Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıklamalarında Rusya-Ukrayna savaşından Mekke Savunma İttifakı’na, Suriye’de YPG/PYD’nin fesih kararından Karadeniz’de deniz güvenliğine ve Ege’deki gayriaskerî statüdeki adalara kadar geniş bir dış politika ve güvenlik gündemi öne çıktı.

ŞİÖ Üyeliğine Kapı Açık

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye’nin Şanghay İşbirliği Örgütü ile ilişkilerini daha ileri seviyelere taşımasının mümkün olduğunu belirtti.

Türkiye’nin Çin’den Orta Asya’ya, Rusya’dan Güney Asya’ya uzanan geniş bir coğrafyada önemli ekonomik ve ticari ilişkilere sahip olduğuna dikkat çeken Cumhurbaşkanı Erdoğan, ŞİÖ ile geliştirilen ilişkileri Türkiye’nin çok yönlü dış politika anlayışının bir parçası olarak değerlendirdi.

Türkiye’nin teşkilata tam üyelik perspektifinin mevcut ittifak ilişkilerine alternatif oluşturmadığını vurgulayan Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Türkiye’nin teşkilata üyelik perspektifi, bir bloktan bir kopuş, Batı’ya sırt çevirme anlamına asla gelmez. Hedefimiz, 360 derecelik bir vizyonla kendi ağırlığımızı artırmaktır” dedi.

Türkiye, 2012’den bu yana ŞİÖ içerisinde “diyalog ortağı” statüsünde bulunuyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıklaması, Ankara’nın mevcut statünün ilerisine geçerek gelecekte tam üyeliği değerlendirebileceğini ortaya koyması açısından önem taşıyor.

Reuters da Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıklamalarını Türkiye’nin Çin ve Rusya’nın öncülük ettiği ŞİÖ ile ilişkilerini tam üyeliğe kadar taşıma ihtimaline açık olduğu şeklinde değerlendirdi.

Putin İle Rusya-Ukrayna Savaşı Görüşüldü

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Bişkek’te Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile gerçekleştirdiği görüşmenin “çok samimi” ve “verimli” geçtiğini söyledi.

Görüşmede özellikle Rusya-Ukrayna savaşının ele alındığını belirten Cumhurbaşkanı Erdoğan, Putin’in de savaşın sona ermesini istediğini ifade etti.

Türkiye’nin savaşın barışçıl yollarla sona erdirilmesi için rol üstlenmeye hazır olduğunu vurgulayan Cumhurbaşkanı Erdoğan, Ankara’nın barış sürecine yönelik girişimlerini sürdüreceğini söyledi.

Türkiye, savaşın başlamasından bu yana hem Moskova hem de Kiev ile doğrudan temaslarını sürdüren NATO ülkelerinden biri olurken daha önce İstanbul’da Rusya ve Ukrayna heyetleri arasında gerçekleştirilen müzakerelere de ev sahipliği yaptı.

S-400 Konusu Putin İle Masaya Geldi Mi?

Cumhurbaşkanı Erdoğan’a, Türkiye’nin F-35 programına yeniden dahil edilmesi karşılığında Rusya’dan alınan S-400 hava savunma sistemlerinin üçüncü bir ülkeye devredilebileceğine ilişkin iddialar da soruldu.

S-400’lerin üçüncü ülkeye devrinin Putin ile görüşmede doğrudan ele alınıp alınmadığı sorusuna Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Sayın Putin’le ikili gündemimizdeki her konuyu ele aldık” yanıtını verdi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan böylece S-400’lerin devri konusunda herhangi bir karar veya mutabakat açıklandığını söylemedi.

Türkiye, Rusya’dan S-400 sistemlerini satın almasının ardından 2019’da F-35 programından çıkarılmış, daha sonra CAATSA kapsamında yaptırımlarla karşı karşıya kalmıştı. Ankara ise programın ortaklarından biri olduğunu ve F-35 projesine önemli finansal ve endüstriyel katkılar sağladığını uzun süredir vurguluyor.

F-35 İçin Görüşmeler Sürüyor

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye’nin F-35 programına yeniden dahil edilmesine yönelik görüşmelerin devam ettiğini açıkladı.

Türkiye’nin başlangıçta F-35 programının ortaklarından biri olduğunu hatırlatan Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Türkiye’nin programa tekrar dahil olması konusunda da görüşmelerimiz sürüyor. Amerika’daki süreçlerin bir an önce tamamlanmasıyla bu meselenin geride bırakılacağını düşünüyoruz” dedi.

Ancak Cumhurbaşkanı Erdoğan, F-35 görüşmelerinin Türkiye’nin millî savaş uçağı KAAN veya yerli hava savunma projelerinde değişikliğe yol açmayacağını özellikle vurguladı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Tüm bu diplomatik çabalarımızı yürütürken de KAAN’dan vazgeçmiyoruz. Kendi hava savunma sistemlerimizi geliştirmekten vazgeçmiyoruz. Aksine Türkiye’nin seçeneklerini artırıyoruz” ifadelerini kullandı.

Mekke Savunma İttifakı İçin Sekretarya Kurulacak

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıklamalarında Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında kurulan Mekke Savunma İttifakı da yer aldı.

İstanbul’da gerçekleştirilen ilk Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi toplantısının ittifakın somutlaşması açısından önemli olduğunu belirten Cumhurbaşkanı Erdoğan, üç ülkenin dışişleri ve savunma bakanları ile genelkurmay başkanlarının toplantıya katıldığını hatırlattı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıklamasına göre ittifakın bundan sonraki aşamasında öncelikli konulardan biri sekretaryanın kurulması ve işlerlik kazanması olacak.

