Romanya ve Bulgaristan Açıklarında Saldırılar Arttı

Karadeniz’de ticari gemilere yönelik saldırılar, ekim ayında NATO üyeleri Romanya ve Bulgaristan’ın kıyılarına yakın bölgelerde yoğunlaştı.

Ay içerisinde iki ülke yakınlarında yedi yük gemisinin hedef alınmasının ardından NATO, Karadeniz’deki doğu kanadını güçlendirmeye yönelik yeni önlemler duyurdu. Ancak saldırılar bu açıklamanın ardından da devam etti.

23 Ekim’de Romanya karasularının hemen dışında bir gemi daha vurulurken 28 Ekim’de Yunanistan bağlantılı bir konteyner gemisi, Bulgaristan’ın münhasır ekonomik bölgesinde deniz insansız araçlarının saldırısına uğrayarak battı.

Ekim ayında hedef alınan gemilerden birinin Romanya karasularında, diğer sekizinin ise Romanya veya Bulgaristan’ın münhasır ekonomik bölgelerinde bulunduğu bildirildi.

Bu ayrım, saldırıların hukuki ve askerî boyutunun değerlendirilmesi açısından önem taşıyor. Münhasır ekonomik bölgeler, kıyı devletlerine belirli ekonomik haklar tanımakla birlikte karasularıyla aynı hukuki statüye sahip değil.

Dolayısıyla söz konusu saldırılar NATO üyesi ülkelerin güvenlik çıkarlarını doğrudan ilgilendirse de münhasır ekonomik bölgelerde meydana gelen her olayın otomatik olarak NATO’nun kolektif savunma mekanizmasını harekete geçirmesi söz konusu değil.

Saldırıların Sorumluluğu Tartışılıyor

Karadeniz’deki son saldırıların sorumluluğuna ilişkin farklı değerlendirmeler bulunuyor.

Askerî uzmanlar, Romanya ve Bulgaristan açıklarındaki gemilere yönelik saldırıların önemli bölümünün Rusya tarafından gerçekleştirilmiş olabileceğini değerlendiriyor.

Deniz güvenliği alanında faaliyet gösteren Ambrey şirketi, son saldırılardan birine ilişkin görüntülerde tespit edilen deniz insansız aracının Rusya tarafından kullanılan bir modele benzediğini bildirdi.

Bununla birlikte saldırıların tamamının faili bağımsız biçimde doğrulanmış değil.

Romanya yönetimi, Rusya’yı sivil gemilere yönelik sistematik saldırılar düzenlemekle suçlarken belirli olaylarda kesin sorumluluk atfetmek için adli ve teknik kanıtlara ihtiyaç duyulduğunu belirtiyor.

Bulgaristan ise saldırıların bazılarının Rusya’nın çıkarlarına hizmet ediyor olabileceğini ifade etmekle birlikte Moskova’yı doğrudan sorumlu ilan etmedi.

Rusya, Ukrayna’nın komşusu olan NATO ülkelerini insansız araçlarla hedef aldığı iddialarını reddediyor. Moskova yönetimi, Avrupa ülkelerinin Ukrayna’ya askerî destek sağlayarak çatışmanın genişlemesine katkıda bulunduğunu savunuyor.

NATO Karadeniz’deki Gözetleme Kapasitesini Artırıyor

Karadeniz’de artan saldırılar üzerine NATO, bölgedeki deniz gözetleme ve erken uyarı faaliyetlerini güçlendirmeye yönelik adımlar açıkladı.

Bu kapsamda deniz karakol uçaklarının, radar sistemlerinin ve insansız hava araçlarının İttifak’ın doğu kanadındaki faaliyetlerde daha fazla kullanılması planlanıyor.

NATO’dan yapılan açıklamada, Rusya’nın müttefiklerin Ukrayna’ya verdiği desteği azaltmayı amaçlayan faaliyetlerinin ciddi bir güvenlik tehdidi oluşturduğu belirtildi.

İttifak yetkilileri, Karadeniz kıyısındaki üyeler dâhil bütün müttefiklerin savunulmasına yönelik taahhütlerin geçerliliğini koruduğunu vurguladı.

NATO ayrıca insansız hava araçları ve benzeri tehditlere karşı maliyet etkin savunma sistemlerinin geliştirilmesi gerektiğine dikkat çekti.

İttifakın gelecek beş yıl içerisinde insansız araçlara karşı savunma kabiliyetlerine 40 milyar doların üzerinde yatırım yapmayı taahhüt ettiği bildirildi.

Bununla birlikte Romanya, mevcut hava savunma kapasitesinin artırılması gerektiğini belirterek özellikle karadan havaya önleme sistemleri ve radar altyapısına yönelik ihtiyacını gündeme getiriyor.

NATO’nun Karadeniz’deki Güvenlik Yaklaşımı Tartışılıyor

Karadeniz’deki gelişmeler, NATO’nun doğu kanadında uyguladığı savunma tedbirlerinin bölgesel dağılımına ilişkin tartışmaları da beraberinde getirdi.

NATO, Baltık ülkeleri ve Polonya’daki askerî varlığını güçlendirirken Romanya, Karadeniz’deki tehditlere karşı daha kapsamlı tedbirler alınmasını talep ediyor.

Washington merkezli Middle East Institute bünyesindeki Karadeniz Programı Direktörü Iulia Joja, son saldırıların NATO’nun gerilimi tırmandırmaktan kaçınan yaklaşımını sınadığını değerlendirdi.

Joja’ya göre Karadeniz’deki saldırılar, Batılı ülkelerin hangi koşullarda ve ne ölçüde karşılık vereceğine ilişkin sınırları ortaya çıkarmayı amaçlıyor olabilir.

Londra merkezli Royal United Services Institute (RUSI) kıdemli araştırmacısı Sidharth Kaushal da saldırılardaki artışı belirgin bir gerilim tırmanışı olarak nitelendirdi.

Bu değerlendirmeler, saldırıların yalnızca deniz ticaretini hedef alan askerî faaliyetler olarak değil, NATO’nun bölgesel güvenlik yaklaşımı bakımından da incelendiğini gösteriyor.

Ancak saldırıların NATO’nun tepkisini ölçmek amacıyla gerçekleştirildiği yönündeki görüşler, uzman değerlendirmesi niteliği taşıyor. Bu amacın saldırıları düzenleyen tarafça doğrulandığına ilişkin bir açıklama bulunmuyor.

Karadeniz’de Altı Ayda 317 Gemi Hedef Alındı

Deniz güvenliği şirketi Ambrey Analytics tarafından derlenen veriler, Karadeniz ve Azak Denizi’ndeki saldırıların boyutunu ortaya koydu.

Şirketin kıdemli analisti Tomas Alexa’nın paylaştığı verilere göre mayıs-ekim döneminde iki denizde toplam 317 ticari ve diğer türden gemi saldırılara maruz kaldı.

Önceki altı aylık dönemde bu sayı 74 olarak kaydedilmişti.

Böylece hedef alınan gemi sayısı altı aylık dönemler karşılaştırıldığında dört kattan fazla arttı.

Ambrey verilerine göre yılın üçüncü çeyreğinde Ukrayna tarafından gemilere yönelik 137, Rusya tarafından ise 92 saldırı gerçekleştirildi.

Ekim ayında ise Rusya’ya atfedilen saldırı sayısı 38’e ulaşırken Ukrayna’ya atfedilen saldırı sayısı beş olarak kaydedildi.

Veriler, Karadeniz’deki deniz savaşının yalnızca askerî unsurlarla sınırlı kalmadığını, ticari deniz taşımacılığını da önemli ölçüde etkilediğini ortaya koyuyor.

Tahıl İhracatında Sert Düşüş

Karadeniz’deki saldırıların ekonomik sonuçları, özellikle Rusya ve Ukrayna’nın tahıl ihracatında belirginleşiyor.

Rusya’nın Karadeniz ve Azak Denizi üzerinden gerçekleştirdiği tahıl ihracatı, eylül ayında 300 bin metrik tona geriledi.

Bu miktar, bir önceki yılın aynı ayında kaydedilen 4,74 milyon metrik tonluk ihracatın oldukça altında kaldı.

Ukrayna ise Rus saldırıları nedeniyle temmuz ayının sonlarında Karadeniz limanlarındaki faaliyetlerini askıya aldı.

Kiev yönetimi, ihracatın sürdürülebilmesi amacıyla sevkiyatları Tuna Nehri üzerindeki limanlara, Romanya’nın Sulina Kanalı’na ve Romanya’nın Karadeniz kıyısı boyunca uzanan alternatif güzergâhlara yönlendirdi.

Ancak alternatif güzergâhların kullanılması, ihracattaki düşüşü tamamen telafi edemedi.

Ukrayna’nın limanlar üzerinden gerçekleştirdiği tahıl ihracatı, geçen yılın eylül ayında 2,1 milyon metrik ton seviyesindeyken bu yılın aynı döneminde 810 bin metrik tona geriledi.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, tahıl sevkiyatlarındaki kesintilerin ilerleyen aylarda uluslararası tarım piyasalarında ciddi sorunlara yol açabileceği uyarısında bulundu.

Karadeniz’deki ticari taşımacılığın aksaması, enerji ve tarım ürünlerinin uluslararası pazarlara ulaştırılmasını zorlaştırırken küresel tedarik zincirleri üzerindeki baskıyı da artırıyor.

Romanya’nın Enerji Altyapısı da Risk Altında

Karadeniz’deki güvenlik sorunları, ticari deniz taşımacılığının yanı sıra enerji altyapısını da ilgilendiriyor.

Romanya’nın Karadeniz açıklarında geliştirdiği Neptun Deep doğal gaz projesi, ülkenin enerji üretim kapasitesini artırmayı hedefleyen önemli yatırımlar arasında bulunuyor.

Projenin devreye girmesiyle Romanya’nın Avrupa Birliği’nin en büyük doğal gaz üreticisi konumuna yükselmesi bekleniyor.

Ağustos ayında bir deniz insansız aracının Neptun Deep projesinin bulunduğu bölgeye yaklaşması, açık deniz enerji tesislerinin güvenliğine ilişkin endişeleri artırdı.

Bölgedeki askerî faaliyetlerin yoğunlaşması, enerji altyapısının korunması ve deniz güvenliği tedbirlerinin güçlendirilmesi ihtiyacını da gündeme taşıyor.

Romanya yönetimi, özellikle radar sistemleri ve hava savunma önleyicilerinin artırılması gerektiğini vurguluyor.

Türkiye’den Karadeniz’de Sınırlı Ateşkes Girişimi

Karadeniz’de artan saldırılar karşısında Türkiye, deniz taşımacılığının güvenliğini sağlamaya yönelik diplomatik girişimlerini sürdürüyor.

Türkiye, Rusya ve Ukrayna’ya denizdeki saldırıların sınırlandırılmasını amaçlayan dar kapsamlı bir ateşkes önerisi sundu.

Ankara, söz konusu girişime ilişkin Moskova ve Kiev’den yanıt bekliyor.

Türkiye’nin Millî Savunma Bakanı, Romanya ve Bulgaristan’ın savunma bakanları ile askerî yetkililerinin Sofya’da gerçekleştirdiği toplantıda taraflara Karadeniz’deki saldırıları sürdürmemeleri yönünde uyarıda bulundu.

Toplantıda bölgedeki güvenlik ortamı ve deniz taşımacılığına yönelik tehditler ele alındı.

Türkiye, Montrö Boğazlar Sözleşmesi kapsamında İstanbul ve Çanakkale boğazlarından savaş gemilerinin geçişine ilişkin yetkileri nedeniyle Karadeniz güvenliğinde önemli bir konumda bulunuyor.

Ankara’nın sınırlı deniz ateşkesi girişimi, savaşın tamamına ilişkin kapsamlı bir barış anlaşmasından bağımsız olarak ticari gemilere yönelik saldırıların azaltılmasını hedefliyor.

Türkiye’nin yanı sıra Mısır ve Hindistan da deniz taşımacılığındaki aksaklıkların küresel enerji ve gıda piyasalarına etkilerini sınırlandırmak amacıyla benzer diplomatik girişimlere destek veriyor.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, sınırlı ateşkes seçeneğine yönelik uluslararası ilginin arttığını belirtti.

Rusya ise böyle bir düzenlemenin Ukrayna’ya askerî açıdan toparlanma imkânı sağlayacağını savunarak dar kapsamlı deniz ateşkesi önerisine karşı çıktı.

Karadeniz’de Güvenlik ve Diplomasi Gündemi

Rusya-Ukrayna savaşının Karadeniz’deki etkilerinin genişlemesi, NATO’nun bölgesel savunma tedbirleri ile uluslararası deniz taşımacılığının güvenliğini aynı gündemde buluşturdu.

Romanya ve Bulgaristan açıklarında ticari gemilere yönelik saldırıların artması, NATO’nun gözetleme ve savunma kapasitesini güçlendirmeye yönelik yeni önlemler açıklamasına neden oldu.

Saldırıların Rusya ve Ukrayna’nın tahıl ihracatını önemli ölçüde azaltması, Karadeniz’deki güvenlik sorunlarının küresel ticaret açısından da sonuçlar doğurduğunu gösteriyor.

Türkiye’nin sınırlı deniz ateşkesi girişimi ise askerî gerilimin azaltılmasına yönelik diplomatik seçeneklerden biri olarak gündemdeki yerini koruyor.

Ancak Moskova ve Kiev arasında deniz taşımacılığının güvenliğine ilişkin yeni bir mutabakat sağlanmış değil. NATO’nun açıkladığı tedbirlerin uygulanması ve diplomatik temasların seyri, Karadeniz’deki güvenlik ortamının önümüzdeki dönemde nasıl şekilleneceğini belirleyen başlıca unsurlar arasında bulunuyor.

Üçlü Görüşmeler 10-11 Kasım’da Yapılacak

ABD Başkanı Donald Trump’ın Özel Temsilcisi Steve Witkoff, 2 Kasım’da yaptığı açıklamada, Washington yönetiminin Rusya ve Ukrayna heyetlerini yeniden bir araya getireceğini duyurdu.

Witkoff, 10-11 Kasım tarihlerinde Abu Dabi’de gerçekleştirilecek müzakerelerin çalışma düzeyinde yürütüleceğini belirtti. Görüşmelerde savaş sonrası güvenlik düzenlemeleri, gerilimin azaltılması, insani yardım faaliyetleri ve barışa yönelik sonraki adımların ele alınması planlanıyor.

