ABD Merkez Komutanlığı, Amerikan kuvvetlerinin İran limanlarına ve kıyı bölgelerine giriş çıkış yapan gemilere karşı deniz ablukasına yeniden başladığını ve 20’den fazla ABD Donanması savaş gemisi ile yüzlerce askerî uçağın Orta Doğu genelinde faaliyet gösterdiğini bildirdi.

ABD’nin geçtiğimiz gün 7 saatlik hava harekâtı yaparak İran’daki hedefleri ateş altına aldığı belirtildi.

ABD Başkanı Donald Trump, Tahran müzakerelere geri dönmediği takdirde İran’a yönelik askerî saldırıları enerji santralleri ve köprüleri de kapsayacak şekilde genişleteceğini söyledi ve saldırıların önümüzdeki hafta yoğunlaşacağı uyarısında bulundu.

İran Dışişleri Bakanlığı, İngiltere’nin İslam Devrim Muhafızları Ordusu’nu yeni devlet tehditleri yasası kapsamında hedef almasını kınayarak, bu adımı sorumsuz ve uluslararası hukukun ihlali olarak nitelendirdi.

İran, son 24 saat içinde Hürmüz Boğazı’nda en az üç ticari gemiye saldırdı. Bu da İran’ın, ABD’nin İran’a yönelik son saldırılarına rağmen ticari gemilere saldırma yeteneğini ve isteğini koruduğunu gösteriyor.

ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), İran’ın boğazdaki gemi trafiğini tehdit etmek için kullandığı askerî hedeflere karşı bir dizi saldırı daha gerçekleştirdiğini duyurdu. İran, ABD saldırılarına Kuveyt, Bahreyn ve Ürdün’deki ABD askerî üslerine saldırarak karşılık verdi.

Hizbullah, Lübnan hükûmetinin silahsızlanma çabalarını geciktirmek için bir bilgilendirme kampanyası yürütüyor gibi görünüyor. Hizbullah, Lübnan Silahlı Kuvvetleri (LAF) ile iş birliği yapacağına ve Lübnan hükûmetinin silahsızlanma çabalarına başlamadan önce İsrail’in Lübnan’dan tamamen çekilmesini önceliklendirmesi gerektiğine dair Lübnan hükûmetini ikna etmeye çalışıyor.

14 Temmuz’da iki ABD yetkilisi, ABD’nin Suudi Arabistan’ın Yemen’deki Husi kontrolündeki Sana Uluslararası Havalimanı’na 13 Temmuz’da düzenlediği hava saldırılarını desteklediğini açıkladı. Husiler de 14 Temmuz’da ticari hava yollarını Suudi hava sahasını kullanmamaları konusunda uyardı.

İran Parlamentosu, ABD-İsrail-İran Savaşı’nın başlamasından bu yana ilk açık oturumunu gerçekleştirdi ve Hürmüz Boğazı’nın İran tarafından yönetimine ilişkin önerilen mevzuatı görüştü. Parlamenterler, parlamentonun nisan ayında önerdiği “Hürmüz Boğazı ve Basra Körfezi’nin Güvenliğinin ve Sürdürülebilir Kalkınmasının Sağlanmasına Yönelik Stratejik Eylem Planı”nı gözden geçirdi. Parlamento tasarıyı onaylamadı veya metnini yayımlamadı.

Tasarının, İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü resmileştirmeyi amaçladığı ve İran’ın boğaz üzerindeki kontrolünü güvence altına almak için şu anda attığı adımları temelden değiştirmeyeceği muhtemeldir. Ayrıca 180 parlamenter, hükûmetin tasarıyı uygulamasını sağlamak için bir denetim komitesi kurulmasını talep eden mektubu 14 Temmuz’da imzaladı.

İran, ABD ile yaşanan gerginliğin artmasıyla birlikte Kürt muhalif grupların rejim karşıtı faaliyetlerde bulunmasından duyduğu endişe nedeniyle İran-Irak sınırına asker konuşlandırmaktadır. Kuzey Irak topraklarında bulunan rejim karşıtı Kürt gruplar, Irak medyasına, İslam Devrim Muhafızları Ordusu’nun (İDMO) son haftalarda 3.000 “özel kuvvet” ile birlikte insansız hava araçları, topçu birlikleri ve tankları İran-Irak sınırına konuşlandırdığını bildirdi.