Toplantıda savunma sanayii iş birliğinin yanı sıra askerî eğitim, askerî standardizasyon, tehdit değerlendirmeleri ile imkân ve kabiliyetlerin paylaşılması gibi operasyonel başlıklar da ele alındı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan ayrıca ittifaka açık biçimde tepki gösteren ülke sayısının az olduğunu ancak bazı ülkelerin kapalı biçimde rahatsızlık duyduğunu söyledi.

YPG/PYD’nin Fesih Kararına Olumlu Yaklaşım

Suriye’deki gelişmeler de Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıklamalarının önemli başlıklarından biri oldu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, YPG/PYD’nin fesih kararından Suriye halkı adına memnuniyet duyduğunu belirterek alınan karar ve entegrasyon sürecini olumlu değerlendirdiklerini söyledi.

Ancak Ankara’nın kararın sahadaki uygulanmasını takip edeceğini de vurguladı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Suriye’nin bütün unsurlarıyla tek bir yapı altında birleşmesinin önemine işaret ederek Cumhurbaşkanı Ahmed Şara yönetimindeki entegrasyon sürecinden ümitli olduklarını ifade etti.

Türkiye’nin yaklaşımında fesih kararının ilan edilmesinin yanı sıra bunun sahada uygulanması ve silahlı yapıların merkezi devlet mekanizmasına entegrasyonu belirleyici başlıklar arasında bulunuyor.

Karadeniz İçin Yeni Güvenlik Mekanizması Çağrısı

Rusya-Ukrayna savaşının Karadeniz’deki ticari deniz taşımacılığı üzerindeki etkileri de Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın gündemindeydi.

Karadeniz’de yalnızca Türk bayraklı veya Türk işletmecilere ait gemilerin değil bütün sivil deniz taşımacılığının güvenliğinin Türkiye açısından önemli olduğunu belirten Cumhurbaşkanı Erdoğan, ticari gemilerin çatışmaların hedefi hâline gelmemesi gerektiğini söyledi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Karadeniz’de ticari deniz taşımacılığının güvenliğini kalıcı şekilde sağlayacak bir mekanizmaya ihtiyaç var” dedi.

Karadeniz’deki güvenlik sorunlarının tahıl sevkiyatını da etkilediğine dikkat çeken Cumhurbaşkanı Erdoğan, özellikle Afrika’da tahıl krizinin yeniden ortaya çıkmaya başladığını belirterek sorun büyümeden girişimde bulunulması gerektiğini ifade etti.

Yunanistan’a Adaların Silahlandırılması Mesajı

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıklamalarındaki bir diğer güvenlik başlığı Ege oldu.

Yunanistan’ın gayriaskerî statüdeki adalardaki askerî kapasitesini artırmasına ilişkin bir soruya yanıt veren Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye’nin iyi komşuluk ilişkilerinden yana olduğunu ancak haklarının ihlal edilmesine izin vermeyeceğini söyledi.

Uluslararası anlaşmaların ihlal edilmesinin kimseye fayda sağlamayacağını belirten Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye’nin serinkanlı tutumunun zayıflık olarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurguladı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Yunanistan’a gayriaskerî statüdeki adaları silahlandırmaktan vazgeçmesi çağrısında bulunarak Ankara’nın bölgede barış, güvenlik ve istikrar için çalışmayı sürdüreceğini ifade etti.

Dış Politikada “360 Derecelik Vizyon” Vurgusu

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Kırgızistan dönüşündeki açıklamaları, Ankara’nın güvenlik ve dış politika gündeminde birbirinden farklı kanalları eş zamanlı yürütme yaklaşımını ortaya koydu.

Bir tarafta ŞİÖ ile ilişkilerin tam üyelik ihtimalini de kapsayacak şekilde geliştirilmesi gündemde tutulurken diğer tarafta NATO müttefiki ABD ile F-35 programına dönüş görüşmeleri devam ediyor. Rusya ile S-400, enerji ve Ukrayna savaşı gibi başlıklardaki temaslar sürerken Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan ile Mekke Savunma İttifakı’nın kurumsal yapısını oluşturmaya hazırlanıyor.

Cumhurbaşkanı Erdoğan ise bu yaklaşımı Türkiye’nin mevcut ittifaklarından uzaklaşması olarak değil, ülkenin seçeneklerini artırmayı hedefleyen “360 derecelik” bir dış politika vizyonu olarak tanımladı.

Şanghay İşbirliği Örgütü’nün 25. kuruluş yıl dönümüne denk gelen Devlet Başkanları Konseyi toplantısı, Kırgızistan’ın başkenti Bişkek’teki Yntymak Ordo kompleksinde gerçekleştiriliyor.

Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Cabarov’un ev sahipliğindeki zirveye Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın yanı sıra Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Hindistan Başbakanı Narendra Modi, Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Belarus Cumhurbaşkanı Aleksandr Lukaşenko’nun da aralarında bulunduğu çok sayıda lider katıldı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Putin ve Lukaşenko Ayaküstü Görüştü

Zirve oturumları sırasında Cumhurbaşkanı Erdoğan, Putin ve Lukaşenko gayri resmî bir görüşmede bir araya geldi.

Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov’un aktardığı bilgilere göre üç lider ayaküstü sohbet gerçekleştirdi. Görüşmeye ilişkin kamuoyuyla paylaşılan fotoğraflarda Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Putin’in yan yana olduğu, Lukaşenko’nun da görüşmeye katıldığı görüldü.

Üç lider arasındaki temasta bölgedeki son gelişmeler değerlendirildi.

Görüşmede ayrıca devam eden ateşkes girişimleri ile Türkiye’nin Şanghay İşbirliği Örgütü ile ilişkilerinin de gündeme geldiği aktarıldı. Liderlerin bölgesel istikrarın korunması ve barış çabalarına ilişkin başlıkları değerlendirdiği belirtildi.

