Rusya’nın 2026 yılı boyunca 1250 km’lik cephe hattında stratejik bir kazanım elde edemediğini, taktik seviyede kazanımlar elde ettiğini, harekât alanında çok üstün muharebe gücüne rağmen elde edemediği hedeflerine karşın bunu “Ukraynalılara karşı sivil hedeflere saldırarak-terör” ile telafi etmeye çalıştığını söyleyebiliriz. Rusya, hedef olarak verdiği Donetsk bölgesinin geri kalanını yıl sonuna kadar ele geçirmek için o bölgedeki 1/6 gibi çok üstün nispi muharebe gücü ile harekâtına devam etmektedir.

Rusya’nın sıklet merkezi ile taarruz ettiği Donetsk bölgesini ele geçirmek için kuzey ile güneyden çift taraflı kuşatma ile Ukrayna birliklerini geri çekilmeye zorladığı bu manevrası karşısında ise Ukrayna, Donetsk bölgesindeki stratejik Lyman kasabası yakınlarında başarılı karşı taarruz yaparak Rusların Donetsk bölgesinin tamamını yıl sonuna kadar ele geçirmesini şimdilik imkânsız hâle getirdi. Ukrayna bütün cephelerde taktik seviyede de olsa fırsat bulduğunda karşı taarruzlar icra ederek başarılı olmaktadır.

Ancak Ukrayna için ne yazık ki Rusya, doğudaki “kale kuşağı” olarak adlandırılan ve Ukrayna’nın doğu savunmasının omurgasını oluşturan dört sanayi şehrinden oluşan bölgeyi zorlamaktadır. Bu kuşak, Donbas bölgesinin kalan kısmını savunmak için olduğu kadar Doğu ve Orta Ukrayna’nın geri kalanı için de kilit önem taşıyor. Harekât alanı özellikleri ve yerleşim merkezleri, onları birbirine bağlayan yollar ve demiryollarıyla birlikte, batıdaki daha az savunulabilir, seyrek nüfuslu düz ovaların önünde doğal savunma hatları oluşturuyor. Ukrayna tarafı, Rusya buradan geçmeyi başarırsa Ukrayna’nın daha derinlerine çok daha hızlı bir şekilde ilerleyebileceğinden endişe etmektedir.

Bu nedenle Ukrayna, son birkaç yıldır bu savunma hattını oluşturan şehirleri (Sloviansk, Kramatorsk, Druzhkivka ve Kostyantynivka) güçlendirmek için kaynak ayırıyor. Bütün bunlara rağmen bir yıl süren savaşlardan sonra Kale Kuşağı’nın en güneyindeki Kostyantynivka’yı ele geçirdi. Ayrıca Rusya, ele geçiremediği her yeri yaşanmaz hâle getiren yavaş ve yıpratıcı bir savaş yürütmektedir. Ancak Ukrayna’nın bu bölgedeki Lyman karşı taarruzu şimdilik Kale Kuşağı savunmasını rahatlatacaktır.

Bu bölgedeki harekâtın gerçek durumu ile bilgilerin bölge komutanları tarafından doğru şekilde rapor edilmediği şeklinde tespitler var, yani cephe komutanları Moskova’yı kandırmaktadır.

Rusya, 2026 sonuna kadar Donetsk’i tamamen ele geçirmeyi hedefliyor. Bunu başarabilirse hedef olarak belirlediği Luhansk ve Donetsk’i ele geçirmiş, Zaporizhia ve Kherson oblastlarının çoğunu kontrol altında tutmuş olacak. Donetsk’i ele geçirmek için en kritik bölge olan Slovyansk-Kramatorsk-Druzhkivka ve Kostantynivka’dan oluşan ve KALE KUŞAĞI olarak adlandırılan bölgeyi ele geçirmek istiyor. Ukrayna’daki savaşın en önemli, en kritik bölgesi burası. Hâlen 8 ayda Rus birlikleri en güneydeki Kostantynivka’ya girdi. UK’nin Lyman K/T’u gelişmektedir.

Savaş bundan sonra 2026 sonuna ve 2027 başında ağırlıklı olarak bu bölgede yoğunlaşacaktır. Bu bölgeyi izlemeye devam edelim. Bu bölgedeki gelişmeler de savaşın geleceğine ışık tutacaktır.

