İran-ABD Savaşı Günlüğü’nün 19 Temmuz 2026 tarihli bölümünde ABD ve İran arasında yaşanan son askeri gelişmeler, karşılıklı füze saldırıları, Hürmüz Boğazı’ndaki güvenlik durumu, bölgesel gelişmeler ve yayımlanan analizlerde öne çıkan değerlendirmeler bir araya getirildi.

• ABD, yedinci gece üst üste düzenlediği saldırılarda köprüleri, bir kara yolu tünelini, gözetleme noktalarını, yer altı silah depolarını ve denizcilik tesislerini hedef aldı.
• İran, Ürdün, Kuveyt ve Bahreyn’deki ABD bağlantılı tesislere füze ve insansız hava araçlarıyla saldırdı. Ürdün, cumartesi sabahı erken saatlerde 10 füzeyi etkisiz hâle getirdiğini açıklarken, Kuveyt ise yaralanmalar ve bir enerji santrali ile tuz arıtma tesisinde hasar meydana geldiğini bildirdi.
• İran, gemi trafiğinin keskin bir şekilde azaldığı ve ticari denizciler arasında ölü sayısının artmaya devam ettiği bir dönemde, güçlerinin Hürmüz Boğazı yakınlarında birçok gemiyi durdurduğunu veya saldırdığını açıkladı.
• Washington, Trump’ın İran’daki enerji santrallerine, nükleer tesislere ve diğer altyapılara yönelik daha geniş çaplı saldırıları değerlendirmesi üzerine İsrail’e onlarca ek yakıt ikmal uçağı gönderiyor.
• İran, bölgedeki ABD üslerine yüksek hızlı, manevra kabiliyeti yüksek füzeler fırlatarak ABD savunma sistemlerine uyum sağlamaya çalışıyor.
• İran’ın balistik füze programının ilerlemesinin ABD ulusal güvenlik çıkarlarına yönelik tehdidini vurguluyor. Son gelişmeler ve İran füzelerinin isabetinin artması, isabet oranını iyileştirmek için manevra kabiliyeti yüksek yeni teknolojik sistemler kullandığını göstermektedir.
• İran’ın Ürdün’deki bir üsse düzenlediği füze saldırısında 17 Temmuz’da iki ABD askeri hayatını kaybetti. Adı açıklanmayan ABD’li yetkililer, Batı medyasına saldırının Ürdün’ün Azrak kentindeki Muwaffaq Salti Hava Üssü’nde gerçekleştiğini söyledi.
• Çin Halk Cumhuriyeti (ÇHC) ve Rusya’nın, İran’ın bölgedeki ABD üslerini hedef alma çabalarını desteklediği düşünülüyor. ABD’li yetkililer, ÇHC ve Rusya’nın İran’ın son dönemdeki ABD varlıklarını hedef almasını desteklemesinden endişe duyduklarını belirtmektedir.
• Mücteba Hamaney ve müzakere heyeti üyeleri de dâhil olmak üzere diğer üst düzey İranlı yetkililer, ABD-İran mutabakat zaptının artık yürürlükte olmadığını kamuoyuna açıkladılar.
• İran ve ABD, mutabakat zaptının Hürmüz Boğazı ile ilgili beşinci maddesini temelde farklı şekillerde yorumladılar ve bu da mutabakat zaptının çökmesine katkıda bulundu.
• İran, 18 Temmuz’da Kuveyt’teki bir enerji ve tuz arıtma tesisine füze attı. Bu saldırının, ABD’nin 17 Temmuz’da İran’ın Hürmüzgan eyaletindeki Jask yakınlarında bulunan bir tuz arıtma tesisine düzenlediği iddia edilen saldırıya karşılık olarak yapıldığı düşünülüyor.
• İran, Suudi Arabistan’daki bir ABD üssüne balistik füze fırlatarak yaklaşık üç ay sonra Suudi topraklarına yönelik ilk İran saldırısını gerçekleştirdi.
• Son 24 saatlik sürede Amerika Birleşik Devletleri, Hürmüzgan Eyaleti’nde, Bandar Abbas çevresindeki ek köprü ve yollara saldırılar düzenledi.