Türkiye 2012’den Bu Yana Diyalog Ortağı

Türkiye, Şanghay İşbirliği Örgütü’ne üye olmamakla birlikte 2012’den bu yana örgütün “diyalog ortağı” statüsünde bulunuyor.

ŞİÖ’nün mevcut üyeleri arasında Çin, Rusya, Hindistan, Pakistan, İran, Belarus, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan ve Özbekistan bulunuyor.

Türkiye’nin örgütle ilişkileri özellikle son yıllarda Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ŞİÖ zirvelerine katılımıyla daha görünür hâle geldi.

ŞİÖ; güvenlik ve terörle mücadele alanlarındaki başlangıçtaki iş birliği çerçevesini zaman içerisinde ekonomi, enerji, ulaştırma, ticaret ve bölgesel bağlantısallık gibi alanlara genişletti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan ŞİÖ İle İş Birliği Mesajı

Devlet Başkanları Konseyi toplantısının ardından gerçekleştirilen ŞİÖ Plus toplantısında konuşan Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye’nin örgütle ilişkilerini geliştirme iradesini vurguladı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Şanghay İşbirliği Örgütü’nü “yükselen bir yıldız” olarak gördüklerini belirterek örgütle her alanda iş birliğinin ilerletilmesi için çalışacaklarını söyledi.

ŞİÖ’nün yaklaşık 3,5 milyar insanı ve 35 trilyon dolarlık gayrisafi yurt içi hasılayı temsil ettiğine dikkat çeken Cumhurbaşkanı Erdoğan, örgütün çok kutuplu uluslararası sistem içerisinde önemli bir konuma ulaştığını ifade etti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, ŞİÖ’nün yalnızca barış ve istikrar alanında değil, güvenli ulaştırma koridorlarının oluşturulması ve enerji arz güvenliğinin sağlanmasında da rol oynayabileceğini belirtti.

Orta Koridor İle Kuşak ve Yol Vurgusu

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın konuşmasında öne çıkan başlıklardan biri de ulaştırma koridorları oldu.

Türkiye’nin Hazar Geçişli Orta Koridor girişiminin Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi ile uyumlaştırılmasını istediğini belirten Cumhurbaşkanı Erdoğan, bu kapsamda ŞİÖ bünyesindeki iş birliğine önem verdiklerini söyledi.

Orta Koridor, Türkiye’den başlayarak Kafkasya ve Hazar Denizi üzerinden Orta Asya’ya, buradan da Çin’e uzanan ulaştırma güzergâhını oluşturuyor. Güzergâh, Avrupa ile Asya arasındaki ticarette Rusya’nın kuzeyinden ve İran’ın güneyinden geçen rotalara alternatif bir bağlantı sağlıyor.

Mekke Savunma İttifakı da Zirvenin Gündemindeydi

Cumhurbaşkanı Erdoğan, konuşmasında Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında oluşturulan Mekke Savunma İttifakı’na da değindi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, bölgesel sahiplenme ve kolektif caydırıcılık temelinde oluşturulan ittifakın bölgesel ve küresel barış ile istikrara katkı sağlayacağını ifade etti.

Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında 7 Ağustos’ta imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması kapsamında oluşturulan Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi de ilk toplantısını 31 Ağustos’ta İstanbul’da gerçekleştirmişti.

Toplantının ardından Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, üçlü yapının resmî adının “Mekke Savunma İttifakı” olarak belirlendiğini ve yapının yeni ülkelerin katılımına açık olduğunu açıklamıştı.

ŞİÖ Çok Kutupluluk Vurgusuyla Toplandı

Şanghay İşbirliği Örgütü Zirvesi, Rusya-Ukrayna savaşı, Orta Doğu’daki çatışmalar ve ABD ile İran arasındaki gerilimin sürdüğü bir dönemde gerçekleştiriliyor.

Zirvede konuşan Çin Devlet Başkanı Şi Cinping de diyalog ve istişare yoluyla ortak güvenliğin güçlendirilmesi çağrısında bulundu. Çin, ŞİÖ’yü Kuşak ve Yol Girişimi ile Pekin’in küresel güvenlik ve kalkınma girişimlerinin uygulanmasında önemli platformlardan biri olarak görüyor.

ŞİÖ’nün Çin, Rusya, Hindistan, İran ve Pakistan gibi önemli bölgesel güçleri aynı yapı içerisinde bulundurması, örgütün Avrasya’daki siyasi ve ekonomik ağırlığını artırıyor.

Türkiye ise üye olmamasına rağmen diyalog ortağı olarak örgütle ilişkilerini sürdürürken Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Bişkek’te verdiği mesajlar, Ankara’nın ŞİÖ ile ekonomi, ulaştırma, enerji ve güvenlik alanlarındaki iş birliğini geliştirme yaklaşımının devam ettiğini ortaya koydu.

Trump, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın anlaşmayı imzalamasından memnuniyet duyduğunu belirterek gelişmenin Orta Doğu ülkelerinin bir araya gelmesi ve kendi savunma kapasitelerini daha anlamlı biçimde güçlendirmeleri açısından önem taşıdığını ifade etti. ABD Başkanı anlaşmayı “büyük, cesur ve önemli bir ilk adım” olarak nitelendirdi.  

Trump’ın açıklaması, Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın imzalanmasının ardından Washington’dan gelen en dikkat çekici değerlendirmelerden biri oldu. Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan tarafından oluşturulan yeni yapı; ortak savunmanın yanı sıra siyasi ve askerî koordinasyonun geliştirilmesini, müşterek tatbikatları ve savunma sanayii alanındaki iş birliğinin derinleştirilmesini öngörüyor.  