Harekât alanındaki diğer bölgelerde ise Sumy, Harkov bölgesinde durağan, çok önemli gelişmenin olmadığı; Luhansk bölgesinde Rusların küçük ilerlemeler kaydettiği ancak hâlâ istenilen hedefleri ele geçiremediği; Zaporizhia bölgesinde kuzeybatı bölgesinde bazı Rus ilerlemelerinin görüldüğü ancak UK kuvvetlerinin karşı tedbirleriyle duraklatıldığı; Kherson bölgesinde 2022 Kasım ayından beri Dinyeper Nehri’nin temas hattı olduğu şekilde muharebelerin devam ettiğini ifade edebiliriz.

Rusya, harekât alanındaki muharebelerin yanı sıra Ukrayna’nın muharebe etme gücünü, moralini yok etmek için Ukrayna derinliklerindeki enerji tesislerine, lojistik tesislerine, kara-demiryolları gibi altyapısına saldırarak yaklaşan kış öncesi Ukrayna’yı teslime zorlamaya çalışmaktadır. Bu maksatla jet motorlu Shahed dronları, balistik füzeleri kullanarak etki etmekte, Ukrayna da buna karşı tedbir geliştirmeye çalışmaktadır. AB ülkeleri bu savaşı Avrupa’nın güvenliği açısından riskli görüp Ukrayna desteğine devam etmektedir. En son ABD’nin Rusya’ya uygulama kararı aldığı ekonomik yaptırımlar da bu savaşta Rusya’yı ciddi olarak olumsuz etkileyecektir.

Oy vermenin 18 Eylül günü başlayıp 20 Eylül günü bitecek şekilde Rusya’da Duma seçimleri mevcut. Putin yaptığı konuşmada halkın oy kullanmasını, bu savaşta yönetimin yanında yer alınmasını söyleyerek halktan destek istemeye devam etmektedir. Ancak Rus halkı savaşı sonlandırabilecek hamleleri yapamamaktadır. Batılı medyaya demeç veren Ruslar, kime oy vereceklerine henüz karar vermediklerini ancak “her zaman oy kullandığını” belirterek, “Önemli olan kimin oy verdiği değil, oyları kimin saydığıdır.” dedi. Yani Rusya’da kısa vadede değişimin olamayacağı kesin.

Putin’in Donetsk bölgesi için Zelensky’e göre 300.000, açık kaynaklara göre 800.000 askeri seferber edip kullanacağı iddiasına da Rus halkının nasıl bir tepki vereceğini göreceğiz.

ISW’ye göre Rusya, Ağustos ayında Ukrayna topraklarının yaklaşık 124 kilometrekarelik (47,8 mil kare) bir bölümüne ilerledi veya sızdı; bu, geçen yılın aynı ayında ele geçirdiği toprak miktarının yaklaşık dörtte birine denk geliyor.

Bu son derece yavaş bir tempo ve Rusya’ya çok büyük bir maliyeti var. Batı istihbarat servisleri, Rusya’nın ayda yaklaşık 40.000 asker kaybettiğini tahmin ediyor; bu da her kilometrekare başına yaklaşık 340 kayıp anlamına geliyor. Savaşın başından itibaren Rusya’nın kayıplarının 1.510.000 asker olduğu ifade ediliyor. Putin bütün maliyetlerine rağmen savaş hedeflerinden asla vazgeçmiyor. Bütün bu maliyetlerine rağmen Rusya’nın taktik seviyede de olsa küçük ilerleme hızıyla ilerlediğini ve toprak kazandığını da vurgulayalım.

Rusya’nın savaşta belirlediği hedefleri ele geçirmeden asla durmayacağı artık kesin. Bu maksatla Eylül ve Ekim ayında Rusların şiddeti artıracağı, kış öncesi son hamlelerini yapacağını söyleyebiliriz.

Sonsuz savaşların giderek yaygınlaşan bir diğer özelliği de bağımsız medya ve BM soruşturmaları yoluyla tam kamuoyu denetiminin ve hesap verebilirliğin engellenmesidir. Rus devlet medyası Ukrayna’dan gelen haberleri rutin olarak sansürlüyor. Çoğu Rus, savaşın ne kadar kötü gittiği konusunda çok az fikre sahip. Genel olarak kamuoyunun bilgisizliği suistimalleri kolaylaştırır ve çatışmayı uzatır.

Sonsuza dek süren savaşlar nihayetinde başarısız, aptal liderlerden kaynaklanır. Elbette generaller hata yapar. Savaşta işler nadiren beklendiği gibi gider. Zekice stratejiler ters teper. Ancak temel sorun, savaşan devletlerdeki çok fazla şey vaat eden, düşmanlarını hafife alan, barışçıl alternatifleri görmezden gelen, kendilerini kanunların üstünde sanan, hatalarını kabul etmeyen ve utanmadan, vicdan azabı duymadan yüzünüze yalan söyleyen Putin gibi politikacılardır. Bu, hızlı bir çözümü olmayan eski bir sorundur. Ancak cehennem gibi bir dönemden geçen Ukrayna halkı acilen ek yardıma ihtiyaç duyuyor. Bakalım Duma seçimlerinde Rus halkı Putin’e bir mesaj verecek mi?