İran destekli Irak milislerinin, silahlarını bırakmadan önce Irak federal hükûmetinin gelecekteki ABD veya İsrail saldırılarına karşı koruma sağlaması ve Irak’taki ABD askerî varlığının sona ermesi de dâhil olmak üzere bazı güvenceler talep ettiği bildirilmektedir.

İran destekli Irak milis grubu Kataib Hizbullah, İran destekli Irak milislerinin İran ile ABD ve İsrail arasında yeniden başlayabilecek bir savaşa katılacağı tehdidinde bulundu.

Irak Başbakanı Ali ez Zeydi, ABD’de görüşmelerde bulunmaktadır. ABD ile Irak arasında güvenlik ve iş birliği anlaşmaları yapılacaktır. Irak Silahlı Kuvvetleri Sözcüsü Tümgeneral Sabah el Numan, ABD liderliğindeki koalisyonun Eylül 2026’da Irak’tan çekilmesinin ardından Irak’ın ABD ile yeni bir güvenlik iş birliği çerçevesi kuracağını duyurdu.

Hizbullah, Lübnan hükûmetinin silahsızlanma çabalarını geciktirmek için bir bilgilendirme kampanyası yürütüyor ve bu kampanyada Hizbullah, Lübnan Silahlı Kuvvetleri (LAF) ile iş birliği yapacağına ve Lübnan hükûmetinin silahsızlanma çabalarına başlamadan önce İsrail’in Lübnan’dan tamamen çekilmesi gerektiğine hükûmeti ikna etmeye çalışıyor.

DEĞERLENDİRME

ABD’nin İran’a yönelik saldırılarının gelecek günlerde artarak devam edeceği, İran yönetiminin direnişi sonunda rejim değişikliğine doğru gidilmekte olduğu görülmektedir.

Ateşkes, taraflara yeniden toparlanma ve güçlerini takviye etme imkânı verdiği gibi ABD’ye hedeflerini daha net analiz etme imkânı da vermiştir.

ABD, İran’ın Rusya ve Çin’den yardım almasını önlemek için tedbirler almaktadır.

İran halkının Mart 2026 ayına göre hükûmeti desteklemek yerine daha temkinli davranmaya başladığı, ekonomik durumun daha da kötüleştiği ve hükûmet karşıtı gösterilerin başlayabileceği beklenmektedir.

ORTA DOĞU BÖLGESİNDEKİ İRAN GELİŞMELERİ

İran, bölgesel gücünü Şii Hilali içinde kontrol ettiği Bağdat, Şam, Beyrut ve Sana gibi dört başkent ile ölçmeye başladı. Bu başkentlerden ilk kaybedilen, Esad rejiminin Aralık 2024 tarihinde sona ermesiyle Şam oldu. Suriye topraklarının kontrolünün kaybı, İran’ın Lübnan ve Akdeniz ile kara yolu bağlantısını da kopardı.

İsrail’in Hizbullah ile savaşı sırasında Genel Sekreter Hasan Nasrallah’ı öldürmesi ve Hizbullah’ın Suriye üzerinden uzanan ikmal hattını kesmesiyle başlayan gerileme süreci pekişti. Lübnan, İsrail ve ABD’nin 26 Haziran 2026 günü Washington’da imzaladıkları anlaşma ile Lübnan Silahlı Kuvvetleri, Hizbullah’ın silahlardan arındırılması için görevlendirilecek. 1989 yılındaki Taif Anlaşması ile yapılmak istenen husus, bu anlaşma ile sağlanmaya çalışılacaktır. Hizbullah, ABD’de imzalanan anlaşmayı tanımadığını açıklamış olsa da bu durum, Hizbullah’ın 1989 yılında silahlarını iade etmeyi reddettiği dönemde Lübnan adına savaştığını iddia etmesiyle aynı değildir. Bu defa Hizbullah’ın karşısında Lübnan Devleti’nin resmî güvenlik güçleri bulunacaktır.