Anlaşma kapsamında üç ülkenin üst düzey siyasi ve askerî makamları arasında koordinasyon mekanizmalarının oluşturulması planlanıyor. Kara, deniz, hava ve siber alanlarda müşterek faaliyetlerin geliştirilmesinin yanı sıra insansız sistemler, elektronik harp ve yapay zekâ gibi alanlarda iş birliği yapılması da anlaşmanın öne çıkan unsurları arasında bulunuyor. Savunma sanayiinde ortak geliştirme, üretim ve teknoloji transferi de yeni mekanizmanın önemli başlıkları arasında yer alıyor.  

Trump’ın açıklamasında özellikle ülkelerin kendi savunmalarını güçlendirmesine yaptığı vurgu dikkat çekti. Bu yaklaşım, Washington’ın son yıllarda müttefik ve ortaklarının bölgesel güvenlik konusunda daha fazla sorumluluk üstlenmesine yönelik söylemiyle de örtüşüyor. Nitekim uluslararası basındaki değerlendirmelerde Mekke Anlaşması’nın bölgesel güvenlik sorumluluğunun daha fazla yerel aktörler tarafından üstlenilmesine yönelik eğilimin bir parçası olarak okunabileceği belirtiliyor.  

Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın mevcut ittifakların alternatifi olmadığı daha önce Türk yetkililer tarafından vurgulanırken, yapının gelecekte başka ülkelerin katılımına açık olabileceği de belirtilmişti. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan son olarak Mısır’ın anlaşmaya katılmasının mümkün olabileceğini açıklamıştı.  

Trump’ın anlaşmaya açık destek vermesi, yeni savunma mekanizmasının Washington tarafından nasıl karşılanacağına ilişkin tartışmalar açısından da önem taşıyor. ABD Başkanı’nın açıklaması, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasındaki yeni güvenlik yapılanmasını Washington’a alternatif bir blok olarak değerlendirmek yerine, bölgesel ülkelerin savunma sorumluluğunu daha fazla üstlendiği bir girişim olarak gördüğüne işaret ediyor.  

Böylece Mekke Ortak Savunma Anlaşması’na ilişkin Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın ardından ABD’den de olumlu bir siyasi mesaj gelmiş oldu. Trump’ın anlaşmayı bir “ilk adım” olarak nitelendirmesi ise Washington’ın yeni mekanizmanın ilerleyen dönemde nasıl şekilleneceğini yakından takip edeceğine yönelik önemli bir işaret olarak değerlendirilebilir.

Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nı bu yaklaşımın somut sonuçlarından biri olarak değerlendiren Erdoğan, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın attığı adımın ortak güvenlik anlayışını güçlendirdiğini ifade etti. Anlaşmanın temelindeki yaklaşımı “Birimizin güvenliği hepimizin güvenliğidir.” sözleriyle açıklayan Erdoğan, üç ülkenin oluşturduğu yapının bölgenin geleceğine ilişkin ortak bir stratejik iradeyi yansıttığını kaydetti.

Erdoğan’ın açıklamalarında anlaşmanın kolektif caydırıcılık boyutu da öne çıktı. Mekke Anlaşması’nın belirli bir devlete karşı oluşturulmuş askerî blok şeklinde değerlendirilmemesi gerektiğini vurgulayan Erdoğan, yapının gerilim ve çatışma yerine diplomasi, diyalog ve iş birliğini öncelediğini ifade etti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan ayrıca anlaşmanın yalnızca mevcut üç tarafla sınırlı, kapalı bir güvenlik yapılanması olarak tasarlanmadığını belirtti. Mekke Anlaşması’nın diğer “kardeş ülkelere” de açık olduğunu söyleyen Erdoğan’ın açıklamaları, üçlü yapının ilerleyen dönemde daha geniş bir bölgesel güvenlik mekanizmasına dönüşebilme ihtimalini de gündeme getirdi.

Türkiye’nin bölgesel güvenlik vizyonuna ilişkin değerlendirmelerde de bulunan Erdoğan, Körfez’den Hürmüz’e, Lübnan’dan Suriye’ye uzanan geniş coğrafyada devletlerin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı gösterilmesini esas alan bir düzeni savunduklarını belirtti. Erdoğan, güvenlik ile ekonomik kalkınma ve refahın birbirinden ayrı düşünülemeyeceğini vurgularken, Türkiye’nin bölgesel gelişmeler karşısında yalnızca gözlemleyen bir aktör olmayacağını ifade etti.

Erdoğan’ın açıklamaları, Mekke Anlaşması’nın imzalanmasının ardından Ankara tarafından yapılan açıklamalarla da aynı çizgide ilerliyor. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan daha önce anlaşmanın hiçbir ülkeyi hedef almadığını belirtmiş, bölgesel istikrar ve güvenliğin güçlendirilmesini amaçlayan bir yapı olduğunu ifade etmişti. İran yönetimi de anlaşmadan endişe duyması için mevcut aşamada bir neden bulunmadığını açıklamıştı.

Mekke Ortak Savunma Anlaşması’na ilişkin Ankara’dan gelen son mesajlar, Türkiye’nin anlaşmayı yeni bir kutuplaşmanın başlangıcı olarak değil, bölge ülkelerinin kendi güvenliklerinde daha fazla sorumluluk üstlendiği bir mekanizma olarak konumlandırdığını gösteriyor. Erdoğan’ın yapının başka ülkelere de açık olduğuna ilişkin açıklaması ise Mekke Anlaşması’nın gelecekteki kapsamı açısından öne çıkan en önemli unsurlardan biri olarak dikkat çekiyor.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif’in katılımıyla gerçekleştirilen toplantıda imzalanan anlaşmanın, ortak askerî tatbikatlar, savunma teknolojileri alanında iş birliği, istihbarat paylaşımı ve savunma sanayii projelerinde koordinasyonu kapsadığı belirtildi.  