Yayımlanan haber ve yorumlarda; Çin Halk Cumhuriyeti (ÇHC) ve Rusya’nın, İran’ın bölgedeki ABD üslerini hedef alma çabalarını desteklediği ifade edilmektedir. ABD yetkililerine göre; Çin ve Rusya’nın İran’ın ABD varlıklarını hedef almasını desteklemesinden endişe duyduklarını söylediği ve her iki ülkenin de çatışma boyunca İran’ın hedef alma çabalarını desteklediği, Financial Times’ın Nisan 2026’daki haberine göre İran’ın, 2024 yılında Çin’den satın aldığı gelişmiş bir keşif uydusunu kullanarak 2026 baharında Orta Doğu’daki ABD askerî varlıklarını ve üslerini hedef aldığı, Washington Post’un Mart 2026’da yayımladığı ayrı bir haberde Rusya’nın, İran’a ABD güçlerine yönelik saldırıları desteklemek için savaş gemileri ve uçaklar da dâhil olmak üzere ABD askerî varlıklarının yerlerini sağladığı, Rusya’nın ayrıca İran’ın ABD güçlerine ve varlıklarına yönelik saldırılarını desteklemek için İran ile gelişmiş insansız hava aracı taktiklerini paylaştığı, İran’ın saldırılarının doğruluğunu ve etkinliğini artırmak için Rusya ve Çin gibi ortaklarına güvenmeye devam ettiği belirtilmektedir.

Diğer taraftan, İranlı yetkililerin Yemen’de Husilerin Babülmendep Boğazı’nı kapatma girişimleri ve Lübnan’da Hizbullah’ın çatışmaları İsrail topraklarına aktararak dikkati dağıtma ve cephe genişletme çalışmalarının beklendiği, İran’ın Kuzey Irak’ta Erbil yakınlarında İranlı Kürt gruplara ait bazı üsleri vurduğu, bu üslerde Kürtlerin İran’da çıkarılacak iç ayaklanmaya hazırlık yaptıklarının değerlendirildiği belirtilmektedir.

İran’da ekonomik durumun kötüleştiği, halkın alım gücünün zayıflamasının ve hükümete desteğin giderek azalmasının beklendiği, ABD’nin tedricen artan bombalamasının da halkın hükümet karşıtı gösteri ve yürüyüşlerine destek olabileceği belirtilmektedir.

İran-ABD Savaşı Günlüğü’nün 18 Temmuz 2026 tarihli bölümünde ABD ve İran arasında yaşanan son askeri gelişmeler, karşılıklı saldırılar, Hürmüz Boğazı’ndaki güvenlik durumu, diplomatik açıklamalar ve bölgesel gelişmeler bir araya getirildi.

• ABD, yedinci gece üst üste düzenlediği saldırılarda köprüleri, bir kara yolu tünelini, gözetleme noktalarını, yer altı silah depolarını ve denizcilik tesislerini hedef aldı.
• İran, Ürdün, Kuveyt ve Bahreyn’deki ABD bağlantılı tesislere füze ve insansız hava araçlarıyla saldırdı.
• Ürdün, cumartesi sabahı erken saatlerde 10 füzeyi etkisiz hâle getirdiğini açıklarken, Kuveyt ise yaralanmalar yaşandığını ve bir enerji santrali ile tuz arıtma tesisinde hasar meydana geldiğini bildirdi.
• İran, gemi trafiğinin keskin bir şekilde azaldığı ve ticari denizciler arasında ölü sayısının artmaya devam ettiği bir dönemde, Hürmüz Boğazı yakınlarında birçok gemiyi durdurduğunu veya saldırıya uğrattığını açıkladı.
• Washington, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’daki enerji santralleri, nükleer tesisler ve diğer altyapılara yönelik daha geniş çaplı saldırıları değerlendirmesi üzerine İsrail’e onlarca ilave yakıt ikmal uçağı gönderiyor.
• Hamaney’in bir danışmanı, ABD saldırılarının devam etmesi hâlinde İran’ın “tam ölçekli taarruz operasyonlarına” başlayabileceği uyarısında bulunurken, İranlı milletvekilleri de ABD müttefiklerinin altyapısına misilleme saldırıları düzenlenmesi çağrısında bulundu.
• İran, Husi milislerini kullanarak Babülmendep Boğazı çevresindeki uluslararası gemi trafiğine yönelik gerilimi tırmandırabileceği sinyalini vererek, ABD’nin genişletilmiş saldırılarını caydırmaya çalışıyor. Husi milislerinin İran’ın tehditleri doğrultusunda hareket edip etmeyeceği belirsiz olsa da riskin yüksek olduğu değerlendiriliyor.
• İran Devrim Muhafızları’nın, Lübnan Hizbullahı’na gözetleme ve fiber optik insansız hava araçları göndermeye çalıştığı belirtiliyor. İnsansız hava araçlarının donanımının Rusya ve Çin’den temin edildiği ifade edilirken, Suriye sınırında durdurulan bir araçta İran tarafından gönderildiği belirtilen çok sayıda İHA ve silah ele geçirildi.
• İngiltere, cuma günü İran İslam Devrim Muhafızları Birliği’ni resmen ulusal güvenlik tehdidi olarak ilan etti ve örgüte kamuoyu önünde destek vermeyi veya yardım etmeyi 14 yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılabilecek suçlar kapsamına aldı.
• ABD Donanması, ABD’nin 14 Temmuz’da İran limanlarına yeniden abluka uygulamaya başlamasından bu yana üç gemiyi yeniden yönlendirdi ve bir gemiyi etkisiz hâle getirdi.
• Geçtiğimiz hafta İran’ın Hürmüz Boğazı yakınlarında bir gemiyi hedef almasının ardından gerilim tırmandı. Bu durum, ABD’nin İran’ın güney illerindeki limanlara, köprülere, havaalanlarına ve askerî tesislere yönelik günlerce süren saldırılarını içeren yeni bir askerî harekât başlatmasına yol açtı.
• İran’ın baş müzakerecisi Mohammad-Bagher Ghalibaf ile ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, çarşamba günü askerî güçle desteklenen diplomasiyi savundu. İran’daki sertlik yanlılarının Tahran’ın Washington ile yaptığı anlaşmanın iptal edilmesi yönündeki taleplerini artırdığı bir dönemde, iki isim dikkat çekici ölçüde benzer argümanlar dile getirdi.
• İran Cumhurbaşkanlığı’na ait olduğu belirtilen gizli bir raporda, herhangi bir ülkede bugüne kadar ölçülen en yüksek halk öfkesinin kaydedildiği ve İran halkının onda dokuzunun değişim istediği ifade edildi.

