23 Eylül’de yeniden başlayan çatışmalar, Tigray’da 2020-2022 yılları arasında yaşanan savaşın sona ermesinden bu yana görülen en ciddi askerî tırmanmaya dönüştü.

Etiyopya federal güçlerinin hafta sonunda Mekelle’nin kontrolünü yeniden ele geçirmesi çatışmaları sona erdirmedi. Aksine Tigray’ın kuzey ve batısındaki farklı bölgelerde hava saldırıları ve topçu çatışmalarının devam ettiği bildiriliyor.

İnsani yardım kuruluşları arasında dolaşıma giren bir saha raporuna göre Mekelle’nin kuzeybatısındaki saldırılarda en az 17 kişi öldü.

Dokuz kişinin tarihi Adwa kentindeki, sekiz kişinin ise Tigray’ın kuzeybatısındaki Sheraro bölgesindeki hava saldırılarında hayatını kaybettiği bildirildi.

Ancak saldırıları hangi tarafın gerçekleştirdiği henüz belirlenemedi.

Reuters da bölgedeki güvenlik ve iletişim koşulları nedeniyle saldırılara ilişkin bilgileri bağımsız olarak doğrulayamadığını belirtti.

Tekeze Nehri Çevresinde Ağır Çatışma

Çatışmaların yoğunlaştığı bölgelerden biri Tekeze Nehri çevresi.

İnsani yardım kaynaklarının aktardığı bilgilere göre Etiyopya ordusu ile Tigray güçleri, Mai Tsebri yakınlarında ağır topçu ateşiyle karşı karşıya geldi.

Bu durum, federal güçlerin Mekelle’yi yeniden kontrol altına almasının TPLF ve müttefiklerinin askerî kapasitesini tamamen ortadan kaldırmadığını gösteriyor.

TPLF, Etiyopya hükümetine karşı mücadele eden daha geniş bir silahlı ittifak içerisinde yer alıyor.

Federal hükümet ise son haftalarda gerçekleştirdiği karşı taarruzla Tigray güçlerinin elde ettiği bazı kazanımları geri aldı.

Çatışmalar Tigray ile sınırlı kalmazken Amhara ve Afar bölgelerinde de askerî hareketlilik yaşandı.

Mekelle Yeniden Federal Güçlerin Kontrolünde

Tigray’daki son çatışmaların en önemli gelişmelerinden biri bölgesel başkent Mekelle’nin yeniden federal hükümet yanlısı güçlerin kontrolüne geçmesi oldu.

TPLF öncülüğündeki güçler 23 Eylül’de başlattıkları harekât sırasında Mekelle ve kentteki Alula Aba Nega Havalimanı’nın kontrolünü ele geçirmişti.

Ancak federal güçlerin karşı taarruzunun ardından Tigray güçleri kentten çekildi.

TPLF, geri çekilmeyi sivillerin zarar görmesini önlemeye yönelik taktik bir karar olarak açıkladı.

Federal hükümet yanlısı güçler ise hafta sonunda Mekelle’ye yeniden girdi.

Kentte büyük çaplı bir çatışma yaşanmadan gerçekleşen kontrol değişiminin ardından günlük hayatın kademeli olarak normale dönmeye başladığı bildiriliyor.

Reuters’a konuşan kent sakinlerine göre mağazalar yeniden açılırken yaklaşık bir haftadır kesintili olan telefon ve internet hizmetleri de geri dönmeye başladı.

Ancak Mekelle’nin kontrolünün değişmesi Tigray’daki çatışmaların sona erdiği anlamına gelmiyor.

Federal Ordu ile Tigray Güçleri Yeniden Karşı Karşıya

Tigray, Etiyopya’nın yakın tarihindeki en ağır çatışmalardan birine 2020-2022 yılları arasında sahne olmuştu.

Başbakan Abiy Ahmed yönetimindeki federal hükümet ile TPLF arasındaki savaş yüz binlerce kişinin ölümüne yol açtı.

Çatışmalar Kasım 2022’de Güney Afrika’nın başkenti Pretoria’da imzalanan barış anlaşmasıyla büyük ölçüde sona ermişti.