Anlaşmanın en dikkat çeken maddelerinden biri ise taraflardan birine yönelik silahlı saldırının üç ülkeye yapılmış sayılmasını öngören kolektif savunma ilkesi oldu. Taraflar, bu düzenlemenin bölgesel caydırıcılığı güçlendirmeyi hedeflediğini vurgularken, anlaşmanın herhangi bir ülkeye karşı oluşturulmadığını ve savunma amaçlı bir güvenlik mekanizması niteliği taşıdığını ifade etti.  

Üçlü savunma anlaşması, son yıllarda Türkiye ile Suudi Arabistan ve Pakistan arasında gelişen ikili savunma ilişkilerinin yeni bir aşamaya taşındığı şeklinde değerlendiriliyor. Türkiye, gelişmiş savunma sanayii altyapısı ve NATO tecrübesiyle öne çıkarken; Pakistan nükleer caydırıcılığı ve geniş askerî kapasitesiyle, Suudi Arabistan ise finansal gücü ve Körfez’deki stratejik konumuyla ittifakın üç temel unsurunu oluşturuyor.  

Anlaşmanın imzalandığı dönemde Orta Doğu’da devam eden güvenlik krizleri, İran çevresindeki gelişmeler, Gazze savaşı, Yemen’deki istikrarsızlık ve Kızıldeniz’deki güvenlik risklerinin bölgesel iş birliği arayışlarını hızlandırdığı belirtiliyor. Uluslararası değerlendirmelerde, söz konusu anlaşmanın yalnızca askerî değil, aynı zamanda diplomatik ve stratejik açıdan da yeni bir bölgesel güvenlik mimarisinin temelini oluşturabileceği yorumları yapılıyor.  

Uzmanlar, anlaşmanın ortak tatbikatlar, savunma sanayii projeleri ve teknoloji transferi alanlarında yeni iş birliklerine zemin hazırlayabileceğini değerlendirirken, ilerleyen dönemde başka bölgesel aktörlerin de benzer mekanizmalara dahil olmasının gündeme gelebileceğine dikkat çekiyor. Öte yandan anlaşmanın, son yıllarda Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında savunma alanında giderek derinleşen stratejik ortaklığın kurumsal bir çerçeveye kavuştuğunu gösterdiği ifade ediliyor.  

Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde gerçekleştirilen toplantıda, general, amiral ve albayların terfi durumları ile görev süreleri ve emeklilik işlemleri değerlendirildi. Yaklaşık iki saat yirmi dakika süren toplantının ardından alınan kararlar Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın onayıyla yürürlüğe girdi.

30 Ağustos 2026 tarihinden itibaren geçerli olacak kararlar kapsamında 25 general ve amiral bir üst rütbeye yükseltilirken, 69 albay general ve amiral rütbesine terfi ettirildi.

Şûra kararları doğrultusunda 24 generalin görev süresi bir yıl, 530 albayın görev süresi ise iki yıl uzatıldı. Ayrıca yaş haddini dolduran iki general ile kadrosuzluk nedeniyle 61 general ve amiral emekliye sevk edildi.

Komuta kademesinde dikkat çeken değişikliklerden biri Hava Kuvvetleri Komutanlığı’nda yaşandı. Kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayrılan Orgeneral Ziya Cemal Kadıoğlu’nun yerine, Muharip Hava Kuvveti Komutanı Orgeneral Rafet Dalkıran Hava Kuvvetleri Komutanı olarak atandı.

Öte yandan Deniz Kuvvetleri Komutanı Oramiral Ercüment Tatlıoğlu’nun görev süresi ise bir yıl daha uzatıldı.

YAŞ kararlarıyla birlikte Türk Silahlı Kuvvetleri’ndeki general ve amiral sayısı da artacak. Hâlihazırda 328 olan general ve amiral sayısının, 30 Ağustos 2026 itibarıyla 334’e ulaşacağı açıklandı.

Bir üst rütbeye yükselen isimler arasında Hava Kuvvetleri Komutanlığı’ndan Korgeneral Erdoğan Gür’ün orgeneralliğe terfi etmesi dikkat çekti. Kara Kuvvetleri Komutanlığı’ndan Tümgeneraller Burhan Aktaş, Ertan İnaltekin ve Alparslan Kılınç korgeneralliğe yükselirken, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı’ndan Tümamiraller Ramazan Özoğul ve Erhan Aydın koramiralliğe terfi etti. Hava Kuvvetleri Komutanlığı’ndan Tümgeneral Kemal Turan da korgeneral rütbesine yükseltildi.

Tuğgeneral ve tuğamiral rütbesinden bir üst kademeye yükselen isimler de YAŞ kararlarında yer aldı. Kara Kuvvetleri Komutanlığı’ndan Şükrü Bilir, Mustafa Büyükköroğlu, İsmail Özcan, Şener Kopal, Ahmet Aşık, Bülent Tanrıverdi, Mehmet Açık, Mustafa Yeter, Coşkun Çelik, Ömer Şahin Selvi, Yüksel Kolcu, İsmail Analı ve Hakan Durmazpınar tümgeneralliğe yükselirken; Deniz Kuvvetleri Komutanlığı’ndan Erhan Akbayrak, Yücel Darcan, Eren Günay ve Kenan Kaan Türkkan tümamiralliğe terfi etti. Hava Kuvvetleri Komutanlığı’ndan Tuğgeneral Cihangir Kemal Yüzçelik de tümgeneral oldu.

Cumhurbaşkanlığı tarafından yayımlanan açıklamada, bir üst rütbeye yükselen, görev süresi uzatılan ve yeni görevlerine atanan personelin Türk Silahlı Kuvvetleri ile ülkeye hayırlı olması temennisinde bulunulurken, emekliye ayrılan general, amiral ve albaylara da hizmetlerinden dolayı teşekkür edildi.