ABD heyetine Steve Witkoff ile Başkan Trump’ın damadı ve müzakere ekibinde görev alan Jared Kushner’ın liderlik etmesi bekleniyor.

Washington yönetimi, kış ayları öncesinde diplomatik süreçte ilerleme sağlanmasını hedefliyor. Ancak görüşmelerin duyurulması, tarafların ateşkes veya kapsamlı bir barış anlaşması üzerinde uzlaştığı anlamına gelmiyor.

Putin ile St. Petersburg’daki Görüşme Süreci Hızlandırdı

Yeni müzakere takvimi, Witkoff’un yaklaşık iki hafta önce Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile St. Petersburg’da gerçekleştirdiği görüşmenin ardından açıklandı.

ABD yönetiminden edinilen bilgilere göre Putin, söz konusu temasın ardından Rusya, Ukrayna ve ABD’nin katılımıyla yeni bir müzakere turunun düzenlenmesini kabul etti.

Washington, Moskova ve Kiev arasında son dönemde yürütülen diplomatik görüşmeleri daha kapsamlı bir barış anlaşmasına dönüştürmeyi amaçlıyor.

ABD arabuluculuğunda gerçekleştirilen son üçlü barış görüşmeleri şubat ayında yapılmıştı. Ardından ABD ve İsrail’in İran’a karşı başlattığı savaş nedeniyle diplomatik süreç kesintiye uğramıştı.

Abu Dabi’de planlanan toplantı, taraflar arasındaki doğrudan müzakere kanalının yeniden işletilmesi bakımından önem taşıyor.

Bununla birlikte Rusya ve Ukrayna’nın olası bir barış anlaşmasının temel koşulları konusunda ciddi görüş ayrılıkları devam ediyor.

Brüksel’de NATO ve Avrupa Birliği ile Güvenlik Görüşmeleri

ABD yönetimi, Abu Dabi’deki üçlü toplantı öncesinde Avrupa ülkeleri ve NATO ile ayrı bir diplomatik süreç yürütecek.

Witkoff’un açıklamasına göre Amerikalı müzakereciler, bu hafta Brüksel’de Fransa, Almanya, Birleşik Krallık, Avrupa Birliği ve NATO temsilcileriyle çalışma düzeyinde görüşmeler gerçekleştirecek.

Toplantılarda Ukrayna’ya sağlanabilecek güvenlik garantileri, Avrupa’nın savaş sonrası güvenlik mimarisi ve Ukrayna’nın yeniden inşasını destekleyecek ekonomik düzenlemeler değerlendirilecek.

Görüşmeler, olası bir barış anlaşmasının yalnızca Rusya ve Ukrayna arasındaki askerî çatışmaların sona erdirilmesiyle sınırlı olmayacağını ortaya koyuyor.

Ukrayna’nın gelecekteki güvenliğinin nasıl sağlanacağı ve Avrupa ülkelerinin bu süreçte üstleneceği sorumluluklar, diplomatik müzakerelerin önemli başlıkları arasında bulunuyor.

Washington yönetimi, Brüksel’deki temaslarla Avrupalı müttefiklerin güvenlik ve ekonomik destek konusundaki yaklaşımlarını değerlendirmeyi hedefliyor.

Toprak ve Güvenlik Garantileri Temel Anlaşmazlıklar Arasında

Rusya ve Ukrayna arasında kalıcı bir barış anlaşmasına ulaşılmasının önündeki başlıca engeller, toprakların statüsü ve savaş sonrasında oluşturulacak güvenlik düzenlemeleri olarak öne çıkıyor.

Moskova yönetimi, Ukrayna’nın doğusundaki toprak taleplerini sürdürürken Kiev, egemenliğinden ve uluslararası alanda tanınan sınırlarından taviz verilmesine karşı çıkıyor.

Rusya, Ukrayna’nın NATO üyeliğine yönelik hedeflerinden vazgeçmesini ve askerî kapasitesine ilişkin belirli sınırlamaları kabul etmesini istiyor.

Ukrayna ise yeni bir askerî saldırının önlenebilmesi için uluslararası güvenlik garantilerinin oluşturulması gerektiğini savunuyor.

Tarafların ateşkesin hangi koşullarda uygulanacağı konusunda da farklı yaklaşımları bulunuyor.

Kiev yönetimi, mevcut cephe hattında çatışmaların durdurulmasını müzakerelerin ilerlemesi açısından önemli görürken Moskova, kapsamlı bir siyasi uzlaşma sağlanmadan ateşkes ilan edilmesine karşı çıkıyor.

Bu görüş ayrılıkları, Abu Dabi’deki toplantının doğrudan nihai bir barış anlaşmasıyla sonuçlanmasını güçleştiren başlıca konular arasında yer alıyor.

Trump Yönetimi Diplomatik Baskıyı Artırıyor

ABD Başkanı Donald Trump, Rusya ile Ukrayna arasındaki savaşın sona erdirilmesini dış politika öncelikleri arasında tutuyor.

Washington yönetimi, son haftalarda yürüttüğü diplomatik temaslarla tarafları yeniden müzakere masasına getirmeye çalışıyor.

Trump’ın özellikle Ukrayna yönetimi üzerinde bir anlaşmaya varılması yönündeki baskısını artırdığı belirtiliyor.

Buna karşılık Ukrayna yönetimi, herhangi bir barış düzenlemesinin ülkenin egemenliğini ve uzun vadeli güvenliğini koruması gerektiğini vurguluyor.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da 31 Ekim’de yaptığı açıklamada, Rusya ile Ukrayna arasında müzakere yoluyla barış sağlanıp sağlanamayacağının henüz belirsiz olduğunu ifade etti.

Rubio, diplomatik çabaların devam ettiğini ancak tarafların yakın zamanda kapsamlı bir anlaşmaya ulaşacağının söylenemeyeceğini belirtti.

Savaş Devam Ederken Diplomatik Temaslar Sürüyor

Abu Dabi’deki görüşmelere yönelik hazırlıklar devam ederken Rusya ile Ukrayna arasındaki askerî çatışmalar da sürüyor.

Rusya’nın Ukrayna’daki yerleşim alanlarına ve altyapı tesislerine yönelik saldırıları, savaşın insani ve ekonomik sonuçlarını ağırlaştırmaya devam ediyor.

Ukrayna makamları, 2 Kasım’da Zaporijya bölgesindeki Komışuvaha yerleşiminde insani yardım dağıtımı amacıyla kullanılan bir tesis ile yakınındaki sığınağa düzenlenen Rus saldırılarında 26 kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, saldırıların Moskova’nın gerilimi azaltma konusunda yeterli irade göstermediğini ortaya koyduğunu savundu.

Sahadaki çatışmaların devam etmesi, müzakerelerde ele alınacak ateşkes ve insani önlemler başlıklarının önemini artırıyor.

Bununla birlikte taraflar arasında kapsamlı bir ateşkes ilan edilmiş değil.

Abu Dabi Görüşmeleri Barış Sürecinin Yeni Aşaması Olacak

ABD arabuluculuğunda düzenlenecek Abu Dabi toplantısı, Rusya ve Ukrayna arasındaki diplomatik temasların yeniden doğrudan üçlü formatta yürütülmesini sağlayacak.

Washington yönetiminin aynı hafta Brüksel’de Avrupa ülkeleri, Avrupa Birliği ve NATO ile görüşmeler gerçekleştirecek olması, müzakere sürecinin güvenlik ve yeniden yapılanma boyutlarının da ele alındığını gösteriyor.

Ancak Rusya ile Ukrayna’nın toprakların statüsü, güvenlik garantileri ve ateşkes koşullarına ilişkin farklı tutumları devam ediyor.

10-11 Kasım’daki görüşmelerde bu anlaşmazlıkların hangi ölçüde ele alınabileceği ve tarafların sonraki müzakere aşamalarına ilişkin ortak bir çerçeve oluşturup oluşturamayacağı henüz belirsizliğini koruyor.

BM Genel Sekreter Sözcüsü Stéphane Dujarric, 1 Kasım itibarıyla Batı Sahra’daki barışı koruma misyonunun tasfiye sürecine girdiğini açıkladı. Bu kapsamda küçültülmüş bir BM ekibi, misyona askerî personel sağlayan ülkelerin ekipmanlarının geri gönderilmesini ve BM’ye ait malzemelerin uygun şekilde elden çıkarılmasını koordine edecek.

Karar, 31 Ekim’de sona eren görev süresinin Güvenlik Konseyi tarafından yenilenememesi üzerine alındı. Böylece Batı Sahra’da ateşkesin izlenmesi ve siyasi çözüm sürecinin desteklenmesi amacıyla kurulan MINURSO’nun 35 yıllık faaliyet dönemi sona ermiş oldu.

Güvenlik Konseyinde ABD-Rusya Anlaşmazlığı

MINURSO’nun görev süresinin uzatılamamasında, ABD ve Rusya’nın Batı Sahra’nın geleceğine ilişkin farklı yaklaşımları belirleyici oldu.

ABD tarafından hazırlanan karar tasarısı, Fas’ın Batı Sahra üzerindeki egemenlik taleplerini destekleyen bir yaklaşım içerirken BM misyonunun gelecek yıl sona erdirilmesini öngörüyordu.

Rusya, söz konusu tasarıyı veto etti. Ardından Moskova tarafından sunulan ve MINURSO’nun görev süresinin uzatılmasını amaçlayan alternatif karar tasarısı da Güvenlik Konseyinde kabul edilmedi.

Her iki girişimin sonuçsuz kalması, misyonun görev süresinin yenilenmesini engelledi.

Böylece Güvenlik Konseyinin Batı Sahra’daki barışı koruma faaliyetlerinin devamına ilişkin ortak bir karar alamaması, bölgede uzun yıllardır sürdürülen uluslararası gözlem mekanizmasının sona ermesine yol açtı.

Karar, yalnızca bir barış gücü misyonunun kapanması açısından değil, Batı Sahra’nın siyasi statüsüne ilişkin uluslararası görüş ayrılıklarının derinliği bakımından da dikkat çekti.

Fas ve Polisario Cephesi’nden Farklı Tepkiler

Fas yönetimi, MINURSO’nun görev süresinin yenilenmemesini olumlu karşıladı.

Fas Kraliyet Sarayı tarafından yapılan açıklamada, misyonun Batı Sahra anlaşmazlığını uluslararası gündemde tutan bir araç olarak değerlendirildiği belirtildi.

Rabat yönetimi, Batı Sahra’yı ülkenin güney vilayetlerinin bir parçası olarak görüyor ve bölge üzerindeki egemenliğinin tanınmasını dış politikasının öncelikli hedefleri arasında tutuyor.

Buna karşılık bağımsızlık yanlısı Polisario Cephesi, MINURSO’nun sona erdirilmesini kabul edilemez bir karar olarak nitelendirdi.

Cezayir tarafından desteklenen Polisario Cephesi, Batı Sahra halkının kendi kaderini tayin etme hakkını savunuyor ve bağımsız bir Sahra Arap Demokratik Cumhuriyeti kurulmasını hedefliyor.

Cezayir Dışişleri Bakanlığı da misyonun görev süresinin yenilenmemesinden derin üzüntü duyduğunu açıkladı.

Cezayir yönetimi, ABD’nin sunduğu karar tasarısını Fas’ın pozisyonuna aşırı ölçüde yakın olmakla eleştirdi.

Bu açıklamalar, Batı Sahra’nın geleceğine ilişkin temel anlaşmazlıkların devam ettiğini ortaya koydu.

Referandum İçin Kurulan Misyon Hedefine Ulaşamadı

MINURSO, 1991 yılında BM arabuluculuğunda sağlanan ateşkesin ardından kuruldu.

Misyonun temel amaçlarından biri, Batı Sahra halkının siyasi geleceğini belirleyecek bir referandumun gerçekleştirilmesine yönelik koşulları oluşturmaktı.

BM tarafından hazırlanan çözüm planı, bölge halkının kendi kaderini tayin etmesini öngörüyor ve bağımsızlığı da seçenekler arasında değerlendiriyordu.

Ancak referandum hiçbir zaman gerçekleştirilemedi.

Sürecin önündeki başlıca anlaşmazlıklardan biri, referandumda oy kullanacak kişilerin belirlenmesi oldu.

Fas, kendi yönetimi altındaki bölgede yaşayan Sahralıların da seçmen listesine alınmasını isterken Polisario Cephesi, bunun oylamanın sonucunu Fas’la bütünleşme yönünde etkileyebileceğini savundu.

Polisario Cephesi, seçmenlerin belirlenmesinde İspanya’nın sömürge dönemindeki nüfus sayımının esas alınmasını talep etti.

Taraflar arasında uzlaşma sağlanamaması nedeniyle referandum süreci ilerleyemedi.

MINURSO ise referandumun gerçekleştirilememesine rağmen ateşkesin izlenmesi ve bölgedeki gelişmelerin takip edilmesi amacıyla faaliyetlerini sürdürdü.

Batı Sahra Anlaşmazlığının Tarihsel Arka Planı

Afrika’nın kuzeybatısında Atlas Okyanusu kıyısında yer alan Batı Sahra, uzun yıllardır devam eden egemenlik anlaşmazlıklarından birine konu oluyor.

Eski bir İspanyol sömürgesi olan bölge, 1975 yılında İspanya’nın çekilmesiyle yeni bir siyasi ve askerî mücadele dönemine girdi.

Fas, Batı Sahra üzerinde egemenlik iddiasında bulunurken Polisario Cephesi bağımsızlık mücadelesini sürdürdü.

Taraflar arasındaki silahlı çatışmalar, 1991 yılında BM arabuluculuğunda ateşkes sağlanmasına kadar devam etti.

BM, Batı Sahra’yı hâlen kendi kendini yönetemeyen bölgeler arasında sınıflandırıyor.

Fas, günümüzde Batı Sahra’nın büyük bölümünü yönetirken Polisario Cephesi, Fas tarafından inşa edilen kum setinin doğusunda kalan dar bir bölgede varlık gösteriyor.

Bölge, fosfat kaynakları ve balıkçılık potansiyeli nedeniyle ekonomik açıdan da önem taşıyor.

