin ciddi bir güvenlik tehdidi oluşturduğu belirtildi.

İttifak yetkilileri, Karadeniz kıyısındaki üyeler dâhil bütün müttefiklerin savunulmasına yönelik taahhütlerin geçerliliğini koruduğunu vurguladı.

NATO ayrıca insansız hava araçları ve benzeri tehditlere karşı maliyet etkin savunma sistemlerinin geliştirilmesi gerektiğine dikkat çekti.

İttifakın gelecek beş yıl içerisinde insansız araçlara karşı savunma kabiliyetlerine 40 milyar doların üzerinde yatırım yapmayı taahhüt ettiği bildirildi.

Bununla birlikte Romanya, mevcut hava savunma kapasitesinin artırılması gerektiğini belirterek özellikle karadan havaya önleme sistemleri ve radar altyapısına yönelik ihtiyacını gündeme getiriyor.

NATO’nun Karadeniz’deki Güvenlik Yaklaşımı Tartışılıyor

Karadeniz’deki gelişmeler, NATO’nun doğu kanadında uyguladığı savunma tedbirlerinin bölgesel dağılımına ilişkin tartışmaları da beraberinde getirdi.

NATO, Baltık ülkeleri ve Polonya’daki askerî varlığını güçlendirirken Romanya, Karadeniz’deki tehditlere karşı daha kapsamlı tedbirler alınmasını talep ediyor.

Washington merkezli Middle East Institute bünyesindeki Karadeniz Programı Direktörü Iulia Joja, son saldırıların NATO’nun gerilimi tırmandırmaktan kaçınan yaklaşımını sınadığını değerlendirdi.

Joja’ya göre Karadeniz’deki saldırılar, Batılı ülkelerin hangi koşullarda ve ne ölçüde karşılık vereceğine ilişkin sınırları ortaya çıkarmayı amaçlıyor olabilir.

Londra merkezli Royal United Services Institute (RUSI) kıdemli araştırmacısı Sidharth Kaushal da saldırılardaki artışı belirgin bir gerilim tırmanışı olarak nitelendirdi.

Bu değerlendirmeler, saldırıların yalnızca deniz ticaretini hedef alan askerî faaliyetler olarak değil, NATO’nun bölgesel güvenlik yaklaşımı bakımından da incelendiğini gösteriyor.

Ancak saldırıların NATO’nun tepkisini ölçmek amacıyla gerçekleştirildiği yönündeki görüşler, uzman değerlendirmesi niteliği taşıyor. Bu amacın saldırıları düzenleyen tarafça doğrulandığına ilişkin bir açıklama bulunmuyor.

Karadeniz’de Altı Ayda 317 Gemi Hedef Alındı

Deniz güvenliği şirketi Ambrey Analytics tarafından derlenen veriler, Karadeniz ve Azak Denizi’ndeki saldırıların boyutunu ortaya koydu.

Şirketin kıdemli analisti Tomas Alexa’nın paylaştığı verilere göre mayıs-ekim döneminde iki denizde toplam 317 ticari ve diğer türden gemi saldırılara maruz kaldı.

Önceki altı aylık dönemde bu sayı 74 olarak kaydedilmişti.

Böylece hedef alınan gemi sayısı altı aylık dönemler karşılaştırıldığında dört kattan fazla arttı.

Ambrey verilerine göre yılın üçüncü çeyreğinde Ukrayna tarafından gemilere yönelik 137, Rusya tarafından ise 92 saldırı gerçekleştirildi.

Ekim ayında ise Rusya’ya atfedilen saldırı sayısı 38’e ulaşırken Ukrayna’ya atfedilen saldırı sayısı beş olarak kaydedildi.

Veriler, Karadeniz’deki deniz savaşının yalnızca askerî unsurlarla sınırlı kalmadığını, ticari deniz taşımacılığını da önemli ölçüde etkilediğini ortaya koyuyor.

Tahıl İhracatında Sert Düşüş

Karadeniz’deki saldırıların ekonomik sonuçları, özellikle Rusya ve Ukrayna’nın tahıl ihracatında belirginleşiyor.

Rusya’nın Karadeniz ve Azak Denizi üzerinden gerçekleştirdiği tahıl ihracatı, eylül ayında 300 bin metrik tona geriledi.

Bu miktar, bir önceki yılın aynı ayında kaydedilen 4,74 milyon metrik tonluk ihracatın oldukça altında kaldı.

Ukrayna ise Rus saldırıları nedeniyle temmuz ayının sonlarında Karadeniz limanlarındaki faaliyetlerini askıya aldı.

Kiev yönetimi, ihracatın sürdürülebilmesi amacıyla sevkiyatları Tuna Nehri üzerindeki limanlara, Romanya’nın Sulina Kanalı’na ve Romanya’nın Karadeniz kıyısı boyunca uzanan alternatif güzergâhlara yönlendirdi.

Ancak alternatif güzergâhların kullanılması, ihracattaki düşüşü tamamen telafi edemedi.