2026 Yüksek Askerî Şûra kararlarında yer alan terfi, görev süresi uzatma ve emeklilik listeleri aşağıda özetlenmiştir.

2026 YAŞ Kararları Özeti

Komuta Kademesindeki Değişiklikler

Bir Üst Rütbeye Yükselen Üst Düzey Komutanlar

Ayrıntılı Terfi Listeleri:

Kara Kuvvetleri

• Tümgeneralliğe yükselen 13 tuğgeneral
• Tuğgeneralliğe terfi eden 40 albay

Deniz Kuvvetleri

• Koramiralliğe yükselen 2 tümamiral
• Tümamiralliğe yükselen 4 tuğamiral
• Tuğamiralliğe terfi eden 11 albay

Hava Kuvvetleri

• Orgeneralliğe yükselen 1 korgeneral
• Korgeneralliğe yükselen 1 tümgeneral
• Tümgeneralliğe yükselen 1 tuğgeneral
• Tuğgeneralliğe terfi eden 18 albay

Zirvenin Türkiye açısından önemli bir diplomatik başarı olduğunu belirten Erdoğan, 22 yıl aradan sonra Türkiye’de, başkent Ankara’da ise ilk kez düzenlenen NATO Zirvesi’nin Avrupa-Atlantik güvenliği açısından kritik bir dönemde gerçekleştirildiğini söyledi. Zirveye tüm müttefiklerin lider düzeyinde katılım göstermesinin Türkiye’ye duyulan güvenin ve Türk diplomasisinin ulaştığı seviyenin göstergesi olduğunu ifade etti.

Ankara’da düzenlenen zirvede NATO’nun geleceğine yönelik önemli kararların alındığını belirten Erdoğan, Avrupa ülkelerinin daha fazla sorumluluk üstlendiği ve adil külfet paylaşımına dayalı yeni bir dönemin temellerinin atıldığını söyledi.

Türkiye’nin NATO içindeki konumuna da değinen Erdoğan, ittifakın ikinci büyük kara ordusuna sahip olduklarını hatırlatarak, NATO’nun güneydoğu kanadının güvenliğinin uzun yıllardır büyük ölçüde Türkiye tarafından sağlandığını ifade etti. Türkiye’nin kendi savaş uçağını, tankını, gemilerini ve hava savunma sistemlerini geliştirebilen sayılı müttefiklerden biri olduğunu vurgulayan Erdoğan, “NATO’ya yalnızca jeostratejik konumumuzu değil, iki bin yıllık savaş sanatımızı da kazandırdık.” dedi.

NATO’nun yeni güvenlik yaklaşımına ilişkin değerlendirmelerde bulunan Erdoğan, ittifakın birbirine bağımlı ülkelerin değil, birbirine güç katan müttefiklerin oluşturduğu bir yapı olması gerektiğini söyledi. Savunma sanayii alanındaki ticari kısıtlamaların ortak güvenlik anlayışıyla bağdaşmadığını belirten Erdoğan, müttefikler arasındaki savunma sanayii ürünlerine yönelik engellerin kaldırılması çağrısını yineledi.

Avrupa Birliği’nin savunma girişimlerine de değinen Erdoğan, bu çalışmaların NATO’yu tamamlayıcı nitelikte olması gerektiğini, ittifak içinde mükerrer yapılardan kaçınılmasının önem taşıdığını ifade etti.

Basın toplantısında Türkiye’nin hava savunma projeleri de gündeme geldi. Erdoğan, Çelik Kubbe Projesi’nin yalnızca Türkiye için değil, NATO’nun bölgedeki caydırıcılığı açısından da önemli bir kabiliyet olduğunu belirterek, “Birilerinin elinde farklı kubbeler varsa bizde Çelik Kubbe var.” ifadelerini kullandı.

F-35 savaş uçağı programına ilişkin değerlendirmelerde de bulunan Erdoğan, ABD Başkanı Donald Trump’ın Türkiye’ye olumlu yaklaştığını belirterek, teslimat sürecinin tamamlanması hâlinde bunun ABD’nin verdiği sözü yerine getirdiğinin göstergesi olacağını söyledi.

Türkiye’nin millî muharip uçağı KAAN’da kullanılacak F110 motorlarının tedarik sürecine ilişkin de bilgi veren Erdoğan, bu konuyu daha önce Trump ile görüştüğünü ve ABD tarafından olumlu yaklaşım gördüklerini belirterek süreçte önemli bir sorun beklemediklerini ifade etti.

Savunma sanayiinde son dönemde elde edilen başarıların da altını çizen Erdoğan, BAYKAR’ın uluslararası pazarda önemli siparişler almaya devam ettiğini belirterek, Türk insansız hava araçlarının dünya genelinde güçlü karşılık bulduğunu söyledi.

ABD ile savunma sanayii alanındaki temasların sürdüğünü belirten Erdoğan, özellikle gemi inşa sanayiinde yeni iş birliği fırsatlarının Trump ile yapılan görüşmede ele alındığını ve bu alandaki çalışmaların hızlandırılması konusunda mutabık kalındığını açıkladı.

Rusya-Ukrayna Savaşı’na ilişkin değerlendirmesinde Erdoğan, adil bir barışın kaybedeninin olmayacağını belirterek tarafları yeniden Türkiye’de bir araya getirmeye hazır olduklarını yineledi.

Orta Doğu’daki gelişmelere de değinen Erdoğan, Gazze’deki insani durumun zirvenin gündeminde önemli yer tuttuğunu belirterek bölgenin yeni çatışmaları kaldırabilecek durumda olmadığını, kalıcı barış ve istikrar için diplomatik çabaların artırılması gerektiğini söyledi.

