Finlandiya ve İsveç’in NATO üyelik süreçleri de yalnızca Avrupa güvenliği ya da Rusya tehdidi bağlamında değil, Kuzey Kutbu jeopolitiği açısından da okunmalıdır. Özellikle Finlandiya’nın üyeliği ve Norveç’in mevcut konumu, NATO’nun kuzey hattını güçlendirirken ABD’ye de Kuzey Kutbu denklemine daha etkin biçimde dâhil olma imkânı sağlıyor. Bu yönüyle NATO, ABD açısından yalnızca Avrupa güvenlik mimarisinin değil, aynı zamanda Kuzey Kutbu’na erişimin de en önemli aracı hâline geliyor.

Donald Trump’ın geçmişte Kanada ve Grönland’a yönelik çıkışları da bu geniş jeopolitik çerçeve içinde değerlendirilebilir. Bu yaklaşımın arkasında yalnızca sembolik ya da ekonomik gerekçeler değil, Kuzey Kutbu’nda Rusya ve Çin’i dengeleme arayışı da bulunuyor. Küresel ısınma, yeni deniz yolları ve enerji kaynaklarına erişim tartışmaları Kuzey Kutbu’nu geleceğin ticaret ve güç projeksiyonu alanlarından biri hâline getirirken, Rusya ve Çin’in bu bölgede birlikte hareket etmesi ABD açısından ciddi bir stratejik risk yaratıyor.

Eğer deniz ticaretinin ağırlık merkezi uzun vadede Kuzey Kutbu rotalarına kayarsa ve bu hatta Rusya-Çin koordinasyonu belirleyici hâle gelirse, ABD’nin geleneksel deniz hâkimiyeti ciddi biçimde sınanabilir. Bu nedenle Washington’ın NATO’dan çıkması ya da NATO’yu tamamen önemsizleştirmesi gerçekçi bir ihtimal olarak görülmemelidir. Aksine, ABD’nin Kuzey Kutbu’na nüfuz edebilmesi için NATO’ya her zamankinden fazla ihtiyacı vardır. ABD’nin bu bölgede tek başına hareket edebileceği alan sınırlıdır; NATO ise ona hem meşruiyet hem de coğrafi derinlik sağlamaktadır.

Bu çerçevede Grönland’ın önemi daha da artıyor. Kanada meselesi ABD açısından daha karmaşık ve çetrefilli bir başlık olsa da Grönland, Washington’ın vazgeçemeyeceği stratejik bir coğrafya olarak öne çıkıyor. Grönland, yalnızca Kuzey Atlantik ile Kuzey Kutbu arasındaki geçiş hattı açısından değil, aynı zamanda Rusya ve Çin’in Arktik açılımını dengeleme kapasitesi bakımından da kritik bir mevzi niteliği taşıyor.

Jeopolitik açıdan bakıldığında, ABD’nin Çin’i küresel ölçekte dengelemek istemesi, onu er ya da geç Grönland üzerinde daha yoğun bir stratejik mücadeleye zorlayacaktır. Bu mücadelenin hangi araçlarla, hangi diplomatik ve askerî sınırlar içinde yürütüleceği ise zamanla görülecektir. Ancak açık olan şudur: Kuzey Kutbu, ABD için artık tali bir alan değil, büyük güç rekabetinin merkezî cephelerinden biridir.

Buna karşılık ABD’nin Orta Doğu’da İsrail eksenli politikalara fazlasıyla angaje olması, Kuzey Kutbu gibi uzun vadeli jeopolitik dosyalarda zaman ve güç kaybına yol açabilir. Washington’ın küresel önceliklerini dar bir bölgesel gündeme mahkûm etmesi, Rusya ve Çin gibi rakip aktörlere hareket alanı açmaktadır. ABD’nin sonsuza kadar bölgesel krizlerin ve özellikle İsrail merkezli stratejik yüklerin peşinden sürüklenmesi mümkün değildir.

Bu nedenle ABD açısından daha geniş bir stratejik denge kurmak zorunlu hâle gelmektedir. Kuzey Kutbu’nda Rusya ve Çin’i dengelemek, NATO içindeki konumunu korumak, Grönland hattını güçlendirmek ve aynı zamanda Türkiye gibi kritik müttefikleri kaybetmemek Washington için birbirinden bağımsız başlıklar değildir. Aksine bunların tamamı, ABD’nin küresel güç konumunu sürdürebilmesi için aynı stratejik denklemin parçalarıdır.