Ancak anlaşmanın ardından Tigray’ın yönetimi, tartışmalı bölgelerin statüsü, silahlı unsurların geleceği ve Eritre güçlerinin bölgedeki varlığı gibi temel sorunların tamamı çözülemedi.

Son yıllarda taraflar arasındaki siyasi gerilim yeniden yükselirken 23 Eylül’de başlayan çatışmalar bu kırılgan yapıyı yeniden açık savaşa dönüştürdü.

Tigray’daki mevcut çatışmanın önceki savaştan önemli bir farkı ise bölgesel ittifakların değişmiş olması.

Eritre Bu Kez Karşı Tarafta

2020-2022 savaşında Eritre ordusu, Etiyopya federal hükümetinin yanında TPLF’ye karşı savaşmıştı.

Ancak Addis Ababa ile Asmara arasındaki ilişkiler daha sonra hızla bozuldu.

Etiyopya, Eritre’yi Tigray’daki silahlı muhalefete destek vermekle suçlarken Eritre yönetimi bu iddiayı reddediyor.

Gerilim geçen hafta iki ülkenin diplomatik ilişkilerini kesmesine kadar ulaştı.

Bu gelişme, Tigray’daki yeni çatışmanın önceki savaştan farklı bir bölgesel denklem içerisinde ilerlediğini ortaya koyuyor.

Etiyopya ile Eritre 1998-2000 yılları arasında sınır savaşı yaşamış, ilişkiler ancak 2018’de normalleşmişti.

Başbakan Abiy Ahmed’in Eritre ile barış sürecindeki rolü kendisine 2019 Nobel Barış Ödülü’nü kazandırmıştı.

Ancak iki ülke arasındaki ilişkilerin yeniden kopması, Etiyopya’nın kuzeyindeki çatışmanın devletler arası bir güvenlik krizine dönüşme riskini artırıyor.

Denize Erişim Gerilimin Yeni Başlığı

Etiyopya-Eritre ilişkilerindeki bozulmanın arkasındaki temel sorunlardan biri Addis Ababa’nın denize erişim talebi.

Eritre’nin 1993’te bağımsızlığını kazanmasının ardından Etiyopya denize kıyısı olmayan bir ülkeye dönüştü.

Başbakan Abiy Ahmed, parlamentoda yaptığı son konuşmada ülkesinin modernleşmesinin denize erişim olmadan gerçekleştirilemeyeceğini söyledi.

Etiyopya yönetimi denize erişimin barışçıl yollarla ve karşılıklı anlaşma temelinde sağlanmasını istediğini belirtiyor.

Eritre ise Etiyopya’nın Assab Limanı üzerinde askerî güç kullanabileceğine ilişkin endişelerini dile getiriyor.

Addis Ababa bu yönde bir planı bulunduğu iddiasını reddediyor.

Tigray’daki savaşın yeniden başlamasıyla iki ülke arasındaki denize erişim anlaşmazlığının aynı dönemde derinleşmesi, kuzey Etiyopya’daki güvenlik krizinin sınır ötesine taşınabileceğine ilişkin endişeleri artırıyor.

Mısır ve Sudan da Denklemin İçinde

Tigray’daki çatışmaların bölgesel boyutu Eritre ile sınırlı değil.

Etiyopya hükümeti Eritre ve Sudan’ın yanı sıra Mısır’ı da silahlı muhalefete destek vermekle suçluyor.

Eritre, Sudan ve Mısır bu suçlamaları reddediyor.

Etiyopya ile Mısır arasındaki ilişkiler uzun süredir Nil Nehri üzerindeki Büyük Etiyopya Rönesans Barajı nedeniyle gergin.

Sudan da hem Nil sularının paylaşımı hem de Etiyopya ile yaşadığı sınır sorunları nedeniyle bölgesel güvenlik denkleminde önemli bir konumda bulunuyor.

Reuters’a konuşan Mısırlı yetkililere göre Mısır, Eritre, Sudan ve Somali liderleri 4 Ekim’de Etiyopya’daki krizi ele aldı.

Kaynaklar, çatışmaların Etiyopya’nın Eritre, Sudan veya Somali ile olan sınırlarına yayılması durumunda askerî ve istihbarat alanındaki koordinasyonun artırılması konusunda mutabakata varıldığını belirtti.