Bağdat’ta Ali ez Zeydi Hükûmeti, devlet otoritesi dışında faaliyet gösteren tüm grupların silahlarını teslim etmelerini emretti. İran’ın Irak topraklarındaki unsurları, ileri savunma doktrininin bir parçası olarak İran tarafından finanse edilen, Suriye üzerinden diğer unsurlarla (Hizbullah-HAMAS) iletişim ve ikmal sağlayan yapıya sahiptir. Bahse konu gruplar gerek Irak’ta gerekse Lübnan’da devlet içinde devlet denilebilecek yapılar olup, bu hükûmetlerin dağıtmaya cesaret edemeyecekleri unsurlardır. Irak’ta Mukteda es-Sadr, mayıs ayı sonlarında birliklerini devlet otoritesi altına soktu ve cephaneliğini orduya teslim etti; bunu yapan ilk kişi oldu. Tahran’a yakın en büyük iki gruptan da benzer bir yolu izleyeceklerine dair işaretler geldi. Yalnızca Kudüs Gücü’ne en yakın katı çekirdek, yabancı güçlerin önce ülkeyi terk etmesi gerektiği gerekçesiyle direnmeyi sürdürüyor. Bağdat ise artık bu bahaneye bir bitiş tarihi koymuş durumdadır.

Yemen’de ABD ve İsrail hava saldırılarıyla yıpranan Husiler, savaşlarını Yemen’in içine yönlendirdi. Husiler, hem ABD ve İsrail’e hem de iç cephede hayatta kalma pahasına kendi varlığını sürdürmeyi tercih etmesiyle parça parça dağılıyor. Rejim içinde ise İran destekli örgütlerin liderleri, örgütün kendisinin feshedilmesini açıkça tartışmaya başladı. Şii Hilali, savaşı İran’ın uzağında tutmak için tasarlanmıştır. Ancak hilal içindeki en yakın iki başkent, milisler yerine devleti tercih etti ve doktrinin ihraç etmek üzere kurulduğu savaş şimdi içe dönmeye başladı. ABD, ateşkes sürecinde biriktirdiği güç ile İran’da Hürmüz Boğazı’nı açık tutmak, ablukayı devam ettirmek ve savaşın başlangıcındaki hedefi olan rejim değişikliğine yönelik hedeflerine ulaşabilmek amacıyla saldırılarını sürdürmektedir. Rusya ve Çin’in desteğiyle yıpratma savaşına dönüşen Hürmüz Boğazı ve Körfez’deki çatışmalar, savaşta yeni bir evrenin içinde olduğumuzu göstermektedir.

İranlı yetkililer, cumartesi günü hükümet yanlısı sokak gösterilerinin, Dini Lider Mücteba Hameney sona erdirme emri verene kadar devam etmesi talimatını verdi.

Perşembe gecesi Meşhed’de düzenlenen Hamaney’in devlet tarafından organize edilen son cenaze törenine ait videolarda, İslam Cumhuriyeti’ne bağlı kişilerin “Amerika’ya ölüm” ve “İsrail’e ölüm” sloganları attığı ve öldürülen dini liderin intikamını talep ettiği görüldü.

ABD ordusu, 13 Temmuz günü sabahın erken saatlerinde İran’a karşı daha güçlü hava saldırısı başlattı ve amacın İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan geçen sivil denizcileri ve ticari gemileri hedef alma kabiliyetini zayıflatmak olduğunu söyledi.

İran, Basra Körfezi’nin güneyindeki ABD askerî üslerine ve varlıklarına yönelik saldırıların meşru müdafaa kapsamında olduğunu belirterek, BM’nin çatışmayı “askerî bir çatışma” olarak nitelendirmesini reddetti.

ABD Başkanı Donald Trump, pazar günü yaptığı açıklamada, ABD’nin gece boyunca İran’a “çok sert” bir darbe indirdiğini ve Hürmüz Boğazı’nın açık kaldığı konusunda ısrar etti.

İran’ın yeni kurulan Basra Körfezi Boğazları İdaresi, pazar günü yaptığı açıklamada, ABD askerî güçlerinin bölgedeki “son yasa dışı hareketlerini” gerekçe göstererek, Hürmüz Boğazı’ndan geçişin şu anda mümkün olmadığını belirtti.

Umman Dışişleri Bakanlığından yapılan açıklamaya göre Umman, Musandam ve El Wusta vilayetlerindeki bölgeleri hedef alan insansız hava aracı saldırılarını protesto etmek amacıyla pazar günü İran Büyükelçisi’ni çağırdı.

Ürdün Silahlı Kuvvetleri, pazartesi günü İran’dan ülkenin hava sahasına giren dört füzenin Ürdün hava sahasında etkisiz hâle getirilip düşürüldüğünü açıkladı.

Kuveyt ordusu, pazartesi günü ülke hava sahası içinde düşman hava hedeflerinin etkisiz hâle getirildiğini açıkladı.