Kuzey Kutbu rekabeti, önümüzdeki dönemde yalnızca enerji kaynakları ya da yeni deniz yolları üzerinden değil, ittifak mimarileri, askerî konuşlanma, teknoloji üstünlüğü ve diplomatik dayanıklılık üzerinden de şekillenecektir. Bu nedenle ABD’nin NATO’ya, Grönland’a ve Türkiye gibi kilit müttefiklere yönelik yaklaşımı, yalnızca bugünün politik tercihleriyle değil, geleceğin küresel güç dengesiyle doğrudan bağlantılıdır.

ABD için artık en önemli rakip Çin’dir. ABD’nin tarihsel olarak rakiplerini etkisiz hâle getirme stratejisi ise Anakonda Stratejisi’dir. Yani Deniz Hâkimiyet Teorisi’ne uygun şekilde rakibini denizden çevrelemek, onun denizlere çıkmasını önlemek ve bir anakonda gibi sıkıştırıp boğmaktır. Geçmişte SSCB’ye karşı da benzer bir yöntem uygulanmıştır. Bugün ise aynı yöntem Çin için uygulanmaktadır. Tayvan da bu anakondanın başıdır. Bu nedenle son derece önemlidir.

Çin ise bu çevrelemeyi aşmak için Bir Kuşak Bir Yol Projesi kapsamında karadan bağlantı kurarak mal ve hizmetlerini Avrupa’ya ulaştırmanın bir yöntemini bulmuştur.

ABD ise karadan gelişen bu hattı engellemek adına önce Bir Kuşak Bir Yol’un ana bağlantı noktalarından biri olarak Irak’ı işgal etmiştir. Irak yeterli olmayınca Afganistan işgal edilmiş ve Çin çevrelenmeye çalışılmıştır. Burada hem Irak hem de Afganistan zamanla NATO operasyonlarına dönüşmüştür. Ancak yine de her iki süreç de başarısız olmuştur. Çünkü ABD buralarda zaman kaybederken Çin çok hızlı gelişmiştir.

Şimdi ise yeni bir coğrafi gerçeklik vardır: Kuzey Kutbu.

Burada buzullar erimekte ve yakın geleceğe ilişkin dengeler değişmektedir. İsveç’i ve Finlandiya’yı NATO’ya aldıran, Grönland’a polar orbit perspektifiyle bakan ABD sadece blöf yapmamaktadır.

Kuzey Kutbu’nun yarısından fazlası Rusya kontrolündedir. Diğer aktörler ise Kanada, Danimarka, Norveç, İzlanda, İngiltere, Norveç ve doğrudan kıyısı olmasa da Finlandiya’dır. ABD ise yalnızca Alaska’ya sahiptir. O da kutbun girişinde yer almaktadır. Kuzey Kutbu’nda ABD ve Rusya dışındaki tüm ülkeler ise NATO üyesidir.

Bu nedenle ABD NATO’dan çıkarsa aslında Kuzey Kutbu’nda varlık dahi gösteremeyecek bir duruma düşer. Çünkü buradaki NATO ülkeleri üzerinden Kuzey Kutbu’nun deniz ve hava sahalarında hak iddia etmesi ve varlık göstermesi mümkün olmayacaktır. Böyle bir durumda ABD’nin hayati ve varoluşsal stratejisi olan çevreleme politikası çöker.

Çin ve Rusya anlaşırsa ABD, bu iki aktörün kutup deniz yolu üzerinden Avrupa’ya ulaşmasını engelleyemez. Bu da ABD açısından deniz hâkimiyetinin çökmesi ve ABD’nin süper güç olarak varlığının sona ermesi anlamına gelir. ABD bunu göze alamaz.

ABD, Avrupa’dan veya başka ülkelerden askerlerini çekebilir ya da azaltabilir. Ancak asker çekmek başka, NATO’dan çıkmak başka bir konudur. Jeopolitik olarak ABD’nin NATO’dan çıkması, ABD’nin küresel güç mücadelesinden vazgeçmesi anlamına gelir.

Bu nedenle jeopolitik olarak ABD’nin NATO’dan çıkması mümkün değildir. Bana göre ABD açısından NATO’dan çıkmak bir yana, NATO’nun daha da genişletilmesine ihtiyaç vardır.