ABD Başkanı Donald Trump’ın tutarsız ve belirsiz söylemleri ise İran’ın, küresel ekonomiyi ve enerji piyasalarını doğrudan etkileyebilecek stratejik girişimlere yönelmesine zemin hazırlamaktadır. Bu girişimlerden biri de Husiler üzerinden Babülmendep Boğazı’nın kapatılması ihtimalinin gündeme getirilmesidir. Böyle bir gelişme, yalnızca bölgesel güvenliği değil, küresel enerji arzını ve ticaret yollarını da ciddi şekilde etkileyebilecek sonuçlar doğurabilir.

Yaklaşık 32 kilometre genişliğindeki ve “Gözyaşı Kapısı” olarak da adlandırılan Babülmendep Boğazı, Süveyş Kanalı ile Hint Okyanusu arasındaki en kritik geçiş noktalarından biridir. Dünya deniz ticareti açısından stratejik öneme sahip olan bu boğaz, Asya ile Avrupa arasındaki en kısa ve en ekonomik deniz ulaşım güzergâhının olma özelliği taşımaktadır.

Petrol ticaretinin yaklaşık %12’sinin, sıvılaştırılmış doğal gazın (LNG) %8’inin geçtiği Babülmendep’in, özellikle Hürmüz Boğazı çevresindeki gerilimlerin arttığı dönemlerde stratejik önemi daha da artmaktadır. Hürmüz’ün olası bir kriz nedeniyle kullanılamaması durumunda Babülmendep, Avrupa ve ABD açısından enerji arz güvenliğinin kritik noktalarından biri olarak öne çıkmaktadır. Bu nedenle Husilerin Babülmendep’i kapatma ihtimali dahi küresel piyasalarda ciddi tedirginlik yaratmaktadır.

İran, resmî söyleminde Kızıldeniz’deki istikrarsızlığın temel nedeninin İsrail’in Gazze’deki askerî operasyonları olduğunu savunmaktadır. Tahran, bölgedeki gelişmeleri bu çerçevede değerlendirirken, Babülmendep üzerindeki etkisini aynı zamanda stratejik bir baskı aracı olarak kullanmaya çalışmaktadır.