Batı Sahra’nın siyasi statüsü konusunda kalıcı bir çözüm sağlanamaması, bölgesel ilişkileri ve Kuzey Afrika’daki güvenlik ortamını etkilemeye devam ediyor.

Ateşkesin Bozulmasının Ardından Artan Güvenlik Riskleri

Batı Sahra’daki güvenlik ortamı, 2020 yılında yaşanan gelişmelerin ardından yeniden kırılgan hâle geldi.

Polisario Cephesi, bölgede meydana gelen çatışmalar sonrasında 1991 tarihli ateşkesten çekildiğini açıkladı.

Bu tarihten itibaren Batı Sahra’da düşük yoğunluklu çatışmalar ve askerî gerilim devam etti.

MINURSO’nun faaliyetlerini sonlandırması, taraflar arasındaki askerî hareketliliğin izlenmesine yönelik uluslararası mekanizmalardan birinin ortadan kalkması anlamına geliyor.

BM Genel Sekreteri António Guterres, misyonun sona ermesinin ardından bölgede güvenlik durumundan ve çatışmaların tırmanma ihtimalinden duyduğu endişeyi dile getirdi.

BM Genel Sekreterliği, taraflara azami itidal gösterme çağrısında bulunurken Batı Sahra halkının haklarına saygı gösterilmesi gerektiğini vurguladı.

Misyonun kapanması, yeni bir çatışmanın başladığı anlamına gelmese de bölgede uluslararası gözlem kapasitesinin azalması nedeniyle güvenlik risklerinin yönetimini daha karmaşık hâle getirebilir.

MINURSO’nun 35 Yıllık Faaliyet Bilançosu

MINURSO, 1991 yılından itibaren Batı Sahra’da BM’nin en uzun süreli barışı koruma faaliyetlerinden birini yürüttü.

Misyonun yetkilendirilmiş personel kapasitesi 534 olarak belirlenmişti.

2026-2027 dönemi için ayrılan bütçe 62 milyon doların üzerindeydi.

Misyona en fazla askerî personel sağlayan ülkeler arasında Mısır, Gana ve Pakistan bulunuyordu.

Görev süresi boyunca 20 MINURSO personeli hayatını kaybetti.

Misyonun sona ermesiyle birlikte BM, sahadaki personel ve ekipmanların geri çekilmesine yönelik tasfiye çalışmalarını başlattı.

BM Operasyonel Destek Departmanına bağlı olarak görev yapacak daha küçük bir ekip, askerî katkı sağlayan ülkelere ait malzemelerin geri gönderilmesini ve BM ekipmanlarının tasfiyesini denetleyecek.

Bu süreç, misyonun operasyonel faaliyetlerinin sona ermesinden sonraki idari ve lojistik işlemleri kapsıyor.

Fas-Cezayir İlişkilerinde Yeni Gerilim İhtimali

Batı Sahra meselesi, Fas ile Cezayir arasındaki siyasi ve güvenlik rekabetinin temel başlıklarından birini oluşturuyor.

Fas, Batı Sahra üzerindeki egemenlik iddiasını savunurken Cezayir, Polisario Cephesi’nin kendi kaderini tayin etme talebini destekliyor.

Cezayir, Polisario Cephesi’ne siyasi, askerî ve mali destek sağlıyor. Ayrıca ülkenin Tinduf bölgesindeki mülteci kampları, çok sayıda Sahralıya ev sahipliği yapıyor.

İki ülke arasındaki diplomatik ilişkiler 2021 yılında kesildi.

Batı Sahra anlaşmazlığı, bu tarihten itibaren iki ülke arasındaki ilişkilerin normalleşmesini zorlaştıran başlıca konulardan biri olmayı sürdürdü.

MINURSO’nun sona ermesi, tarafların mevcut güvenlik politikalarını yeniden değerlendirmelerine neden olabilecek bir gelişme olarak öne çıkıyor.

Ancak misyonun kapanmasının doğrudan yeni bir askerî çatışmaya yol açacağına ilişkin kesin bir değerlendirme yapmak mümkün değil.

Bölgedeki gelişmelerin seyri, Fas ve Polisario Cephesi’nin askerî tutumlarının yanı sıra Cezayir’in yaklaşımına ve uluslararası diplomatik girişimlere bağlı olacak.

Batı Sahra’nın Geleceği Belirsizliğini Koruyor

MINURSO’nun 35 yılın ardından sona ermesi, Batı Sahra anlaşmazlığının çözümüne yönelik uluslararası mekanizmalar açısından önemli bir değişiklik oluşturdu.

BM Güvenlik Konseyinde ABD ve Rusya arasında yaşanan görüş ayrılığı, misyonun görev süresinin uzatılmasını engellerken bölgenin siyasi geleceğine ilişkin ortak bir uluslararası yaklaşımın oluşturulamadığını gösterdi.

Fas, egemenlik iddialarını savunmayı sürdürürken Polisario Cephesi bağımsızlık ve kendi kaderini tayin etme taleplerinden vazgeçmedi.

Cezayir’in Polisario Cephesi’ne desteği ve Fas ile arasındaki diplomatik ilişkilerin kesilmiş olması da anlaşmazlığın bölgesel boyutunu güçlendiriyor.

BM’nin çağrısına rağmen taraflar arasında yeni bir ateşkes düzenlemesi veya kapsamlı siyasi çözüm konusunda uzlaşma açıklanmadı.

Batı Sahra’da bundan sonraki süreç, uluslararası toplumun yeni bir diplomatik çerçeve oluşturup oluşturamayacağı ve tarafların mevcut anlaşmazlıkları müzakere yoluyla ele almaya ne ölçüde hazır olduklarıyla şekillenecek.

Almanya Başbakanı Friedrich Merz ile Güney Kore Cumhurbaşkanı Lee Jae-myung, 29 Ekim 2026 tarihinde Seul’de bir araya gelerek ikili ilişkilerin kapsamını genişletme konusunda mutabakata vardı.

Görüşmelerin ardından yapılan açıklamalarda, iki ülke arasındaki ilişkilerin derinleştirilmiş stratejik ortaklık düzeyine taşınacağı bildirildi.

Yeni iş birliği çerçevesinde savunma sanayii, askerî güvenlik, ileri teknolojiler, kritik ham maddeler ve tedarik zincirlerinin dayanıklılığı öncelikli alanlar olarak belirlendi.

Zirvenin güvenlik gündeminde ise Rusya ile Kuzey Kore arasındaki askerî ilişkilerin gelişmesi ve Ukrayna’daki savaşın Avrupa ile Asya’nın güvenlik ortamı üzerindeki etkileri öne çıktı.

Gizli Askerî Bilgiler İçin Yeni Anlaşma Hazırlığı

Seul’deki görüşmelerin somut başlıklarından biri, iki ülke arasında gizli askerî bilgilerin karşılıklı korunmasına yönelik bir anlaşma hazırlanması oldu.

Güney Kore Cumhurbaşkanı Lee Jae-myung, savunma ve güvenlik alanlarındaki kurumsal temasların artırılacağını ve askerî gizlilik dereceli bilgilerin korunmasını düzenleyen bir anlaşma üzerinde çalışılacağını açıkladı.

Bu tür anlaşmalar, devletler arasında hassas askerî bilgilerin paylaşılması ve korunmasına ilişkin hukuki ve idari çerçeveyi belirliyor.

Savunma sanayii projelerinde teknik verilerin, sistem özelliklerinin ve diğer gizlilik dereceli bilgilerin güvenli biçimde paylaşılması, uluslararası iş birliğinin önemli gereksinimleri arasında bulunuyor.

Almanya ve Güney Kore’nin üzerinde çalıştığı düzenleme de gelecekteki savunma projeleri için daha kapsamlı bir kurumsal altyapı oluşturabilecek.

Ancak zirvede söz konusu anlaşmanın imzalandığı açıklanmadı. Taraflar, anlaşmanın hazırlanması yönündeki çalışmaların sürdürüleceğini bildirdi.

Savunma Sanayiinde Ortak Üretim ve Geliştirme

İki ülke, savunma sanayii alanındaki iş birliğini yalnızca ürün alım ve satımıyla sınırlı tutmamayı hedefliyor.

Güney Kore Cumhurbaşkanı Lee, ülkesindeki savunma sanayii şirketlerinin Almanya ile uzun vadeli ortaklıklara ilgi duyduğunu belirtti.

Bu kapsamda ortak girişimler kurulması ve müşterek geliştirme projeleri yürütülmesi değerlendirilen seçenekler arasında yer alıyor.

Almanya, Avrupa’nın önemli savunma sanayii üretim merkezlerinden biri olarak kara sistemleri, deniz platformları, elektronik sistemler ve çeşitli askerî teknolojilerde geniş bir sanayi altyapısına sahip.

Güney Kore ise son yıllarda özellikle kara platformları, topçu sistemleri ve diğer askerî ekipmanların ihracatında uluslararası pazarlardaki varlığını artırdı.

İki ülkenin mevcut sanayi kapasiteleri, gelecekte ortak araştırma, geliştirme ve üretim faaliyetleri için farklı iş birliği alanları oluşturabilecek nitelikte.

Bununla birlikte 29 Ekim’deki zirvede belirli bir silah sistemi için ortak üretim sözleşmesi, yeni bir savunma ihracat anlaşması veya somut bir tedarik paketi duyurulmadı.

Görüşmeler, öncelikle savunma sanayii ortaklığının geliştirilmesine yönelik siyasi ve kurumsal çerçevenin güçlendirilmesini kapsıyor.

Rusya-Kuzey Kore Askerî İş Birliği Gündemde

Zirvede öne çıkan güvenlik başlıklarından biri, Rusya ile Kuzey Kore arasındaki askerî ilişkilerin derinleşmesi oldu.

Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Kuzey Kore askerlerinin Ukrayna’ya karşı yürütülen savaşta Rusya’nın yanında görev almasının, Avrupa ve Asya’daki güvenlik gelişmelerinin birbirinden bağımsız olmadığını gösterdiğini belirtti.

Merz, Kuzey Kore askerlerinin Ukrayna’ya karşı savaşmasının Avrupa güvenliğini doğrudan etkilediğini vurguladı.

Almanya Başbakanı ayrıca Moskova’nın Pyongyang’a silah sağlamasına dikkat çekerek iki ülke arasındaki askerî ilişkilerin karşılıklı bir nitelik kazandığını ifade etti.

Güney Kore istihbaratının değerlendirmelerine göre Kuzey Kore, 2024 yılından itibaren Rusya’ya 10 binden fazla asker gönderdi.

Seul yönetimi, Kuzey Kore’nin Rusya’ya silah ve mühimmat desteği sağladığını, buna karşılık Kuzey Koreli askerlerin savaş sahasında deneyim kazandığını belirtiyor.

Batılı ülkeler, Rusya’nın Kuzey Kore’ye gelişmiş askerî teknoloji aktarabileceği ihtimali üzerinde de duruyor.

Ancak iki ülke arasındaki bütün askerî teknoloji transferlerinin kapsamına ilişkin kamuoyuna açık ve bağımsız biçimde doğrulanmış ayrıntılı bilgiler bulunmuyor.

Avrupa ve Asya Güvenliği Birlikte Ele Alınıyor

Almanya ve Güney Kore liderleri, Avrupa ile Kuzeydoğu Asya’nın güvenliğinin giderek daha fazla bağlantılı hâle geldiği konusunda ortak görüş bildirdi.

Merz, Ukrayna’daki savaşın sonuçlarının yalnızca Avrupa’yı değil, Asya’daki güvenlik düzenini de etkileyeceğini söyledi.

Güney Kore Cumhurbaşkanı Lee ise iki ülkenin bölgesel ve uluslararası güvenlik konularında stratejik koordinasyonlarını artıracaklarını açıkladı.

Bu yaklaşım, Almanya’nın Hint-Pasifik bölgesindeki ortaklarıyla geliştirdiği güvenlik ilişkilerinin bir parçasını oluşturuyor.

Güney Kore açısından ise Avrupa ülkeleriyle daha kapsamlı savunma ilişkileri kurulması, geleneksel güvenlik ortaklıklarının ötesinde yeni iş birliği kanalları açıyor.

Almanya’nın NATO üyesi, Güney Kore’nin ise ABD ile ikili savunma ittifakına sahip bir ülke olması, tarafların mevcut güvenlik yapılarının farklı olduğunu gösteriyor.

Bu nedenle yeni stratejik ortaklık, Güney Kore’nin NATO’ya katılması veya Almanya ile karşılıklı savunma yükümlülüğü içeren yeni bir askerî ittifak kurulması anlamına gelmiyor.

Tarafların açıkladığı çerçeve; güvenlik politikalarında eş güdüm, savunma sanayii iş birliği ve askerî kurumlar arasındaki ilişkilerin geliştirilmesini esas alıyor.

İleri Teknolojiler ve Kritik Tedarik Zincirleri

Seul’deki zirvenin gündemi savunma alanıyla sınırlı kalmadı.

Almanya ve Güney Kore, ileri teknolojiler ve stratejik sanayi alanlarındaki ortaklıklarını genişletmek amacıyla yeni bir yüksek teknoloji iş birliği çerçevesi üzerinde de mutabakata vardı.

Kore-Almanya Yüksek Teknoloji Çerçeve Anlaşması kapsamında yapay zekâ, yarı iletkenler, kuantum teknolojileri, biyoteknoloji ve uzay alanlarında ortak çalışmaların geliştirilmesi hedefleniyor.

İki ülke ayrıca otomotiv, batarya teknolojileri, kritik ham maddeler ve enerji güvenliği alanlarında iş birliğini güçlendirmeyi planlıyor.

Küresel tedarik zincirlerinde yaşanan aksaklıklar ve kritik teknolojilerde belirli üretim merkezlerine bağımlılık, sanayi politikalarının önemli başlıkları arasında bulunuyor.

Almanya ve Güney Kore’nin yeni girişimi, bu alanlarda tedarik güvenliğinin artırılması ve ortak araştırma kapasitesinin geliştirilmesine yönelik adımlar içeriyor.

Özellikle yarı iletkenler, yapay zekâ ve kritik ham maddeler, sivil sanayinin yanı sıra modern savunma sistemleri açısından da önem taşıyor.

Bu nedenle iki ülkenin teknoloji ortaklığı, doğrudan savunma projeleri dışında kalan ancak askerî üretim kapasitesini de etkileyebilen sanayi alanlarını kapsıyor.