Hürmüz Boğazı’nda yaşanan gerilim konusunda da Türkiye’nin diplomatik girişimlerini sürdürdüğünü ifade eden Erdoğan, boğazın yeni bir çatışma alanına dönüşmesini istemediklerini belirtti.

Mavi Vatan yaklaşımının Türkiye açısından stratejik önemini koruduğunu vurgulayan Erdoğan, bu kavramın hem denizlerde hem de ulusal güvenlik anlayışında kullanılmaya devam edeceğini söyledi.

Avrupa Birliği üyelik sürecine de değinen Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye’nin uzun yıllardır bekletildiğini belirterek, AB’nin artık Türkiye’ye yönelik yaklaşımını değiştirmesi gerektiğini ifade etti.

NATO Zirvesi sonrasında yaptığı kapsamlı değerlendirmede Erdoğan’ın verdiği mesajlar, Türkiye’nin önümüzdeki dönemde NATO içindeki rolünü, savunma sanayiindeki hedeflerini ve bölgesel güvenlik politikalarındaki önceliklerini ortaya koyan önemli açıklamalar olarak öne çıktı.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ev sahipliğinde gerçekleştirilen zirveyi değerlendiren Trump, organizasyonun son derece başarılı geçtiğini belirterek Türkiye’ye teşekkür etti. Ankara’daki zirvenin kusursuz şekilde organize edildiğini ifade eden Trump, Cumhurbaşkanı Erdoğan için “Güçlü ve iyi biri. Harika iş çıkardı. Her şey mükemmel geçti. Gerçekten çok verimli bir toplantı yaptık.” dedi.

Erdoğan ile uzun yıllara dayanan dostluklarına da değinen Trump, Türkiye’nin askerî açıdan güçlü bir ülke olduğunu belirterek iki ülke arasındaki ilişkilerin yeniden olumlu bir ivme yakaladığını söyledi.

Basın toplantısında Türkiye’nin F-35 programına dönüş ihtimali de gündeme geldi. Trump, F-35 savaş uçaklarının dünyanın en gelişmiş platformlarından biri olduğunu belirterek Türkiye ile bu konuda değerlendirmelerin sürdüğünü ifade etti.

“Türkiye ile harika bir ilişkimiz var. Herkes bu uçakları istiyor. Henüz tam kesin kararımı vermedim ama karar vermeliyiz.” diyen Trump, F-35 konusunda nihai kararın henüz alınmadığını ancak sürecin gündemde olduğunu ortaya koydu.

Trump’ın açıklamalarının önemli bölümü ise İran’a ilişkin oldu. ABD’nin önceki gece İran’daki hedefleri vurduğunu hatırlatan Trump, “Dün gece onları çok sert vurduk. Büyük ihtimalle bu akşam İran’ı çok sert şekilde vuracağız.” ifadelerini kullanarak yeni askerî operasyon ihtimaline işaret etti.

İran’ın nükleer silah sahibi olmasına izin vermeyeceklerini yineleyen Trump, Tahran yönetimiyle yürütülen temasların odağında nükleer programın bulunduğunu söyledi. “Çok basit; İran’ın nükleer silaha sahip olmasına izin veremeyiz.” diyen Trump, ABD’nin gerektiğinde askerî baskıyı artırmaya hazır olduğunu vurguladı.

İran’a yönelik operasyonlara ilişkin dikkat çeken başka değerlendirmelerde de bulunan Trump, köprüler ve petrol altyapısının özellikle hedef alınmadığını belirterek, “İstersek yerle bir edebiliriz.” dedi. Hark Adası’nın kontrol altına alınabileceğini söyleyen Trump, İran’a yönelik deniz ablukasının kaldırılmasının ya da yeniden uygulanmasının tamamen Washington’un elinde olduğunu ifade etti.

Trump ayrıca ABD’nin son operasyonlarda çok sayıda İran unsurunu etkisiz hâle getirdiğini savunurken, gerektiğinde yeni saldırılar düzenlenebileceğinin sinyalini verdi.

Ukrayna Savaşı da Trump’ın gündemindeki başlıklardan biri oldu. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’nin savaşı sona erdirecek bir anlaşmaya varmak istediğini düşündüğünü belirten Trump, her iki liderle de temaslarını sürdürdüğünü söyledi.

Trump, Ukrayna’nın hava savunma kapasitesini artırmak amacıyla Patriot sistemleri konusunda yeni bir adım atacaklarını açıklayarak, “Ukrayna’ya Patriot üretme hakkı verecek ve bunu nasıl yapacaklarını göstereceğiz. Patriot üretmeniz için size lisans vereceğiz.” dedi.

İnsansız hava araçları alanında da iş birliğine değinen Trump, Ukrayna’nın geliştirdiği sistemlerden yararlanacaklarını belirterek, “Ukrayna’nın İHA’larını alacağız ve birlikte İHA üreteceğiz.” ifadelerini kullandı.

Trump’ın Ankara’daki açıklamaları, NATO Zirvesi sonrasında Türkiye-ABD ilişkileri, Orta Doğu’daki gelişmeler ve Ukrayna Savaşı’nın geleceğine ilişkin Washington’un yaklaşımını ortaya koyan en kapsamlı değerlendirmelerden biri olarak öne çıktı.

Erdoğan, Türkiye’nin bugüne kadar kendi millî envanterinden sağladığı askerî desteğe ek olarak NATO’nun Öncelikli Ukrayna İhtiyaç Listesi (Prioritized Ukraine Requirements List – PURL) kapsamında da katkılarını sürdüreceğini açıkladı. PURL mekanizması, Ukrayna’nın öncelikli askerî ihtiyaçlarının NATO koordinasyonunda karşılanmasını amaçlayan uluslararası destek programları arasında yer alıyor.  