Ukrayna’nın limanlar üzerinden gerçekleştirdiği tahıl ihracatı, geçen yılın eylül ayında 2,1 milyon metrik ton seviyesindeyken bu yılın aynı döneminde 810 bin metrik tona geriledi.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, tahıl sevkiyatlarındaki kesintilerin ilerleyen aylarda uluslararası tarım piyasalarında ciddi sorunlara yol açabileceği uyarısında bulundu.

Karadeniz’deki ticari taşımacılığın aksaması, enerji ve tarım ürünlerinin uluslararası pazarlara ulaştırılmasını zorlaştırırken küresel tedarik zincirleri üzerindeki baskıyı da artırıyor.

Romanya’nın Enerji Altyapısı da Risk Altında

Karadeniz’deki güvenlik sorunları, ticari deniz taşımacılığının yanı sıra enerji altyapısını da ilgilendiriyor.

Romanya’nın Karadeniz açıklarında geliştirdiği Neptun Deep doğal gaz projesi, ülkenin enerji üretim kapasitesini artırmayı hedefleyen önemli yatırımlar arasında bulunuyor.

Projenin devreye girmesiyle Romanya’nın Avrupa Birliği’nin en büyük doğal gaz üreticisi konumuna yükselmesi bekleniyor.

Ağustos ayında bir deniz insansız aracının Neptun Deep projesinin bulunduğu bölgeye yaklaşması, açık deniz enerji tesislerinin güvenliğine ilişkin endişeleri artırdı.

Bölgedeki askerî faaliyetlerin yoğunlaşması, enerji altyapısının korunması ve deniz güvenliği tedbirlerinin güçlendirilmesi ihtiyacını da gündeme taşıyor.

Romanya yönetimi, özellikle radar sistemleri ve hava savunma önleyicilerinin artırılması gerektiğini vurguluyor.

Türkiye’den Karadeniz’de Sınırlı Ateşkes Girişimi

Karadeniz’de artan saldırılar karşısında Türkiye, deniz taşımacılığının güvenliğini sağlamaya yönelik diplomatik girişimlerini sürdürüyor.

Türkiye, Rusya ve Ukrayna’ya denizdeki saldırıların sınırlandırılmasını amaçlayan dar kapsamlı bir ateşkes önerisi sundu.

Ankara, söz konusu girişime ilişkin Moskova ve Kiev’den yanıt bekliyor.

Türkiye’nin Millî Savunma Bakanı, Romanya ve Bulgaristan’ın savunma bakanları ile askerî yetkililerinin Sofya’da gerçekleştirdiği toplantıda taraflara Karadeniz’deki saldırıları sürdürmemeleri yönünde uyarıda bulundu.

Toplantıda bölgedeki güvenlik ortamı ve deniz taşımacılığına yönelik tehditler ele alındı.

Türkiye, Montrö Boğazlar Sözleşmesi kapsamında İstanbul ve Çanakkale boğazlarından savaş gemilerinin geçişine ilişkin yetkileri nedeniyle Karadeniz güvenliğinde önemli bir konumda bulunuyor.

Ankara’nın sınırlı deniz ateşkesi girişimi, savaşın tamamına ilişkin kapsamlı bir barış anlaşmasından bağımsız olarak ticari gemilere yönelik saldırıların azaltılmasını hedefliyor.

Türkiye’nin yanı sıra Mısır ve Hindistan da deniz taşımacılığındaki aksaklıkların küresel enerji ve gıda piyasalarına etkilerini sınırlandırmak amacıyla benzer diplomatik girişimlere destek veriyor.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, sınırlı ateşkes seçeneğine yönelik uluslararası ilginin arttığını belirtti.

Rusya ise böyle bir düzenlemenin Ukrayna’ya askerî açıdan toparlanma imkânı sağlayacağını savunarak dar kapsamlı deniz ateşkesi önerisine karşı çıktı.

Karadeniz’de Güvenlik ve Diplomasi Gündemi

Rusya-Ukrayna savaşının Karadeniz’deki etkilerinin genişlemesi, NATO’nun bölgesel savunma tedbirleri ile uluslararası deniz taşımacılığının güvenliğini aynı gündemde buluşturdu.

Romanya ve Bulgaristan açıklarında ticari gemilere yönelik saldırıların artması, NATO’nun gözetleme ve savunma kapasitesini güçlendirmeye yönelik yeni önlemler açıklamasına neden oldu.

Saldırıların Rusya ve Ukrayna’nın tahıl ihracatını önemli ölçüde azaltması, Karadeniz’deki güvenlik sorunlarının küresel ticaret açısından da sonuçlar doğurduğunu gösteriyor.

Türkiye’nin sınırlı deniz ateşkesi girişimi ise askerî gerilimin azaltılmasına yönelik diplomatik seçeneklerden biri olarak gündemdeki yerini koruyor.

Ancak Moskova ve Kiev arasında deniz taşımacılığının güvenliğine ilişkin yeni bir mutabakat sağlanmış değil. NATO’nun açıkladığı tedbirlerin uygulanması ve diplomatik temasların seyri, Karadeniz’deki güvenlik ortamının önümüzdeki dönemde nasıl şekilleneceğini belirleyen başlıca unsurlar arasında bulunuyor.