Merz’in Asya Turunda Savunma Diplomasisi

Almanya Başbakanı Friedrich Merz’in Güney Kore ziyareti, Singapur ve Japonya’yı da kapsayan Asya turunun son durağını oluşturdu.

Merz, 26-30 Ekim tarihleri arasındaki ziyaret programında bölge ülkeleriyle ekonomik ve güvenlik ilişkilerini geliştirmeye yönelik temaslarda bulundu.

Japonya’da Başbakan Sanae Takaichi ile gerçekleştirilen görüşmelerde de savunma sanayii, ileri teknolojiler ve güvenlik alanlarında iş birliğinin artırılması ele alındı.

Almanya’nın Asya’daki diplomatik girişimleri, Avrupa ile Hint-Pasifik ülkeleri arasındaki güvenlik ve ekonomik ilişkilerin geliştirilmesine yönelik çalışmalarla örtüşüyor.

Merz’in Güney Kore programında, Kore Yarımadası’nı ikiye ayıran Askerden Arındırılmış Bölge’yi (DMZ) ziyaret etmesi de planlandı.

Söz konusu ziyaret, Kuzey Kore’nin askerî faaliyetleri ve Kore Yarımadası’ndaki güvenlik ortamının Almanya’nın bölgesel temaslarındaki önemini ortaya koyuyor.

Savunma Ortaklığında Yeni Aşama

Almanya ile Güney Kore’nin Seul’de vardığı mutabakat, iki ülke arasındaki savunma ve güvenlik ilişkilerinin daha kapsamlı bir kurumsal yapıya taşınmasını hedefliyor.

Gizli askerî bilgilerin korunmasına yönelik anlaşma hazırlığı, ortak geliştirme projeleri ve savunma sanayii şirketleri arasında uzun vadeli ortaklık seçenekleri, yeni iş birliğinin temel başlıklarını oluşturuyor.

Rusya ile Kuzey Kore arasındaki askerî ilişkilerin derinleşmesi ise Avrupa ve Doğu Asya’nın güvenlik gündemlerinin giderek daha fazla kesiştiği bir ortamda gerçekleşen zirvenin başlıca nedenleri arasında bulunuyor.

Bununla birlikte açıklanan kararların somut savunma projelerine dönüşmesi, müzakere edilecek anlaşmalara, şirketler arasında kurulacak ortaklıklara ve ilgili ülkelerin tedarik politikalarına bağlı olacak.

29 Ekim’de gerçekleştirilen zirve, Almanya ve Güney Kore’nin savunma sanayii, güvenlik politikaları ve stratejik teknolojiler alanlarında daha yakın çalışmasına yönelik yeni bir siyasi çerçeve oluşturdu.

Finlandiya Cumhurbaşkanlığı ve Norveç Başbakanlığının 27 Ekim 2026 tarihinde yaptığı açıklamalara göre görüşme, Stubb ve Støre’nin girişimiyle Helsinki’den gerçekleştirildi.

İki lider, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik savaşının sona erdirilmesi, diplomatik girişimlerin yeniden canlandırılması ve Avrupa’da güvenlik ile istikrarın sağlanması konularını Putin’le görüştü.

Temasın, 20 Ekim’de Oslo’da gerçekleştirilen görüşmelerin devamı niteliğinde olduğu ve Ukrayna ile istişare edilerek hazırlandığı belirtildi.

Görüşmenin ardından Stubb ve Støre, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski ile de telefon görüşmesi yaptı.

Abu Dabi Görüşmeleri Öncesinde Diplomatik Girişim

Putin’le gerçekleştirilen görüşmenin temel gündemini, kasım ayında Birleşik Arap Emirlikleri’nin başkenti Abu Dabi’de yapılması planlanan barış temasları oluşturdu.

Rusya, Ukrayna ve ABD temsilcilerinin katılması öngörülen görüşmelerin, taraflar arasındaki diplomatik sürecin yeniden başlatılmasına katkı sağlaması hedefleniyor.

Moskova ve Kiev arasında ABD arabuluculuğunda yürütülen görüşmeler, savaşın sona erdirilmesine yönelik temel anlaşmazlıklar nedeniyle henüz kapsamlı bir uzlaşmayla sonuçlanmadı.

Rusya’nın toprak talepleri, Ukrayna’nın egemenliği ve gelecekteki güvenlik düzenlemeleri, müzakerelerin önündeki başlıca anlaşmazlık alanları olmaya devam ediyor.

Stubb ve Støre’nin girişimi, planlanan yeni görüşmeler öncesinde Avrupa ülkelerinin diplomatik sürece doğrudan katkı sağlama çabalarının bir parçası olarak öne çıktı.

İki lider, Putin’le yaptıkları görüşmede savaşın sona ermesi ve müzakerelerin yeniden başlaması gerektiğini vurguladı.

Finlandiya ve Norveç’in Ukrayna’ya yönelik desteğinin devam edeceği de açıklandı.

Avrupa’dan Moskova’ya Doğrudan Temas

Finlandiya ve Norveç liderlerinin Putin’le görüşmesi, Rusya’nın Şubat 2022’de Ukrayna’ya yönelik geniş çaplı işgalini başlatmasının ardından Batı Avrupa ülkelerinin Moskova ile sınırlı düzeyde sürdürdüğü üst düzey temaslar açısından dikkat çekiyor.

Savaşın başlamasından bu yana birçok Avrupa ülkesi, Rusya’ya yönelik yaptırımlar ve Ukrayna’ya sağlanan askerî destek çerçevesinde Moskova ile diplomatik ilişkilerini önemli ölçüde sınırlandırdı.

Buna karşılık ABD’nin öncülüğünde yürütülen barış girişimleri, Avrupa ülkelerinin müzakere sürecindeki konumuna ilişkin tartışmaları artırdı.

Finlandiya ve Norveç’in son girişimi, Rusya ile doğrudan iletişim kurulmasının savaşın sona erdirilmesine yönelik diplomatik çabalarda nasıl bir rol oynayabileceği sorusunu yeniden gündeme taşıdı.

Stubb, görüşmenin açık ve kapsamlı geçtiğini belirterek Rusya’ya komşu iki ülke olarak savaşın sonuçlarından doğrudan etkilendiklerini vurguladı.

Finlandiya Cumhurbaşkanı, savaşın sonucunun yalnızca iki ülkenin değil, Avrupa’nın genel güvenliğini de etkileyeceğini ifade etti.

Stubb, savaşın sona erdirilmesi için doğrudan görüşmeler yapılmasının gerekli olduğunu belirtti.

Norveç Başbakanı Støre ise savaşın büyük insani ve maddi kayıplara yol açtığını, ortaya çıkan yıkımın etkilerinin nesiller boyunca devam edeceğini söyledi.

Støre, Putin’le görüşmede gerilimin azaltılmasının önemini özellikle vurguladıklarını açıkladı.

Kremlin’den Mevcut Taleplere Vurgu

Finlandiya ve Norveç’in diplomatik girişimine karşılık Moskova yönetimi, savaşın sona erdirilmesine ilişkin mevcut yaklaşımını korudu.

Kremlin’in görüşmenin ardından yaptığı açıklamada, kalıcı bir barışın ancak Rusya’nın meşru olarak nitelendirdiği çıkarlarının tamamen dikkate alınmasıyla mümkün olabileceği savunuldu.

Moskova ayrıca Avrupa Birliği ve NATO ülkelerinin politikalarını eleştirerek bu ülkelerin Ukrayna’ya yönelik tutumlarının çatışmaların uzamasına katkıda bulunduğunu ileri sürdü.

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov da görüşmenin Ukrayna konusunda yeni bir unsur ortaya koymadığını belirtti.

Lavrov, Avrupa ülkelerinin müzakere sürecinde daha fazla rol üstlenmeye çalıştığını savundu.

Bu açıklamalar, Helsinki’den gerçekleştirilen diplomatik girişimin ardından tarafların savaşın sona erdirilmesine ilişkin temel pozisyonlarında henüz belirgin bir yakınlaşma bulunmadığını gösterdi.

Görüşme sonrasında ateşkes, toprak anlaşmazlıkları veya güvenlik garantileri konusunda yeni bir uzlaşma açıklandı.

Ukrayna’dan Diplomatik Temasa Destek

Ukrayna yönetimi, Finlandiya ve Norveç liderlerinin Putin’le gerçekleştirdiği görüşmenin Kiev ile koordinasyon içerisinde yapıldığını doğruladı.

Ukrayna Dışişleri Bakanı Andriy Sıbiha, diplomatik girişimi olumlu karşıladıklarını belirterek ülkesinin barış çabalarına verilen aktif desteğin önemine dikkat çekti.

Kiev yönetimi, müzakere sürecinin Ukrayna’nın katılımı ve egemenlik hakları çerçevesinde yürütülmesi gerektiğini vurgulamayı sürdürüyor.

Finlandiya ve Norveç liderleri de görüşmede Ukrayna’ya sağladıkları uzun vadeli desteğin devam edeceğini ifade etti.

Stubb ve Støre’nin Putin’le temaslarının ardından Zelenski ile ayrıca görüşmesi, girişimin Kiev yönetimiyle yürütülen diplomatik koordinasyon kapsamında gerçekleştirildiğini ortaya koydu.

Bununla birlikte Ukrayna ile Rusya arasında kalıcı ateşkes veya kapsamlı bir barış anlaşmasına ilişkin somut bir ilerleme duyurulmadı.

Avrupa Başkentlerinden Farklı Tepkiler

Finlandiya ve Norveç’in Moskova ile doğrudan iletişim kurması, Avrupa ülkeleri arasında farklı değerlendirmelere yol açtı.

Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, Rusya’nın barış istediğine yönelik bir işaret görmediğini belirterek Avrupa ülkelerinin tek taraflı girişimler yerine ortak hareket etmesi gerektiğini savundu.

İsveç Başbakanı Ulf Kristersson da Putin’le yapılan görüşmeden beklentilerinin düşük olduğunu ifade etti.

Polonya Başbakanı Donald Tusk ise Rusya ile gerçekleştirilecek bu tür temaslarda dikkatli ve ihtiyatlı olunması gerektiğini vurguladı.

Finlandiya ve Norveç liderleri, görüşmeye kendi ülkelerinin devlet ve hükümet başkanları sıfatıyla katıldıklarını, Avrupa’nın tamamını temsil etmediklerini açıkladı.

Stubb ayrıca diplomatik girişim konusunda Batılı ortaklarla istişare edildiğini belirtti.

Buna karşılık bazı Avrupa liderlerinin görüşmenin hazırlık süreci hakkında yeterince bilgilendirilmediklerini ifade etmesi, Moskova ile doğrudan temas konusunda ortak bir Avrupa yaklaşımının henüz oluşmadığını gösterdi.

Baltık ve Kuzey Avrupa Güvenliği Gündemdeydi

Putin’le gerçekleştirilen görüşmede Ukrayna’daki savaşın yanı sıra Baltık Denizi ve Avrupa’nın kuzey bölgelerindeki güvenlik ortamı da ele alındı.

Finlandiya ve Norveç, Rusya ile kara sınırına sahip iki NATO ülkesi olarak bölgesel güvenlik gelişmelerini yakından takip ediyor.

Finlandiya’nın 2023’te, Norveç’in ise 1949’da NATO’ya katılmış olması, iki ülkenin ittifak içindeki tarihsel konumlarını farklılaştırsa da Rusya ile sınır komşuluğu ortak bir güvenlik gündemi oluşturuyor.

Özellikle Baltık Denizi, Arktik bölgesi ve Kuzey Atlantik çevresindeki askerî faaliyetler, NATO ile Rusya arasındaki güvenlik ilişkilerinin önemli başlıkları arasında bulunuyor.

İki ülkenin açıklamalarında, Baltık Denizi bölgesi ile kuzey coğrafyasında istikrar ve öngörülebilirliğin korunmasının ortak çıkar olduğu vurgulandı.

Stubb ve Støre, Ukrayna’daki savaşın sonucunun bu bölgelerdeki güvenlik ortamını da doğrudan etkileyeceğini belirtti.

ABD’nin Barış Girişimleri Devam Ediyor

Finlandiya ve Norveç’in diplomatik teması, ABD’nin Rusya ve Ukrayna arasında yürüttüğü arabuluculuk faaliyetlerinin devam ettiği bir dönemde gerçekleşti.

Stubb ve Støre, Putin’le görüşmelerinden önce Oslo’da ABD Başkanı Donald Trump’ın özel temsilcisi Steve Witkoff ve Ukrayna Devlet Başkanı Zelenski ile temaslarda bulunmuştu.

Witkoff’un daha sonra Rusya’da Putin’le görüşmesi, kasım ayında yapılması planlanan yeni müzakerelere yönelik diplomatik hazırlıkların bir parçasını oluşturdu.

Kremlin, ABD arabuluculuğundaki görüşmelerin yeniden başlatılmasına açık olduğunu duyurdu.

Ancak tarafların savaşın sona erdirilmesine ilişkin temel talepleri arasında önemli farklılıklar bulunmaya devam ediyor.

Ukrayna, egemenliğinin korunmasını ve kalıcı güvenlik düzenlemelerinin oluşturulmasını öncelikli konular arasında tutarken Rusya, savaşın sona erdirilmesinde kendi güvenlik ve toprak taleplerinin dikkate alınmasını istiyor.

Bu nedenle planlanan görüşmelerin kapsamı ve tarafların müzakere pozisyonları, diplomatik sürecin ilerleyişinde belirleyici olacak.

Doğrudan Temas Yeniden Diplomasi Gündeminde

Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb ile Norveç Başbakanı Jonas Gahr Støre’nin Putin’le gerçekleştirdiği görüşme, Avrupa ülkelerinin Rusya ile doğrudan diplomatik temas kurma konusundaki yaklaşımlarını yeniden gündeme taşıdı.

Görüşme, Ukrayna ile istişare edilerek gerçekleştirilmesi ve Abu Dabi’de planlanan müzakerelerle bağlantılı olması bakımından dikkat çekti.

Bununla birlikte Moskova’nın temel taleplerinde değişiklik sinyali vermemesi ve bazı Avrupa başkentlerinin girişime ihtiyatlı yaklaşması, diplomatik sürecin önündeki güçlüklerin sürdüğünü ortaya koydu.