Artık bu savaşın kolay kolay bitmeyeceğini kabul edelim ve bununla yaşayalım. Yaşamak istemiyorsak diğer ülke halklarının kendi hükümetlerine baskı yapması gerektiğini hatırlatalım. Bitmeyen bu savaş için Batı demokrasileri, Rusya’nın barbarca saldırılarının yol açtığı sivil kayıpların her geçen gün artmasına seyirci kalamaz. NATO veya başka bir yapılanma Avrupa güvenliği için harekete geçmeli ve daha fazla savaş suçuna müsamaha gösterilmeyeceğini açıkça belirtmeli, Rus insansız hava aracı ve füze fırlatma rampalarına havadan saldırı tehdidinde bulunmalı ve Putin’i sonsuz savaşı herkesin savaşı hâline gelmeden önce geri adım atmaya zorlamalıdır. Ukrayna ve Rusya halkı savaştan yorgunlar, barışı fazlasıyla hak ediyorlar ancak Rus siyasetçilerin emperyalist emelleri barışı Kaf Dağı’nın arkasında tutmaktadır. Yoksa bu savaş bitmeyecek, daha uzun süre devam edip bütün dünyayı etkilemeye devam edecektir.

Levent Köse
(E) Tuğgeneral 

Trump, 18 Eylül’de yaptığı açıklamada ABD’nin Danimarka Krallığı ve Grönland ile yürüttüğü görüşmelerin anlaşmayla sonuçlandığını duyurdu.

ABD Başkanı, anlaşmanın Washington’ın Grönland’a ilişkin güvenlik kaygılarını giderdiğini ve ABD’ye adanın güvenliği konusunda uzun vadeli haklar sağladığını belirtti.

Trump’ın açıklamasına göre ABD, Grönland’ın savunulması amacıyla adadaki askerî faaliyetlerini genişletebilecek ve yeni askerî altyapılar oluşturabilecek.

Anlaşma ayrıca ABD’nin rakip olarak gördüğü ülkelerin Grönland’daki askerî ve stratejik faaliyetlerine yönelik önemli kısıtlamalar içeriyor.

ABD’nin Askerî Varlığı Artacak

Anlaşmanın en önemli sonuçlarından biri ABD’nin Grönland’daki askerî varlığının genişletilmesi olacak.

Trump, Washington’ın adada büyük bir askerî varlık oluşturmak için çalışmalara başlayacağını açıkladı.

Yeni düzenleme ABD’ye askerî tesisleri kullanma, Grönland üzerinde uçuş gerçekleştirme ve güvenlik ihtiyaçları doğrultusunda askerî faaliyetlerde bulunma konusunda uzun vadeli haklar sağlıyor.

Ancak kurulacak yeni tesislerin sayısı, büyüklüğü, konumu ve adaya konuşlandırılacak ABD askerlerinin sayısı henüz açıklanmadı.

ABD hâlihazırda Grönland’ın kuzeybatısındaki Pituffik Uzay Üssü’nü işletiyor.

Eski adı Thule Hava Üssü olan Pituffik, ABD’nin füze erken uyarı ve uzay gözetleme altyapısının önemli unsurlarından biri konumunda bulunuyor.

Grönland’ın Kuzey Amerika ile Avrupa arasındaki konumu ve Arktik bölgesine erişimi, adayı ABD’nin erken uyarı, füze savunması, uzay gözetleme ve Kuzey Atlantik güvenliği açısından önemli bir noktaya dönüştürüyor.

Çin ve Rusya’ya Karşı Kısıtlama

Anlaşmanın dikkat çeken maddelerinden biri Grönland’da üçüncü ülkelerin askerî ve stratejik faaliyetlerine getirilecek kısıtlamalar.

Trump’ın açıklamasına göre ABD’nin rakibi olarak değerlendirilen ülkeler Washington’ın açık ve yazılı onayı olmadan Grönland’da askerî üs kuramayacak veya askerî varlık bulunduramayacak.

Kısıtlamalar yalnızca askerî faaliyetlerle sınırlı değil.

Reuters’ın aktardığı bilgilere göre NATO üyesi olmayan ülkelerin Grönland’daki hassas sektörlerde gerçekleştireceği bazı yatırımlar da ABD’nin onayına tabi olacak.