Bahreyn İçişleri Bakanlığı, İran’daki devlet bağlantılı medyanın bölgedeki ABD hedeflerine füze ve insansız hava aracı saldırısı düzenlendiğini bildirmesinin hemen ardından hava saldırısı sirenlerinin devreye sokulduğunu açıkladı.

İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi’ne bağlı Nour Haber Ajansı, ABD üslerine ve gemilerine yönelik “geniş çaplı füze ve insansız hava aracı saldırılarının” başladığını bildirdi.

Basra Körfezi’ndeki çatışmaların şiddetlenmesi ve İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapattığını iddia etmesiyle petrol fiyatları keskin bir şekilde yükselirken, Asya borsaları pazartesi günü düşüş yaşadı. Bu durum, arz kesintileri ve küresel enflasyonun yükselmesi endişelerini yeniden alevlendirdi.

Brent petrolü, son haftalarda 70,14 dolara kadar geriledikten sonra yüzde 3,3 artışla varil başına 78,50 dolara yükselirken, ABD ham petrolü de yüzde 3,4 artışla varil başına 73,83 dolara çıktı.

Değerlendirme

İran ile ABD arasında yaşanan çatışmalar, devam ettiği iddia edilen müzakereleri sonlandıracaktır.

Tarafların 08 Nisan tarihinden beri askerî imkân ve kabiliyetlerini konsolide ettikleri ve yoğunluğu giderek artacak çatışmaların yaşanmasının beklendiği değerlendirilmektedir.

İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki gemi geçişlerinden ücret talep etmesi, küresel denizciliği etkilemesi bakımından diğer konuların önüne geçecek ve gelecek çatışmaların nedeni olacaktır. BM Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne aykırı ücret talebi, Körfez ülkelerinin limanlarını bir bakıma abluka altına alacağı için İran’a karşı yapılacak saldırıları “haklı” duruma getirecektir. Bahreyn’in BM’de karar çıkarılması yönündeki girişimleri, İran’a karşı oluşacak saldırıların yasal temeli olabilir.

Irak Başbakanı Ali al Zeydi, 15 Temmuz günü ABD’ye gidecektir. ABD’nin Suriye’ye yaptırımları kaldırması, Irak Başbakanı ile anlaşmalar imzalanmasına yönelik hazırlıklar ve Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrolün ve doğal gazın Akdeniz’e taşınması için boru hattı anlaşmalarının imzalanacağına işaret etmektedir. Bu konuda ülkemiz üzerinden Avrupa’ya doğal gazın taşınması konusu gündeme getirilmelidir.

Irak’ta milis kuvvetlerin silah bırakmasına yönelik çalışmalarda, milislere devletin 35.000 kişilik kadro tahsis etmesine rağmen bazı örgütlerin silah bırakmayacaklarını açıklamaları nedeniyle endişeler devam etmektedir. İran yönetimine yakın örgütler silah bırakmayacaklarını ilan ettiler.

Gazze Şeridi’nde HAMAS, yönetimi Filistin Teknik Komitesi’ne bırakacağını beyan etmekle birlikte silahlarını teslim etmeyeceğini ifade etmektedir. Diğer taraftan, çatışmaları Gazze Şeridi’nden Batı Şeria bölgesine taşıma girişimleri devam etmektedir. HAMAS, İran’ın Katar ve diğer Körfez ülkelerine saldırılar düzenlemesi üzerine Körfez ülkelerini destekleyen açıklamalar yapmış ve destek aldığı İran’da tepkiyle karşılanmıştır.

İsrail’de 27 Ekim 2026 günü genel seçimlerin yapılacağı açıklanmıştır. Anketlere göre Netanyahu’ya yakın partiler 50 sandalye kazanırken, çoğunluğu Arap olan iki parti, Ra’am ve Hadash-Ta’al, 120 üyeli Knesset’te kalan 8 sandalyeyi elde etmektedir.

Ankete göre partilerin dağılımı şu şekildedir: Likud: 23; Naftali Bennett liderliğindeki Birlik: 21; Eisenkot liderliğinde Yashar: 19; Yisrael Beytenu: 10; Shas: 9; Demokratlar: 8; Birleşik Tevrat Yahudiliği: 8; Otzma Yehudit: 6; Ra’am: 4; Hadash-Ta’al: 4; Dini Siyonizm: 4; Mavi ve Beyaz: 4 sandalye kazanabilmektedir. Ancak Netanyahu karşıtı blok çoğunluğu elde etmektedir.