Kasım ayında yapılması planlanan görüşmelerin gerçekleşmesi hâlinde, Finlandiya ve Norveç’in açtığı doğrudan iletişim kanalının müzakere sürecinde nasıl bir rol üstleneceği daha belirgin hâle gelecek.

Şimdilik Helsinki’den gerçekleştirilen telefon görüşmesi, Ukrayna savaşının sona erdirilmesine yönelik diplomatik girişimlere yeni bir temas eklerken taraflar arasında somut bir barış uzlaşması sağlanmış değil.

Kremlin’den 21 Ekim 2026 tarihinde yapılan açıklama, Washington ile Moskova arasındaki diplomatik temasların devam ettiği bir dönemde geldi. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, ABD Başkanı Donald Trump’ın özel temsilcisi Steve Witkoff ile St. Petersburg’daki Konstantinovskiy Sarayı’nda bir araya geldi.

Yaklaşık üç saat süren görüşmenin ardından açıklamalarda bulunan Kremlin Dış Politika Danışmanı Yuriy Uşakov, temasların Ukrayna’daki savaşın sona erdirilmesine yönelik diplomatik girişimler açısından önemli başlıklar içerdiğini belirtti.

Uşakov, Putin’in ABD’li temsilcilerle dokuzuncu kez görüştüğünü aktarırken son görüşmenin kapsamlı ve açık sözlü bir atmosferde gerçekleştiğini ifade etti.

Üçlü Müzakereler İçin 10 Kasım Tarihi Gündemde

Görüşmenin en önemli başlığını, Rusya, Ukrayna ve ABD temsilcilerinin katılımıyla yürütülecek üçlü müzakerelerin yeniden başlatılması oluşturdu.

Uşakov, Putin’in Witkoff’a Rusya’nın müzakereleri prensipte 10 Kasım civarında yeniden başlatmaya hazır olduğunu ilettiğini açıkladı.

Kremlin’e göre müzakerelerin temel konusu, savaşın sona ermesinin ardından Rusya ve Ukrayna için oluşturulacak güvenlik sisteminin esaslarının belirlenmesi olacak.

Bu çerçevede yalnızca çatışmaların durdurulması değil, olası bir barış düzenlemesinin sürdürülebilirliğini sağlayacak güvenlik mekanizmalarının da ele alınması öngörülüyor.

Uşakov, ABD’li temsilcinin Rusya’nın müzakerelere yeniden başlama yönündeki tutumunun Başkan Trump tarafından olumlu karşılanacağını ifade ettiğini aktardı.

Bununla birlikte 10 Kasım tarihi, taraflar arasında kesinleşmiş bir müzakere takvimi olarak açıklanmadı. Kremlin’in duyurusu, Rusya’nın görüşmelere yeniden katılmaya hazır olduğunu ortaya koyarken ABD ve Ukrayna’nın söz konusu tarihe ilişkin resmî onayları henüz duyurulmadı.

Witkoff Oslo’daki Görüşmeler Hakkında Bilgi Verdi

Putin ile Witkoff arasındaki görüşmede, ABD’li temsilcinin daha önce Oslo’da gerçekleştirdiği diplomatik temaslar da ele alındı.

Uşakov’un açıklamasına göre Witkoff, Oslo’da Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, bazı Avrupa ülkelerinin liderleri, NATO temsilcileri ve Avrupa Komisyonu yetkilileriyle görüşmeler gerçekleştirdi.

Witkoff, söz konusu temaslarda gündeme gelen önerileri ve tarafların Ukrayna’daki savaşın sona erdirilmesine yönelik yaklaşımlarını Putin’e aktardı.

Kremlin, Avrupa ülkeleri ile Ukrayna’nın önerilerinde bazı yeni unsurlar bulunduğunu kabul etmekle birlikte bunların mevcut anlaşmazlıkların çözümüne önemli katkılar sağlamadığı görüşünü dile getirdi.

Uşakov, Witkoff’un Oslo’daki görüşmelere ilişkin kendi değerlendirmelerini de Rus tarafıyla paylaştığını belirtti.

Bu açıklamalar, Washington’ın Moskova ile yürüttüğü temaslarda Kiev ve Avrupalı ortaklarının görüşlerini de gündeme taşıdığını gösteriyor.

Ancak Oslo’da ele alınan önerilerin ayrıntıları veya Rusya’nın hangi başlıklara itiraz ettiği konusunda kapsamlı bilgi paylaşılmadı.

Güvenlik Düzenlemeleri Müzakerelerin Merkezinde

Rusya’nın üçlü görüşmelerin yeniden başlaması için öne çıkardığı temel başlık, savaş sonrası güvenlik düzenlemeleri oldu.

Kremlin, Rusya ve Ukrayna’nın güvenliğini kapsayacak yeni bir sistemin oluşturulmasını müzakerelerin öncelikli konularından biri olarak değerlendiriyor.

Bu yaklaşım, çatışmaların sona ermesinden sonra taraflar arasında ortaya çıkabilecek yeni askerî gerilimlerin önlenmesine yönelik düzenlemelerin tartışılmasını gündeme getiriyor.

Ukrayna açısından ise savaş sonrası güvenlik garantileri, olası bir barış anlaşmasının sürdürülebilirliği bakımından temel meselelerden biri olmaya devam ediyor.

Kiev yönetimi, Rusya’nın yeniden askerî harekâta girişmesini önleyecek güvenlik güvencelerinin oluşturulmasını savunurken Avrupa ülkeleri de Ukrayna’nın uzun vadeli savunma kapasitesinin desteklenmesine yönelik girişimlerini sürdürüyor.

Rusya’nın önerdiği güvenlik sisteminin kapsamı, NATO’nun bu süreçteki olası rolü veya üçüncü ülkelerin üstlenebileceği yükümlülükler hakkında son görüşmenin ardından ayrıntılı bir açıklama yapılmadı.

Dolayısıyla Kremlin’in müzakerelere dönme mesajı, tarafların güvenlik düzenlemelerinin içeriği üzerinde uzlaştığı anlamına gelmiyor.

ABD’nin Arabuluculuk Çabaları Görüşüldü

Putin ile Witkoff arasındaki temaslarda ABD’nin savaşı sona erdirmeye yönelik diplomatik girişimleri de değerlendirildi.

Uşakov, Putin’in Washington yönetiminin taraflar arasında karşılıklı kabul edilebilir çözümler bulunmasına yönelik çabalarını takdirle karşıladığını belirtti.

Kremlin’e göre görüşmede kalıcı ve sürdürülebilir barışa ulaşılmasının yolları konusunda fikir alışverişine devam edildi.

ABD’nin diplomatik girişimleri, Rusya ve Ukrayna arasında doğrudan müzakerelerin yeniden başlaması bakımından önem taşıyor.

Bununla birlikte taraflar arasında toprak düzenlemeleri, güvenlik garantileri, yaptırımlar ve savaşın sona erdirilmesine ilişkin temel anlaşmazlıklar devam ediyor.

Son görüşmenin ardından bu başlıklarda somut bir uzlaşmaya varıldığına ilişkin açıklama yapılmadı.

Rusya’nın müzakereleri yeniden başlatmaya hazır olduğunu bildirmesi, diplomatik temasların devam edebileceğine işaret ederken kapsamlı bir barış anlaşmasına yönelik sürecin hangi koşullarda ilerleyeceği belirsizliğini koruyor.

Rus Dizel Yakıtı Konusu da Masadaydı

Putin ile Witkoff arasındaki görüşmenin bir diğer önemli başlığını Rus dizel yakıtının uluslararası piyasalara tedariki oluşturdu.

Uşakov, Rusya ile ABD arasında daha önce varılan mutabakatların uygulanmasına ilişkin konuların görüşmede geniş yer tuttuğunu açıkladı.

Kremlin, Rus dizel yakıtının ABD ve dünya piyasalarına tedarikine yönelik düzenlemelerin yalnızca iki ülkenin ekonomik çıkarlarına değil, küresel yakıt piyasalarının istikrarına da katkı sağlayacağını savundu.

Rusya’nın enerji ihracatı, Ukrayna savaşı nedeniyle uygulanan yaptırımlar ve küresel enerji arzındaki dalgalanmalar çerçevesinde uluslararası gündemdeki yerini koruyor.

Washington ile Moskova arasında enerji ticaretine ilişkin temasların sürmesi, iki ülkenin Ukrayna konusunda yaşadığı görüş ayrılıklarına rağmen belirli ekonomik başlıklarda diplomatik kanalları açık tuttuğunu gösteriyor.

Ancak son görüşmede ele alınan mutabakatların uygulama takvimi, ticaret hacmi veya yaptırımlara ilişkin yeni bir karar hakkında ayrıntılı bilgi verilmedi.

Amerikalı Mahkûm Serbest Bırakıldı

Görüşme kapsamında Rusya’da hüküm giymiş bir ABD vatandaşının serbest bırakılması da gündeme geldi.

Uşakov, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in, ABD Başkanı Donald Trump ve yönetiminin taleplerini dikkate alarak Stephen Hubbard adlı Amerikan vatandaşını insani gerekçelerle affettiğini açıkladı.

Rusya’da paralı askerlik suçundan hüküm giyen Hubbard’ın, St. Petersburg’daki Pulkovo Havalimanı’nda Steve Witkoff’a teslim edildiği bildirildi.

Söz konusu gelişme, Washington ile Moskova arasındaki diplomatik temasların yalnızca Ukrayna savaşına ilişkin güvenlik başlıklarıyla sınırlı kalmadığını ortaya koydu.

Uşakov ayrıca Putin’in, savaş bölgesindeki çocukların aileleriyle yeniden bir araya getirilmesine yönelik insani girişimleri nedeniyle ABD Başkanı’nın eşi Melania Trump’a teşekkür ettiğini belirtti.

Kremlin, Melania Trump’ın Herson bölgesindeki Oleşki’de yaşanan insani sorunların çözümüne yönelik arabuluculuk faaliyetlerine de değindi.

İran ve Orta Doğu’daki Gelişmeler Ele Alındı

Putin ile Witkoff arasındaki görüşmede Ukrayna’nın yanı sıra Orta Doğu’daki güvenlik gelişmeleri de değerlendirildi.

Uşakov, özellikle İran çevresindeki durumun gündeme geldiğini belirtti.

Kremlin’e göre Putin, İran konusunda diplomatik çözüm imkânlarının henüz tükenmediğini ve Tahran ile anlaşmaya varılmasının mümkün olduğunu ifade etti.

Rusya, İran ile ilişkilerini sürdürürken ABD’nin bölgedeki politikaları ve Orta Doğu’daki askerî gelişmeler, Washington ile Moskova arasındaki diplomatik temasların önemli başlıklarından biri olmayı sürdürüyor.

Ancak görüşmede İran’a ilişkin hangi somut önerilerin ele alındığı veya yeni bir diplomatik girişim üzerinde uzlaşmaya varılıp varılmadığı açıklanmadı.

Çin’de Üçlü Liderler Zirvesi İhtimali

Kremlin’in açıklamasında dikkat çeken bir diğer konu, kasım ayında Çin’de düzenlenmesi planlanan Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi oldu.

Uşakov, zirve kapsamında Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, ABD Başkanı Donald Trump ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in bir araya gelmesi ihtimalinin de görüşüldüğünü açıkladı.

Böyle bir görüşmenin gerçekleşmesi hâlinde üç ülkenin liderleri, Ukrayna savaşının yanı sıra uluslararası güvenlik ve ekonomik ilişkiler bakımından önemli bir diplomatik temas gerçekleştirmiş olacak.

Ancak Kremlin’in açıklaması, üçlü liderler zirvesinin kesinleştiği anlamına gelmiyor.

Görüşmenin tarihi, gündemi ve katılımcıların resmî onaylarına ilişkin ayrıntılar henüz duyurulmadı.

Ayrıca Çin’de gündeme gelen olası liderler buluşması, Rusya, Ukrayna ve ABD arasında yeniden başlatılması değerlendirilen üçlü müzakere sürecinden ayrı bir diplomatik girişim niteliği taşıyor.

Müzakerelerin Geleceği Belirsizliğini Koruyor

Kremlin’in kasım ayında üçlü müzakerelere yeniden başlama yönündeki açıklaması, Ukrayna savaşının sona erdirilmesine yönelik diplomatik temaslarda yeni bir aşamanın gündeme gelebileceğini gösteriyor.

Putin ile Witkoff arasında gerçekleştirilen üç saatlik görüşmede savaş sonrası güvenlik düzenlemeleri, ABD’nin arabuluculuk girişimleri ve tarafların müzakere pozisyonları ele alındı.

Rusya’nın 10 Kasım civarında görüşmelere dönmeye hazır olduğunu açıklamasına rağmen müzakerelerin yeri, katılımcı düzeyi ve kesin tarihi henüz belirlenmedi.

ABD ve Ukrayna’nın Kremlin’in önerisine vereceği resmî yanıt, sürecin nasıl ilerleyeceği açısından belirleyici olacak.

Washington ile Moskova arasındaki diplomatik temaslar devam ederken Rusya ve Ukrayna arasında kalıcı bir barış anlaşmasına ulaşılmasını sağlayacak güvenlik düzenlemeleri konusunda henüz ortak bir çerçeve açıklanmadı.

Reuters’ın 17 Ekim 2026 tarihli haberine göre Washington ile Kiev arasındaki anlaşmazlıklar, özellikle Ukrayna’nın Rus füze ve insansız hava aracı saldırılarına karşı ihtiyaç duyduğu erken uyarı bilgileri ve askerî iletişim sistemleri bakımından endişelere yol açtı.

Trump, Ukrayna’nın Rus petrol rafinerilerine düzenlediği saldırıları küresel enerji fiyatlarındaki artışın nedenlerinden biri olarak gösterirken Zelenskiy, Moskova’nın Ukrayna’daki enerji tesislerini hedef almaya devam ettiğini belirterek saldırıları durdurma talebini reddetti.

ABD yönetimi istihbarat paylaşımının sürdüğünü bildiriyor. Bununla birlikte Ukrayna tarafı, bazı askerî kabiliyetlere erişimin sınırlandırılabileceği yönünde uyarılar aldığını ifade ediyor.