Hürmüz’den Babülmendep’e İran’ın Baskı Hamlesi

İran’ın bölgedeki vekil güçler üzerinden baskı oluşturma kapasitesi sıklıkla tartışılan konu olmuştur. Bu kapsamda Husilerin Kızıldeniz ve Babülmendep çevresindeki ticari gemilere yönelik saldırıları artırması ihtimali gündeme gelmekte, deniz güvenliği riskini artıran bir faktör olarak değerlendirilmektedir. Nitekim Husiler, ABD ve İsrail bağlantılı gemilere yönelik operasyonlarını sürdürebileceklerini açıklamıştır. Ancak burada asıl etki, yalnızca saldırıların gerçekleşmesiyle sınırlı olmayabilir. Bölgede artan güvenlik riski, birçok denizcilik şirketinin saldırıya uğrama ihtimaline karşı rotalarını değiştirmesine neden olabilir. Dolayısıyla, Babülmendep fiilen kapanmasa bile bu durum küresel ticarete önemli bir darbe vurabilir.

Babülmendep’in Kapanmasının Ekonomik Sonuçları

Babülmendep Boğazı’nın kapanması, enerji piyasaları üzerinde ciddi sonuçlar doğurabilir. Petrol fiyatlarının %30-50 arasında artabileceği yönündeki değerlendirmeler, küresel ekonominin enerji arzına ne kadar bağımlı olduğunu göstermektedir. Özellikle ABD ve Avrupa gibi yüksek enerji tüketimine sahip ekonomiler, böyle bir durumda petrol arzı sorunlarıyla karşı karşıya kalabilir.

Bu durumda deniz taşımacılığında yeni güzergâh arayışına giren gemilerin, daha güvenli ancak daha uzun olan Ümit Burnu rotasına yönelmesi beklenebilir. Uzayan rotalar ise taşıma sürelerini ve maliyetleri artıracaktır. Bu maliyet artışı yalnızca enerji fiyatlarına değil, tüketim ürünlerinden gıda sektörüne kadar geniş bir alana yansıyabilir. Küresel ticaret zincirinde yaşanacak herhangi bir aksama, üretim ve tedarik süreçlerini doğrudan etkiler.

Bunun yanında Afrika Boynuzu ülkeleri de Babülmendep’te yaşanabilecek bir krizden olumsuz etkilenebilir. Bölgedeki ülkelerin ithalat ve ihracat maliyetlerinin yükselmesi, ekonomik kırılganlıklarını artırabilir.

Jeopolitik Güç Gösterisi

İran’ın Babülmendep Boğazı’nın Husiler aracılığıyla kapatılabileceği yönündeki mesajları, ABD ve diğer uluslararası aktörler üzerinde baskı oluşturma amacı taşıyan bir strateji olarak değerlendirilebilir. İran, bu tehditle yalnızca vekil güçler üzerinden etki oluşturma kapasitesini değil, bölgesel ticaret yolları üzerindeki etkisini de göstermeye çalışmaktadır.

Bu tür tehditler aynı zamanda enerji ve ticaret açısından dışa bağımlı ülkeleri yeni güzergâh arayışlarına ve daha fazla kendi kendine yeterlilik politikalarına yöneltebilir.

Sonuç olarak Hürmüz Boğazı gibi Babülmendep’in de kapanması, küresel ekonomiye önemli bir darbe vurabilecek potansiyele sahiptir. İran açısından ise böyle bir tehdit, savaşın oluşturduğu askerî ve ekonomik maliyetleri rakiplerine de yansıtma, bölgesel baskı alanını genişletme ve deniz güvenliğinin birbirine bağlı olduğunu gösterme çabası olarak okunabilir.

Aynı zamanda İran’ın hâlâ bölgedeki vekil güçleri üzerinden etki oluşturma kapasitesine sahip olduğunu göstermesi açısından da önemlidir. İran, Basra Körfezi’nden Kızıldeniz’e kadar uzanan geniş bir alanda etkisini sürdürebildiğini ve bu alanları gerektiğinde stratejik bir baskı unsuru olarak kullanabileceğini ortaya koymuştur.

Ancak bundan sonraki süreçte İran’ın nükleer programı, füze kapasitesi, Hürmüz Boğazı çevresindeki gelişmeler, İsrail’in Lübnan’a yönelik askerî operasyonları ve İsrail-Lübnan hattındaki diplomatik süreçler belirleyici olacaktır.

İran her ne kadar Gazze ve Lübnan’daki gelişmelere tepki verdiğini belirtse de Babülmendep hamlesi aynı zamanda içinde bulunduğu bölgesel ve uluslararası baskı ortamından çıkış arayışının stratejik bir parçası olarak da değerlendirilebilir.

Bu yazının orijinali 12punto.com.tr sitesinde yayınlanmıştır.