Bu görüşmeye ilişkin ayrıntılar kamuoyuyla paylaşılmadı.

Ancak Tigray’daki çatışmanın Etiyopya’nın komşularıyla yaşadığı mevcut anlaşmazlıklarla aynı anda derinleşmesi, krizin Afrika Boynuzu güvenliğinin daha geniş bir parçasına dönüşmesine neden oluyor.

ABD’den İtidal Çağrısı

Washington da Etiyopya ile Eritre arasındaki gerilimin doğrudan çatışmaya dönüşmemesi yönünde çağrıda bulundu.

ABD Dışişleri Bakanlığı, Addis Ababa ve Asmara yönetimlerinden itidalli davranmalarını istedi.

Washington, iki ülke arasında çıkabilecek yeni bir çatışmanın ABD’nin her iki ülkeyle yürüttüğü iş birliğini de tehlikeye atabileceği uyarısında bulundu.

Afrika Birliği de Tigray’daki son gelişmeler karşısında taraflara gerilimi azaltma ve siyasi çözüm mekanizmalarına geri dönme çağrıları yapıyor.

Bölgedeki asıl endişe, 2022 Pretoria Anlaşması ile sona erdirilen savaşın yeniden aynı ölçekte başlaması.

2020-2022 dönemindeki çatışmalarda yüz binlerce insan hayatını kaybetmiş, milyonlarca kişi yerinden edilmiş ve Tigray uzun süre insani yardıma erişim sorunlarıyla karşı karşıya kalmıştı.

Yeni Bir İnsani Kriz Riski

Son çatışmalar şimdiden insani yardım faaliyetlerini etkilemeye başladı.

Bölgedeki iletişim kesintileri, güvenlik sorunları ve ulaşım kısıtlamaları nedeniyle Tigray’ın bazı bölgelerinden sağlıklı bilgi alınması güçleşiyor.

Hava saldırıları ve topçu ateşinin yerleşim bölgelerine yakın alanlarda gerçekleşmesi sivil kayıplar konusundaki endişeleri artırıyor.

Aynı zamanda çatışmaların devam etmesi, önceki savaşın etkilerinden henüz tamamen kurtulamayan bölgede gıda, sağlık hizmetleri ve insani yardım erişimini yeniden kesintiye uğratabilir.

Son hava saldırılarında bildirilen 17 ölümün kimler tarafından gerçekleştirilen saldırılardan kaynaklandığının henüz belirlenememesi de sahadaki bilgi belirsizliğini ortaya koyuyor.

Bu nedenle çatışmanın taraflarının kayıp sayıları, saldırıların sorumluluğu ve askerî kazanımlara ilişkin açıklamalarının bağımsız kaynaklarla doğrulanması önem taşıyor.

Tigray Krizi Afrika Boynuna Yayılabilir

Federal güçlerin Mekelle’yi yeniden kontrol altına alması Etiyopya hükümeti açısından önemli bir askerî kazanım oluştururken Tigray’ın farklı bölgelerinde devam eden çatışmalar krizin henüz sona ermediğini gösteriyor.

23 Eylül’den bu yana yaşananlar, 2022 Pretoria Anlaşması sonrasında Tigray’da görülen en ciddi askerî tırmanmayı oluşturuyor.

Ancak mevcut kriz artık yalnızca federal hükümet ile TPLF arasındaki güç mücadelesinden ibaret değil.

Etiyopya ile Eritre arasındaki diplomatik ilişkilerin kesilmesi, Addis Ababa’nın denize erişim talebi, Mısır ve Sudan ile devam eden anlaşmazlıklar ve Somali’nin de içinde bulunduğu bölgesel diplomatik hareketlilik Tigray’daki çatışmayı Afrika Boynunun daha geniş güvenlik denklemine bağlıyor.

Mekelle’de hayat kademeli olarak normale dönmeye başlarken Tigray’ın kuzey ve batısında hava saldırıları ve topçu çatışmaları sürüyor.

Bu nedenle bundan sonraki kritik soru yalnızca TPLF ile federal güçler arasındaki çatışmanın nasıl ilerleyeceği değil, savaşın Etiyopya sınırlarının dışına taşınıp taşınmayacağı olacak.