Rusya’ya Yönelik Yaptırımlarda Geri Adım

Washington ile Kiev arasındaki son anlaşmazlıkların merkezinde ABD’nin Rusya’ya yönelik yaptırım politikası bulunuyor.

Trump yönetimi, 16 Ekim’de yayımlanan başkanlık kararnamesiyle Rusya bağlantılı bazı yaptırım ve tarifelerin uygulanmasından muafiyet sağladı.

Söz konusu düzenlemeler, ABD’de geçen ay kabul edilen ve Rusya’ya yönelik yeni ekonomik kısıtlamalar öngören Graham Yasası kapsamında gündeme gelmişti.

Yasa, belirli yaptırımların yürürlüğe girmesini öngörürken ABD Başkanı’na ulusal çıkarlar gerekçesiyle bunların uygulanmasından muafiyet tanıma yetkisi de veriyor.

Trump, bu yetkiyi kullanarak bazı yaptırımların yürürlüğe girmesini engelledi.

Zelenskiy ise kararın Rusya üzerindeki ekonomik baskıyı azaltacağını savundu.

Ukrayna Devlet Başkanı, yaptırımların hafifletilmesinin Moskova’nın askerî faaliyetlerini sürdürmesini kolaylaştırabileceğini belirterek Washington’ın yaklaşımını eleştirdi.

ABD yönetiminin kararı bütün Rusya yaptırımlarının kaldırıldığı anlamına gelmiyor. Ancak yeni kısıtlamaların uygulanmaması, Kiev’in Rusya üzerindeki ekonomik baskının artırılması yönündeki talepleriyle çelişiyor.

ABD ile Rusya Arasında Dizel Yakıt Anlaşması

İki ülke arasındaki görüş ayrılıklarını artıran bir diğer gelişme, Washington ile Moskova arasında enerji alanında varılan anlaşma oldu.

Trump, 9 Ekim’de Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile Rus yakıtına yönelik yaptırımların geçici olarak kaldırılması ve Rusya’dan dizel yakıt ithalatı konusunda anlaşmaya vardığını açıklamıştı.

ABD Başkanı, yüksek enerji fiyatlarının düşürülmesini yönetiminin öncelikleri arasında gösteriyor.

Trump, Ukrayna’nın Rus petrol rafinerilerine yönelik saldırılarının yakıt arzını olumsuz etkilediğini ve fiyatların yükselmesine katkıda bulunduğunu savunuyor.

Reuters’a konuşan uzmanlar ise enerji fiyatlarındaki artışın başlıca nedeninin ABD ve İsrail’in İran ile yürüttüğü savaş ve Hürmüz Boğazı üzerinden enerji sevkiyatında yaşanan ciddi aksama olduğunu belirtiyor.

Zelenskiy, ABD’nin Rusya ile enerji ticaretini kolaylaştıran adımlarının Moskova’ya ekonomik kaynak sağlayacağını ileri sürerek anlaşmaya karşı çıktı.

Ukrayna yönetimi, Rusya’nın enerji tesislerine düzenlediği saldırılar devam ederken Rus petrol altyapısına yönelik operasyonların durdurulmasını kabul etmiyor.

Starshield Kesintisi Ukrayna’nın Askerî İletişimini Etkiledi

Washington ile Kiev arasındaki gerilim, askerî haberleşme ve uydu bağlantıları alanında da kendisini gösterdi.

Ukrayna’nın kullandığı Starshield uydu iletişim hizmetinde yaşanan kesinti, ülkenin ABD merkezli teknolojilere bağımlılığını yeniden gündeme getirdi.

Starshield, SpaceX tarafından geliştirilen Starlink uydu iletişim altyapısının askerî kullanıma yönelik hizmetlerinden biri olarak faaliyet gösteriyor.

Reuters’ın iki ABD’li yetkili ve konu hakkında bilgilendirilen bir Batılı yetkiliye dayandırdığı haberine göre hizmetteki kesintiye Beyaz Saray kaynaklı bir talimat neden oldu.

Hizmet daha sonra kısmen yeniden sağlandı.

Ancak yaşanan kesinti, Ukrayna’nın insansız sistemler ve diğer askerî unsurlar arasında güvenilir veri iletişimini sürdürmesinin önemini ortaya koydu.

Uydu bağlantılarındaki kısıtlamalar, özellikle hareketli unsurların haberleşmesi ve insansız sistemlerin görev icrası açısından operasyonel sorunlara yol açabiliyor.

ABD yönetimi tarafından kontrol edilen veya ABD şirketlerinin sağladığı hizmetlere erişimde yaşanabilecek değişiklikler, Ukrayna’nın muharebe sahasındaki iletişim sürekliliğini doğrudan ilgilendiriyor.

İstihbarat Paylaşımında Belirsizlik

Ukrayna’nın karşı karşıya olduğu bir diğer sorun, ABD’den sağlanan istihbarat ve erken uyarı bilgilerinin geleceğine ilişkin belirsizlik.

Zelenskiy, Rusya’nın Kiev’e düzenlediği ölümcül saldırılardan biri öncesinde Batılı ortaklarından herhangi bir uyarı almadıklarını açıkladı.

Ukrayna yönetimi, Rus füze ve insansız hava aracı saldırılarının önceden tespit edilmesinde müttefiklerden sağlanan istihbaratın önemli rol oynadığını vurguluyor.

Trump ise ABD’nin Ukrayna ile istihbarat paylaşmaya devam ettiğini belirtti.

Buna karşılık Zelenskiy, ABD’li yetkililerin Ukraynalı komutanları istihbarat desteğinin azaltılabileceği veya tamamen kesilebileceği konusunda uyardığını ifade etti.

Bu açıklamalar, istihbarat paylaşımının bütünüyle durdurulduğunu doğrulamıyor. Ancak mevcut iş birliğinin kapsamına ilişkin tarafların farklı mesajlar verdiğini gösteriyor.

Rusya’nın kış ayları öncesinde Ukrayna’nın enerji altyapısına yönelik saldırılarını yoğunlaştırdığı bir dönemde erken uyarı kapasitesinin korunması Kiev açısından önem taşıyor.

Füze ve insansız hava araçlarının tespit edilmesi, muhtemel hedeflerin belirlenmesi ve hava savunma sistemlerinin zamanında harekete geçirilmesi, farklı kaynaklardan sağlanan istihbaratın birlikte kullanılmasını gerektiriyor.

Rusya’nın Enerji Altyapısına Saldırıları Sürüyor

Ukrayna, Rusya’nın enerji tesislerine yönelik saldırılarının devam etmesini, Rus petrol altyapısına karşı operasyonlarını sürdürmesinin gerekçelerinden biri olarak gösteriyor.

Rus kuvvetleri, ekim ayı boyunca Ukrayna’nın elektrik üretim ve dağıtım altyapısını hedef alan füze ve insansız hava aracı saldırıları düzenledi.

Reuters’ın 14 Ekim tarihli haberine göre Kiev ve Harkiv bölgelerindeki saldırılarda enerji tesisleri zarar gördü ve yüz binlerce kişi elektrik kesintilerinden etkilendi.

Ukrayna yönetimi, kış öncesinde enerji sistemine yönelik saldırıların sivil yaşamı ve kritik hizmetlerin sürekliliğini olumsuz etkilediğini belirtiyor.

Zelenskiy, Rusya’nın saldırılarını sürdürdüğü koşullarda Ukrayna’dan tek taraflı olarak Rus enerji hedeflerine yönelik operasyonlarını durdurmasının beklenemeyeceğini ifade etti.

Trump yönetimi ise enerji tesislerinin karşılıklı hedef alınmasının durdurulmasını savunuyor.

Taraflar arasındaki bu görüş ayrılığı, ABD’nin savaşı sona erdirmeye yönelik diplomatik girişimlerini de etkiliyor.

Kiev, Washington ile Temasları Sürdürüyor

Ukrayna yönetimi, Trump’a yönelik eleştirilerini artırmasına rağmen ABD ile diplomatik görüşmeleri sürdürmek istiyor.

Reuters’a konuşan ve görüşmeler hakkında bilgi sahibi iki Ukraynalı yetkili, Kiev’in Trump’ın temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner ile temaslara devam etmeyi amaçladığını belirtti.

Ukrayna’nın Washington Büyükelçiliği Maslahatgüzarı Denys Sienik de 16 Ekim’de Newsmax’e yaptığı açıklamada Trump ve ekibinin savaşı sona erdirme girişimlerinden dolayı teşekkür ettiklerini söyledi.

Sienik, Ukrayna’nın Rusya ile görüşmelere katılmaya hazır olduğunu ifade etti.

Trump ise aynı gün gazetecilere yaptığı açıklamada hem Zelenskiy hem de Putin ile temaslarını sürdüreceğini belirtti.

ABD Başkanı, önceliğinin savaşın sona erdirilmesi olduğunu yineledi.

Bu açıklamalar, taraflar arasındaki sert söylemlere rağmen diplomatik kanalların tamamen kapanmadığını ortaya koyuyor.

ABD Kongresinde Ukrayna’ya Destek Tartışması

Trump yönetiminin Rusya’ya yönelik yaptırımları hafifletmesi ve Ukrayna’ya sağlanan desteğin geleceğine ilişkin belirsizlikler, ABD iç siyasetinde de tartışılıyor.

Reuters’ın aktardığına göre Cumhuriyetçi Parti içinde Ukrayna’ya desteğin sürdürülmesini savunan isimler bulunuyor.

Bazı Cumhuriyetçi siyasetçiler, Kiev’in Moskova lehine koşullar içeren bir anlaşmayı kabul etmeye zorlanmaması gerektiğini belirtiyor.

Rusya’ya yönelik yeni yaptırımları destekleyen isimler arasında yer alan ve temmuz ayında hayatını kaybeden Cumhuriyetçi Senatör Lindsey Graham, Ukrayna’ya askerî ve ekonomik destek verilmesini savunan siyasetçilerden biriydi.

Zelenskiy, Graham’ın ölümünün ardından Rusya’ya yönelik yaptırım baskısını sürdürmenin zorlaştığını ifade etti.

ABD’de kasım ayında yapılacak Kongre ara seçimleri öncesinde yüksek enerji fiyatları da siyasi gündemde önemli yer tutuyor.

Trump yönetimi, yakıt maliyetlerini düşürmeye yönelik adımlar atarken Ukrayna’ya destek konusunda Kongre içindeki görüş ayrılıkları devam ediyor.

Avrupa’nın Desteği Devam Ediyor

Washington ile Kiev arasındaki anlaşmazlıklar sürerken Avrupa ülkeleri Ukrayna’ya askerî ve mali destek sağlamaya devam ediyor.

Avrupa Birliği liderleri, 15-16 Ekim’de Brüksel’de gerçekleştirilen zirvede Ukrayna’nın savunma ihtiyaçlarını, Rusya’ya yönelik yaptırımları ve uzun vadeli mali destek seçeneklerini ele aldı.

Zelenskiy, zirve kapsamında Avrupalı liderlerden Ukrayna’nın bütçe ve savunma ihtiyaçlarına yönelik desteğin sürdürülmesini istedi.

Bununla birlikte Ukrayna’nın kullandığı bazı istihbarat, uydu iletişimi ve hava savunma kabiliyetleri bakımından ABD’nin sağladığı sistemlerin kısa sürede bütünüyle ikame edilmesi mümkün görünmüyor.

Avrupa ülkelerinin desteği, Kiev’in savunma kapasitesinin korunmasında önemli rol oynasa da ABD kaynaklı teknolojilere erişim Ukrayna açısından belirleyici başlıklardan biri olmaya devam ediyor.

Askerî Desteğin Geleceği Belirsizliğini Koruyor

Trump ile Zelenskiy arasındaki anlaşmazlıklar, Ukrayna’ya sağlanan Amerikan desteğinin geleceği konusunda yeni soru işaretleri oluşturdu.

ABD’nin Rusya’ya yönelik bazı yaptırımları askıya alması, enerji ticareti konusunda Moskova ile anlaşmaya varması ve Starshield hizmetinde yaşanan kesinti, son günlerde iki ülke ilişkilerini etkileyen başlıca gelişmeler arasında yer aldı.

Washington istihbarat paylaşımının sürdüğünü açıklarken Kiev, erken uyarı bilgilerinin ve askerî iletişim hizmetlerinin kesintisiz sağlanmasının önemini vurguluyor.

Ukrayna yönetimi, ABD’nin diplomatik girişimlerine katılmaya açık olduğunu belirtmesine rağmen Rus enerji altyapısına yönelik saldırıları durdurma talebini kabul etmiyor.

Taraflar arasındaki görüş ayrılıklarının Amerikan silah sevkiyatlarına, istihbarat paylaşımına ve devam eden diplomatik temaslara nasıl yansıyacağı henüz kesinleşmiş değil.

The Wall Street Journal (WSJ) gazetesinin görüşmeler hakkında bilgi sahibi kaynaklara dayandırdığı haberde, Moskova yönetiminin üç liderin kasım ayında Çin’de bir araya gelmesini istediği belirtildi.

Önerinin, 18-19 Kasım 2026 tarihlerinde Çin’de düzenlenmesi planlanan Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında hayata geçirilmesinin gündeme getirildiği aktarıldı.

Ancak Washington ve Pekin yönetimlerinden üçlü görüşmenin yapılacağına ilişkin resmî bir teyit gelmedi.

Öneri Trump ile Telefon Görüşmesinde Gündeme Geldi

WSJ’nin haberine göre Putin, 9 Ekim’de ABD Başkanı Donald Trump ile gerçekleştirdiği telefon görüşmesinde Ukrayna’daki savaşın sona erdirilmesine yönelik yeni bir diplomatik toplantı önerisinde bulundu.

Rus liderin önerisi, Trump ve Şi Cinping’in de katılımıyla Çin’de üçlü bir görüşme düzenlenmesini içeriyor.

Haberde, Kremlin’in toplantıyı 18-19 Kasım’da Çin’de gerçekleştirilecek APEC Zirvesi kapsamında düzenlemek istediği ifade edildi.

Böylece Rusya, ABD ve Çin liderlerinin aynı diplomatik platformda Ukrayna meselesini ele alması amaçlanıyor.

Bununla birlikte görüşmenin gündemi, katılım düzeyi ve müzakere formatı konusunda taraflar arasında kesinleşmiş bir mutabakat bulunduğuna ilişkin bilgi paylaşılmadı.