Konuşmasında Türkiye’nin savaşın başından bu yana izlediği denge politikasına da dikkat çeken Erdoğan, Ukrayna’yı desteklerken Rusya ile diplomatik temaslarını da sürdürdüklerini belirtti. Türkiye’nin, savaşın sona erdirilmesine yönelik girişimlerde iletişim kanallarını aktif şekilde kullanmaya devam edeceğini ifade etti.

Ankara’nın hem Ukrayna’nın savunma ihtiyaçlarına katkı sunmayı hem de kalıcı barışın tesisi için diplomatik çabalara destek vermeyi sürdürdüğünü dile getiren Erdoğan, Türkiye’nin çatışmanın çözümüne yönelik çok yönlü yaklaşımını bir kez daha yineledi.

NATO Zirvesi’nde Ukrayna’ya yönelik desteğin artırılması gündemin öne çıkan başlıkları arasında yer alırken, müttefik ülkelerin PURL kapsamında yeni katkılar açıklaması ve uzun vadeli destek mekanizmalarının güçlendirilmesi bekleniyor. Son dönemde çok sayıda NATO üyesi ve ortak ülke, Ukrayna’nın öncelikli askerî ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla PURL programına mali katkı sağlamıştı.  

Erdoğan, NATO’nun gelecekteki hedeflerine ulaşmasının yalnızca savunma harcamalarının artırılmasıyla mümkün olmayacağını vurgulayarak, savunma sanayiinde daha kapsayıcı bir iş birliği anlayışının benimsenmesi gerektiğini söyledi. “Savunma sanayi başta olmak üzere savunma işbirliğinde müttefikler arasındaki kısıtlamalar kaldırılmalı.” diyen Erdoğan, akıl ve ortak çıkar temelinde kurulacak iş birliği modelinin ittifakı daha da güçlendireceğini ifade etti.

Birlik üyesi olmayan NATO müttefiklerinin savunma projelerinden dışlanmasının Avrupa güvenlik mimarisinde yapay ayrışmalara neden olacağını belirten Erdoğan, bu yaklaşımın ortak güvenlik hedefleriyle bağdaşmadığını dile getirdi.

Türkiye’nin son yıllarda savunma sanayiinde önemli bir dönüşüm gerçekleştirdiğini vurgulayan Erdoğan, üretim ve ihracat kapasitesi bakımından Türkiye’nin dünyanın ilk 10 savunma sanayii ülkesi arasına girdiğini söyledi. Bu başarının NATO’nun ortak kabiliyetlerine de katkı sağlayacağını ifade eden Erdoğan, Avrupa’nın en büyük kara ordusuna sahip ülke olarak Türkiye’nin ihtiyaç duyulan her aşamada ittifakın hizmetinde olmaya devam edeceğini belirtti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye’nin savunma harcamalarına ilişkin hedeflerini de paylaşarak, 2030 yılından önce savunma harcamalarının millî gelire oranını yüzde 3,5 seviyesine yükseltmek için gerekli tedbirlerin alındığını açıkladı.

İnsansız sistemlerin modern savaş ortamındaki önemine de değinen Erdoğan, Türkiye’nin İHA ve SİHA teknolojilerindeki tecrübesine dikkat çekti. Türkiye’nin insansız sistemleri etkin şekilde kullanan NATO müttefiklerinden biri olduğunu belirten Erdoğan, İnsansız Sistemlere Karşı Koyma Mükemmeliyet Merkezi’nin NATO tarafından akredite edilmesini arzu ettiklerini ifade etti.

Savunma sanayii alanındaki kısıtlamaların kaldırılması yönündeki mesajların NATO Savunma Sanayii Forumu’nda da hükümet temsilcileri tarafından dile getirilmesini memnuniyetle karşıladığını söyleyen Erdoğan, bu yaklaşımın ittifak içinde daha güçlü iş birliğinin önünü açabileceğini kaydetti.

Konuşmasında bölgesel gelişmelere de değinen Erdoğan, İran ile yaşanan krizin diplomatik yollarla çözülmesi gerektiğini belirterek, bu süreçte ABD Başkanı Donald Trump’ın sergilediği yaklaşımı takdirle karşıladığını söyledi. Hürmüz Boğazı’nın mayınlardan temizlenmesine yönelik çalışmalara Türkiye’nin gerekli katkıyı vermeye hazır olduğunu da ifade etti.

Orta Doğu’da kalıcı barışın iki devletli çözüm temelinde mümkün olacağını yineleyen Erdoğan, Gazze ve Lübnan’da kalıcı sükûnetin sağlanmasının uluslararası toplumun ortak sorumluluğu olduğunu dile getirdi.

Rusya-Ukrayna Savaşı’na ilişkin değerlendirmelerde de bulunan Erdoğan, Türkiye’nin Ukrayna’ya desteğini sürdürürken Rusya ile iletişim kanallarını açık tuttuğunu belirtti. Savaşın sona erdirilmesine yönelik diplomatik girişimlere önem verdiklerini ifade eden Erdoğan, ABD Başkanı Donald Trump’ın barış vizyonunu desteklediklerini ve Ukrayna’nın öncelikli ihtiyaçlarına yönelik girişimlere katkı sunmaya devam edeceklerini söyledi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan konuşmasının sonunda, NATO’nun karşı karşıya bulunduğu güvenlik risklerine karşı müttefiklerin terörün her türüyle mücadelede tam dayanışma içinde hareket etmesi gerektiğini vurgulayarak, ortak güvenliğin ancak güçlü iş birliği ve müşterek hareket anlayışıyla sağlanabileceğini ifade etti.