Kremlin Görüşmelerin Sürdüğünü Doğruladı

Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, WSJ’ye yaptığı açıklamada olası toplantıya ilişkin görüşmelerin devam ettiğini doğruladı.

Peskov, temasların sürdüğünü ancak henüz netleşmiş bir durum bulunmadığını belirtti.

Kremlin’in açıklaması, üçlü zirve önerisine ilişkin diplomatik temasların yürütüldüğünü ortaya koyarken toplantının yapılacağına dair kesin bir karar alındığı anlamına gelmiyor.

Haberde, Rus yetkililerin öneriyi diplomatik kanallar aracılığıyla Çin yönetimine ilettiği de ileri sürüldü.

Pekin’in ise Trump’ın öneriyi kabul etmesi durumunda toplantıya itiraz etmeyeceği yönünde mesaj verdiği iddia edildi.

Ancak Çin yönetimi tarafından bu yönde kamuoyuna açıklanmış resmî bir kabul bulunmuyor.

Trump Henüz Onay Vermedi

WSJ’ye konuşan üst düzey bir ABD’li yetkili, Başkan Trump’ın üçlü görüşme önerisine henüz onay vermediğini bildirdi.

Yetkili, Trump’ın Rusya-Ukrayna Savaşı’nı sona erdirme yönündeki yaklaşımı dikkate alındığında böyle bir toplantıya açık olabileceğini ifade etti.

Bununla birlikte söz konusu değerlendirme, ABD yönetiminin öneriyi kabul ettiği anlamına gelmiyor.

Haberde Beyaz Saray’ın konuya ilişkin yorum yapmayı reddettiği belirtildi.

Çin’in Washington Büyükelçiliğinin de gazeteden gelen yorum talebine henüz yanıt vermediği aktarıldı.

Dolayısıyla 19 Ekim itibarıyla öneriye ilişkin Kremlin’in temasların sürdüğünü doğrulayan açıklaması dışında üç ülkenin katılımını kesinleştiren ortak bir duyuru yapılmış değil.

Çin’in Diplomatik Rolü Gündemde

Putin’in önerdiği iddia edilen toplantının Çin’de gerçekleştirilmesi, Pekin yönetiminin Ukrayna savaşına ilişkin diplomatik girişimlerde üstlenebileceği rolü yeniden gündeme taşıdı.

Çin, savaşın başlangıcından bu yana Rusya ve Ukrayna arasında müzakerelerin desteklenmesi gerektiğini savunurken çatışmaların sona erdirilmesine yönelik siyasi çözüm çağrılarında bulunuyor.

Pekin yönetimi, Şubat 2023’te Ukrayna krizinin siyasi çözümüne ilişkin 12 maddelik bir tutum belgesi yayımlamıştı.

Belgede ülkelerin egemenliğine saygı gösterilmesi, çatışmaların durdurulması, barış görüşmelerinin yeniden başlatılması ve tek taraflı yaptırımlara karşı çıkılması gibi başlıklar yer almıştı.

Çin’in Rusya ile sürdürdüğü siyasi ve ekonomik ilişkiler ise savaş boyunca ABD ve Avrupa ülkelerinin gündeminde bulunmaya devam etti.

WSJ’nin aktardığı son öneri, Çin’in yalnızca diplomatik girişimlere destek veren bir ülke olarak değil, üç büyük gücün liderlerini bir araya getirebilecek bir toplantının ev sahibi olarak da gündeme geldiğini gösteriyor.

Ancak Pekin’in böyle bir rol üstlenmeyi resmen kabul ettiğine ilişkin henüz açıklama bulunmuyor.

Ukrayna’nın Katılımına İlişkin Bilgi Paylaşılmadı

Üçlü görüşme önerisine ilişkin dikkat çeken bir diğer konu, Ukrayna’nın toplantıya katılımına yönelik herhangi bir bilginin paylaşılmamış olması.

WSJ’nin haberinde önerilen formatın Putin, Trump ve Şi Cinping arasında gerçekleştirilecek bir toplantıyı kapsadığı belirtiliyor.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’nin toplantıya davet edilip edilmeyeceğine veya Kiev yönetiminin öneri hakkında bilgilendirilip bilgilendirilmediğine ilişkin ayrıntı yer almıyor.

Ukrayna yönetimi, savaşın sona erdirilmesine yönelik müzakerelerde ülkesinin egemenliği ve toprak bütünlüğünün korunmasını temel koşullar arasında değerlendiriyor.

Kiev ayrıca Ukrayna’nın geleceğine ilişkin kararların ülkenin katılımı olmadan alınmaması gerektiğini savunuyor.

Bu nedenle olası üçlü görüşmenin doğrudan barış müzakeresi niteliği taşıyıp taşımayacağı ve Ukrayna’nın sürece hangi aşamada dâhil edileceği henüz açıklığa kavuşmadı.

Kasım Ayındaki Zirve İçin Karar Bekleniyor

Putin’in Trump ve Şi ile Çin’de bir araya gelme önerisine ilişkin haber, Rusya-Ukrayna Savaşı’nın sona erdirilmesine yönelik diplomatik temasların sürdüğü bir dönemde gündeme geldi.

WSJ’nin aktardığı bilgilere göre Moskova, üçlü toplantının kasım ayında düzenlenmesini istiyor.

Kremlin Sözcüsü Peskov, olası görüşmeye ilişkin temasları doğrularken ABD Başkanı Trump’ın öneriye henüz onay vermediği bildirildi.

Çin tarafının da toplantıya katılım konusunda resmî bir açıklaması bulunmuyor.

Üç liderin bir araya gelip gelmeyeceği, Washington ve Pekin yönetimlerinin vereceği yanıtlar ile diplomatik temasların sonucuna bağlı olacak.

15 Ekim’de ekonomi, rekabetçilik, uzun vadeli bütçe ve genişleme konularına odaklanan zirvenin ikinci gününde güvenlik ve dış politika başlıkları öne çıktı.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’nin de katıldığı görüşmelerde Kiev’in yaklaşan kış dönemindeki enerji, hava savunması ve finansman ihtiyaçları ele alındı.

Gündemde ayrıca Rusya’nın yaptırımları aşmak amacıyla kullandığı belirtilen gölge filo, Karadeniz’deki deniz taşımacılığı, Orta Doğu’daki çatışmalar ve AB’nin Kızıldeniz’deki deniz güvenliği faaliyetleri yer aldı.

AB’nin 22. Yaptırım Paketi Hazırlanıyor

AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Ukrayna oturumu öncesinde yaptığı açıklamada Rusya’ya yönelik yeni yaptırım hazırlıklarının sürdüğünü bildirdi.

Von der Leyen, AB’nin 22. yaptırım paketi üzerinde çalıştığını belirterek Rusya savaşı sona erdirmediği sürece mevcut yaptırımların kaldırılmayacağını ifade etti.

Yeni paketin kapsamına ve yürürlüğe giriş takvimine ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.

AB Konseyi Başkanı António Costa da Ukrayna’ya verilen desteğin azaltılmasının veya Rusya’ya uygulanan yaptırımların hafifletilmesinin gündemde olmadığını söyledi.

Costa, Rusya’nın ateşkesi kabul etmesi ve müzakere sürecine katılması için ekonomik ve siyasi baskının sürdürülmesi gerektiğini belirtti.

AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas ise yaptırımlar konusunda ABD dâhil uluslararası ortaklarla birlikte hareket etmek istediklerini açıkladı.

Kallas, Washington yönetimini Rusya üzerindeki baskıyı artırmaya ikna etmeye çalıştıklarını bildirdi.

Ukrayna’nın Hava Savunması ve Kış Hazırlıkları Görüşülüyor

Zirvenin ikinci günündeki ilk oturum Ukrayna’daki gelişmelere ve Kiev’e sağlanacak desteğe ayrıldı.

Rusya’nın Ukrayna’nın enerji ve su altyapısına yönelik saldırıları, ülkenin kış aylarına hazırlanmasına ilişkin ihtiyaçları yeniden gündeme taşıdı.

AB liderleri, Ukrayna’nın hava savunma sistemleri, önleyici füzeler ve finansman ihtiyaçlarını ele aldı.

Zelenskiy, Brüksel’deki açıklamasında ülkesinin öncelikli ihtiyacının enerji güvenliği olduğunu belirtti.

Ukrayna’nın yalnızca enerji altyapısının korunmasına değil, hava savunma kapasitesinin güçlendirilmesine ve mali desteğin sürdürülmesine de ihtiyaç duyduğunu ifade etti.

Zelenskiy, Rusya’nın savaşı sona erdirmeye hazır olduğuna ilişkin bir işaret görmediklerini söyleyerek yaklaşan kış dönemi için hazırlıkların devam etmesi gerektiğini vurguladı.

Von der Leyen ise AB’nin önceki kış dönemlerinde olduğu gibi Ukrayna’ya destek sağlamayı sürdüreceğini bildirdi.

Görüşmelerde 2026 yılı için daha önce kararlaştırılan AB finansmanının yanı sıra Ukrayna’nın 2027’deki mali ve askerî ihtiyaçları da ele alındı.

Dondurulmuş Rus Varlıkları Yeniden Gündemde

Ukrayna’ya uzun vadeli finansman sağlanması kapsamında dondurulmuş Rus varlıklarının kullanılması konusu da zirvenin gündeminde bulunuyor.

AB, Rusya’ya yönelik yaptırımlar kapsamında Avrupa’da dondurulan varlıkların Ukrayna’ya destek amacıyla değerlendirilmesine ilişkin seçenekleri daha önce de ele almıştı.

Ancak varlıkların kullanımına yönelik hukuki ve mali düzenlemeler konusunda üye ülkeler arasında görüş ayrılıkları bulunuyor.

Zirvenin ikinci gününde konunun yeniden değerlendirilmesi beklenirken kısa vadede yeni bir uzlaşmaya varılacağına ilişkin kesinleşmiş bir açıklama yapılmadı.

AB’nin Ukrayna’ya 2027 ve sonrasında sağlayacağı desteğin finansmanı, görüşmelerin önemli başlıkları arasında yer alıyor.

Ukrayna’nın AB Üyeliğinde Yeni Hedef

Zirvede Ukrayna’nın Avrupa Birliği’ne katılım müzakerelerindeki gelişmeler de değerlendirildi.

AB Konseyi Başkanı Costa, Ukrayna’nın üyelik müzakerelerinde iki fasıl kümesinin daha açıldığını bildirdi.

Costa, savaş koşullarına rağmen reform çalışmalarını sürdüren Ukrayna yönetiminin AB üyelik sürecine destek verdiklerini belirtti.

AB Komisyonu Başkanı von der Leyen de kalan iki müzakere kümesinin yıl sonuna kadar açılmasının hedeflendiğini açıkladı.

Zelenskiy ise Ukrayna’nın söz konusu hedef doğrultusunda çalışmalarına devam edeceğini ifade etti.

Müzakere kümelerinin açılması, Ukrayna’nın AB’ye katılım sürecindeki aşamalardan birini oluşturuyor. Bununla birlikte üyeliğin tamamlanmasına ilişkin kesinleşmiş bir tarih bulunmuyor.

Avrupa’nın Savunma Kapasitesi Masada

Zirvenin ikinci gününde AB’nin savunma hazırlıkları ve askerî kabiliyet eksiklikleri de görüşülüyor.

AB Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, Avrupa Savunma Ajansının üye ülkelerin savunma kabiliyetleri ve sanayi kapasitesindeki kritik eksiklikleri belirlediğini açıkladı.

Kallas, tespit edilen eksikliklerin giderilmesine yönelik çalışmaların hızlandırılması gerektiğini söyledi.

Görüşmelerde savunma sanayisinin üretim kapasitesi, askerî hazırlık düzeyi ve Avrupa’nın ihtiyaç duyduğu sistemlerin temini gibi konuların ele alınması öngörülüyor.

Kallas ayrıca Ukrayna’nın Starlink uydu iletişim sistemine bağımlılığına ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Starlink’in Ukrayna açısından kritik önemini koruduğunu belirten Kallas, Avrupa’nın kısa vadede sistemin sunduğu kabiliyetlerin yerini tamamen doldurabilecek durumda olmadığını ifade etti.

Bu açıklama, Ukrayna’nın haberleşme altyapısına ilişkin ihtiyaçların da Avrupa’nın savunma kapasitesi görüşmelerinde gündeme geldiğini ortaya koydu.

Karadeniz ve Rusya’nın Gölge Filosu Görüşülüyor

AB liderlerinin güvenlik gündeminde Karadeniz’deki deniz taşımacılığı ve Rusya’nın yaptırımları aşmak amacıyla kullandığı belirtilen gölge filo da bulunuyor.

Karadeniz’de sivil gemilere yönelik son saldırıların Ukrayna’nın tahıl ihracatı için kullanılan deniz güzergâhlarına etkileri görüşmelerin başlıkları arasında yer alıyor.

Liderlerin Rus petrolünün taşınmasında kullanılan ve gölge filo olarak tanımlanan gemilere yönelik önlemlerin sıkılaştırılmasını değerlendirmesi bekleniyor.

Rus vatandaşlarına yönelik vize kısıtlamalarının genişletilmesi de gündeme gelebilecek konular arasında bulunuyor.

Bununla birlikte zirvenin ikinci gününde söz konusu başlıklara ilişkin yeni ve bağlayıcı bir karar alındığı henüz duyurulmadı.

Kızıldeniz’de Aspides Misyonunun İhtiyaçları Ele Alınıyor

Zirvenin Orta Doğu gündeminde deniz ticareti ve enerji taşımacılığının güvenliği öne çıkıyor.

AB liderleri, İran ile ABD arasındaki savaşın bölgesel sonuçlarını, Hürmüz Boğazı çevresindeki saldırıları ve Kızıldeniz’de Husilerin oluşturduğu tehditleri değerlendiriyor.

Özellikle Hürmüz Boğazı ve Kızıldeniz’deki güvenlik sorunlarının uluslararası deniz taşımacılığı ile enerji akışına etkileri görüşülüyor.

AB’nin Kızıldeniz’de ticari gemilerin korunması amacıyla yürüttüğü Aspides deniz misyonunun ihtiyaçları da zirvenin gündeminde bulunuyor.

Liderlerin, misyona tahsis edilen savaş gemilerinin sayısını ve üye ülkelerin sağlayabileceği ilave katkıları ele alması bekleniyor.

Orta Doğu oturumunda İran ve Yemen’in yanı sıra Batı Şeria ile Lübnan’daki gelişmeler de değerlendirilecek.

Göç Politikalarında Görüş Ayrılıkları Sürüyor

Zirvenin ikinci gününde göç konusu da ayrı bir gündem maddesi olarak ele alınıyor.

AB liderleri, İspanya’nın Kuzey Afrika’daki toprağı Septe’de yaşanan sınır krizinin ardından göç politikalarını çalışma yemeğinde görüşüyor.

Düzensiz göçmen girişlerinde düşüş yaşanmasına rağmen sınır güvenliği, üye ülkeler arasındaki sorumluluk paylaşımı ve göç kontrollerinin kapsamı konusunda görüş ayrılıkları devam ediyor.

Görüşmelerde dış sınırların korunması, kriz dönemlerinde uygulanacak tedbirler ve üye ülkeler arasındaki dayanışma mekanizmaları değerlendiriliyor.

Göç politikalarına ilişkin yeni bir kararın alınıp alınmayacağı, zirvenin sonuçlarının açıklanmasıyla netleşecek.

Zirvenin İkinci Gününde Güvenlik Gündemi Öne Çıktı

Brüksel’deki AB Liderler Zirvesi’nin 15 Ekim’de gerçekleştirilen ilk gününde Avrupa ekonomisinin rekabet gücü, enerji maliyetleri, Birliğin gelecek dönem bütçesi, genişleme ve reform çalışmaları görüşülmüştü.

16 Ekim’deki oturumlarda ise Ukrayna’ya destek, Rusya’ya yönelik yaptırımlar, Avrupa savunması, deniz güvenliği, Orta Doğu ve göç politikaları gündemin merkezine yerleşti.

AB Komisyonu Başkanı von der Leyen’in 22. yaptırım paketine ilişkin açıklaması ve Ukrayna’nın 2027 yılı ihtiyaçlarının görüşülmesi, ikinci günün öne çıkan gelişmeleri arasında yer aldı.

Zirvede ele alınan başlıklara ilişkin nihai kararların ve ortak sonuçların toplantıların tamamlanmasının ardından açıklanması bekleniyor.

AB Konseyi Başkanı António Costa, 15 Ekim’de yaptığı açıklamayla iki günlük zirvenin başladığını duyurdu.

Costa, liderlerin görüşmelere 2026-2027 dönemini kapsayan “Tek Avrupa, Tek Pazar” gündemiyle başlayacağını belirtti.

Avrupa ekonomisinin rekabet gücünün artırılmasına yönelik taahhütlerin somut uygulamalara dönüştürülmesi gerektiğini ifade eden Costa, istihdamın artırılması, işletmelerin güçlendirilmesi ve vatandaşların yaşam koşullarının iyileştirilmesini öncelikler arasında gösterdi.

Zirvede enerji maliyetlerinin düşürülmesi, Avrupa sanayisinin desteklenmesi, Ukrayna’ya yardımların sürdürülmesi ve Birliğin savunma hazırlıklarının geliştirilmesi gibi konuların görüşülmesi bekleniyor.

Enerji Fiyatları İlk Günün Gündeminde

AB liderlerinin ilk gün ele alacağı başlıklardan biri, petrol ve doğal gaz fiyatlarındaki yükselişin Avrupa ekonomisi üzerindeki etkileri olacak.

AB Konseyinin yayımladığı resmî gündeme göre liderler, yüksek enerji maliyetlerinin vatandaşlar ve işletmeler üzerindeki yükünü hafifletmek amacıyla Avrupa Komisyonuna yönelik politika önerilerini değerlendirecek.

Görüşmelerde kısa vadeli, hedefli ve geçici destek tedbirlerinin yanı sıra Avrupa’nın fosil yakıtlara bağımlılığını azaltmaya yönelik uzun vadeli politikalar da ele alınacak.

Avrupa Parlamentosu Başkanı Roberta Metsola, zirve öncesinde yaptığı açıklamada enerji maliyetlerinin bütün üye ülkeler için önemli bir sorun oluşturduğunu belirtti.

Enerji piyasalarında istikrarın sağlanması gerektiğini ifade eden Metsola, ülkeler arasındaki iş birliğinin güçlendirilmesi çağrısında bulundu.

Lüksemburg Başbakanı Luc Frieden ise Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik saldırılarının ardından Avrupa’nın enerji tedarik kaynaklarını çeşitlendirmeye başladığını hatırlattı.

Frieden, enerji güvenliğinin artırılması için yenilenebilir enerji üretiminin hızlandırılması ve tedarik seçeneklerinin genişletilmesi gerektiğini söyledi.

Reuters ve Financial Times’ın zirve öncesinde yayımladığı haberlerde de enerji fiyatlarına yönelik düzenlemelerin üye ülkeler arasında görüş ayrılıklarına neden olduğu aktarıldı.

Bazı ülkelerin enerji maliyetlerini azaltmak amacıyla mevcut düzenlemelerde esneklik talep ettiği, diğerlerinin ise iklim hedeflerinin korunmasını savunduğu bildirildi.

Tek Avrupa, Tek Pazar Gündemi Görüşülüyor

Zirvenin ilk oturumunda, Avrupa ekonomisinin rekabet gücünü artırmayı amaçlayan “Tek Avrupa, Tek Pazar” gündeminin uygulanmasında gelinen aşama değerlendirilecek.

2026-2027 dönemini kapsayan girişim, AB iç pazarındaki ekonomik faaliyetlerin kolaylaştırılmasını, işletmelerin karşılaştığı idari engellerin azaltılmasını ve Avrupa sanayisinin uluslararası rekabet gücünün artırılmasını hedefliyor.

AB Konseyinin açıklamasına göre liderler, daha önce üzerinde uzlaşılan politikaların uygulanma durumunu gözden geçirecek.

Görüşmelerde Avrupa sanayisini etkileyen küresel ekonomik dengesizlikler de ele alınacak.

Reuters’ın 15 Ekim tarihli haberine göre Çin’den yapılan ithalattaki artış ve Avrupa sanayisinin karşı karşıya bulunduğu ticari baskılar, zirvenin ekonomi gündemindeki konular arasında bulunuyor.

AB ile Çin arasındaki ticari ilişkilerde özellikle otomotiv ve imalat sektörlerindeki rekabet koşulları üzerinde duruluyor.

Liderlerin, Avrupa sanayisinin korunması ve ticaret politikalarının geliştirilmesine yönelik seçenekleri değerlendirmesi bekleniyor.

2028-2034 Bütçesi Masaya Yatırılıyor

Zirvenin ilk günündeki bir diğer önemli başlık, AB’nin 2028-2034 dönemini kapsayan Çok Yıllı Mali Çerçevesi (MFF) olacak.

Birliğin yedi yıllık harcama planını belirleyecek bütçe görüşmelerinde tarım, bölgesel kalkınma, araştırma, enerji, savunma ve dış politika alanlarına ayrılacak kaynaklar ele alınacak.

AB Konseyi Başkanı Costa, zirve öncesinde yayımladığı davet mektubunda, uzun vadeli bütçe üzerinde 2026 yılı sona ermeden anlaşmaya varılmasını hedeflediklerini bildirdi.

Costa, ekim ayındaki görüşmelerin nihai uzlaşma için gerekli temel unsurların belirlenmesine odaklanacağını ifade etti.

Reuters’ın 14 Ekim tarihli haberine göre Avrupa Komisyonunun başlangıçta 1,76 trilyon avro olarak önerdiği bütçe için İrlanda dönem başkanlığı tarafından 1,62 trilyon avroluk revize bir taslak hazırlandı.

Ancak üye ülkeler arasında bütçenin büyüklüğü, gelir kaynakları ve harcama öncelikleri konusunda görüş ayrılıkları devam ediyor.

Özellikle AB bütçesine net katkı sağlayan ülkeler ile tarım ve bölgesel kalkınma fonlarından yararlanan ülkelerin talepleri görüşmelerin başlıca konuları arasında yer alıyor.

Zirvede bütçenin tamamı üzerinde nihai anlaşmaya varılması beklenmezken müzakerelerin ilerletilmesine yönelik siyasi yönlendirmelerin yapılması amaçlanıyor.

Ukrayna’ya Destek ve Rusya Yaptırımları Görüşülecek

AB liderleri, zirvenin ikinci gününde Rusya-Ukrayna Savaşı’nı ve Ukrayna’ya sağlanan desteğin sürdürülmesini ele alacak.

AB Konseyinin açıklamasına göre görüşmelerde Ukrayna’nın özellikle kış ayları öncesindeki kritik altyapı ihtiyaçları değerlendirilecek.

Rusya’nın Ukrayna’nın enerji altyapısına yönelik saldırıları ve bu saldırıların yol açtığı ihtiyaçlar da gündemde bulunuyor.

Avrupa Parlamentosu Başkanı Roberta Metsola, zirve öncesindeki açıklamasında Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik saldırılarını artırdığını belirterek Avrupa’nın Ukrayna’ya desteğini sürdürmesi gerektiğini söyledi.

Metsola, Rusya’ya uygulanan yaptırımların genişletilmesi ve güçlendirilmesi çağrısında bulundu.

AB liderlerinin Ukrayna’nın Avrupa Birliğine katılım sürecinde kaydedilen ilerlemeyi de değerlendirmesi bekleniyor.

Reuters’ın 13 Ekim tarihli haberine göre Ukrayna’nın üyelik müzakerelerinde iç pazar ve rekabet gücüne ilişkin başlıklarda ilerleme sağlandı.

Söz konusu gelişmenin ardından liderler, üyelik sürecinin mevcut durumunu ve sonraki aşamalarını görüşecek.

Avrupa Savunması ve Hibrit Tehditler Gündemde

Zirvede Avrupa güvenliği ve savunma hazırlıklarına ilişkin çalışmalar da değerlendirilecek.

AB Konseyinin resmî gündemine göre liderler, Rusya ile bağlantılı olduğu belirtilen hibrit faaliyetleri ve Avrupa’nın bu tehditlere karşı aldığı önlemleri görüşecek.

Görüşmelerde Birliğin savunma hazırlıklarının artırılmasına yönelik programlarda kaydedilen ilerleme ele alınacak.

Avrupa’nın askerî kabiliyet eksikliklerinin giderilmesi, savunma sanayisi kapasitesinin geliştirilmesi ve ortak tedarik çalışmalarının hızlandırılması da gündemde yer alıyor.

AB’nin 2030 yılına yönelik savunma hazırlık hedefleri kapsamında yürütülen faaliyetler hakkında liderlere bilgi sunulması bekleniyor.

Avrupa Parlamentosu Araştırma Servisinin zirve öncesinde yayımladığı bilgilendirme notunda, savunma sanayisi alanındaki ortak çalışmaların ve Avrupa Savunma Ajansının kabiliyet geliştirme faaliyetlerinin görüşülebilecek başlıklar arasında bulunduğu belirtildi.

Liderlerin savunma hazırlıklarına ilişkin mevcut kararların uygulanma durumunu değerlendirmesi ve çalışmaların hızlandırılmasına yönelik görüş alışverişinde bulunması öngörülüyor.

Orta Doğu’daki Gelişmeler Ele Alınacak

AB Liderler Zirvesi’nin ikinci gününde Orta Doğu’daki gelişmeler de görüşülecek.

Anadolu Ajansının aktardığı zirve programına göre liderler, Gazze ve Batı Şeria’daki durumun yanı sıra Yemen, Lübnan, İran ve Suriye’deki gelişmeleri değerlendirecek.

AB Konseyinin resmî gündeminde ise bölgedeki gelişmelerin deniz güvenliği ve uluslararası ticaret üzerindeki etkilerine ayrıca yer verildi.

Özellikle deniz ulaşımının serbestliği ve ticaret yollarının güvenliği, görüşülecek konular arasında bulunuyor.

AB Konseyi, deniz taşımacılığının enerji, gübre ve gıda tedarik zincirleri açısından taşıdığı öneme dikkat çekiyor.

Liderlerin bölgedeki gelişmelere ilişkin mevcut AB politikalarını ve diplomatik girişimleri değerlendirmesi bekleniyor.

Genişleme ve Göç Politikaları Değerlendirilecek

Zirvenin ilk gününün akşamında düzenlenecek çalışma yemeğinde AB’nin genişleme politikası ele alınacak.

Liderler, aday ülkelerin üyelik süreçleri ve Birliğin yeni üyeliklere hazırlanabilmesi için gerekli kurumsal reformları görüşecek.

AB Konseyi Başkanı Costa’nın davet mektubunda, Karadağ ile yürütülen katılım müzakerelerinin 2026 yılı sonuna kadar tamamlanması hedefi de yer aldı.

Avrupa Komisyonunun daha geniş bir Birliğe hazırlık amacıyla yayımladığı politika belgesi, görüşmelerin temel kaynakları arasında bulunuyor.

Zirvenin ikinci günündeki çalışma yemeği ise göç politikalarına ayrılacak.

AB liderleri, düzensiz göçle mücadele, dış sınırların yönetimi ve üye ülkelerin göç kaynaklı krizlere karşı ortak hareket etmesine yönelik düzenlemeleri değerlendirecek.

AB Konseyinin açıklamasında, düzensiz göçte son dönemde kaydedilen düşüşe rağmen krizlere hazırlıklı olunması gerektiği vurgulandı.

Görüşmelerde göçün siyasi baskı aracı olarak kullanıldığı durumlara karşı alınabilecek önlemler de ele alınacak.

Zirve 16 Ekim’de Sona Erecek

15 Ekim’de başlayan AB Liderler Zirvesi’nin 16 Ekim Cuma günü tamamlanması planlanıyor.

İki günlük toplantılarda ekonomi, enerji, bütçe, Ukrayna, savunma, Orta Doğu, genişleme ve göç başlıkları görüşülecek.

AB Konseyi Başkanı António Costa, zirve öncesindeki açıklamalarında liderlerin özellikle Avrupa ekonomisinin rekabet gücü ve uzun vadeli bütçe konusunda ilerleme sağlamasını hedeflediklerini belirtti.

Zirvenin ardından görüşmelerde varılan uzlaşmaların ve alınan kararların AB Konseyi tarafından açıklanması bekleniyor.