Bu düzenleme özellikle Çin ve Rusya’nın Arktik bölgesindeki ekonomik ve askerî faaliyetlerinin sınırlandırılması açısından önem taşıyor.

Washington uzun süredir Çin’in Grönland’daki madenler, altyapı ve diğer stratejik sektörlerde yatırım yapma ihtimalini ulusal güvenlik perspektifinden değerlendiriyor.

Rusya’nın Arktik’teki askerî kapasitesi ise ABD ve NATO’nun bölgeye yönelik güvenlik politikalarının temel başlıklarından birini oluşturuyor.

Grönland ABD’ye Devredilmiyor

Trump’ın anlaşmayı açıklarken kullandığı “kalıcı kontrol” ifadesine rağmen Grönland’ın egemenlik statüsünde bir değişiklik yapılmıyor.

Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, anlaşmanın Danimarka Krallığı’nın egemenliğini ve toprak bütünlüğünü tanıdığını açıkladı.

Anlaşma aynı zamanda Grönland halkının kendi kaderini tayin hakkını da koruyor.

Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen de anlaşmayı memnuniyetle karşıladı ve düzenlemenin adanın güvenliğini güçlendireceğini belirtti.

Dolayısıyla anlaşma Grönland’ın ABD tarafından satın alınması, ilhak edilmesi veya Washington’ın egemenliğine geçmesi anlamına gelmiyor.

ABD’nin elde ettiği haklar esas olarak güvenlik, askerî erişim ve stratejik faaliyetler üzerinde yoğunlaşıyor.

Bu ayrım, Trump’ın geçmişte Grönland’ı ABD’ye katma yönündeki açıklamaları nedeniyle özellikle önem taşıyor.

Trump’ın Grönland Israrı

Trump, ikinci başkanlık döneminin başlamasından itibaren Grönland’ın ABD’nin ulusal güvenliği açısından gerekli olduğunu defalarca dile getirdi.

ABD Başkanı, Washington’ın adayı kontrol etmemesi durumunda Çin veya Rusya’nın bölgede etkinliğini artırabileceğini savundu.

Trump’ın Grönland’ı satın alma ve gerektiğinde güç kullanma ihtimalini dışlamayan açıklamaları ise Danimarka ve diğer Avrupa ülkelerinde tepkiye neden olmuştu.

Kopenhag ve Nuuk yönetimleri Grönland’ın satılık olmadığını ve adanın geleceğinin Grönland halkı tarafından belirleneceğini açıklamıştı.

Yeni anlaşma bu açıdan taraflar arasında aylar boyunca devam eden anlaşmazlığın farklı bir formülle sonuçlandırılması anlamına geliyor.

ABD adanın egemenliğini devralmadan güvenlik ve askerî erişim konusunda daha geniş haklar elde ederken Danimarka ve Grönland yönetimleri mevcut egemenlik statüsünü koruyor.

1951 Anlaşmasının Üzerine İnşa Ediliyor

ABD’nin Grönland’daki askerî varlığı yeni değil.

Washington ve Kopenhag arasındaki güvenlik iş birliğinin temelinde 1951 tarihli Grönland Savunma Anlaşması bulunuyor.

Soğuk Savaş’ın başlangıç döneminde imzalanan anlaşma, ABD’nin Grönland’da askerî faaliyet yürütmesine ve savunma tesisleri oluşturmasına imkân sağlamıştı.

Yeni anlaşma bu mevcut güvenlik mimarisini önemli ölçüde genişletiyor.

Reuters’a göre düzenleme ABD’ye kalıcı erişim, üslenme ve uçuş hakları sağlarken Grönland’ın gelecekte bağımsızlığını kazanması durumunda da geçerliliğini koruyacak şekilde tasarlandı.

Bu hüküm, anlaşmanın uzun vadeli boyutunun en dikkat çekici unsurlarından birini oluşturuyor.

Grönland ilerleyen yıllarda Danimarka’dan bağımsız hâle gelse bile ABD’nin anlaşmadan kaynaklanan güvenlik haklarının devam etmesi öngörülüyor.

Arktik’in Stratejik Önemi Artıyor

Grönland’ın önemi yalnızca coğrafi büyüklüğünden kaynaklanmıyor.

Ada, Kuzey Amerika ile Avrupa arasında ve Arktik Okyanusu’na açılan stratejik bir noktada bulunuyor.

Arktik’teki buzulların gerilemesiyle birlikte yeni deniz yollarının daha uzun süre kullanılabilir hâle gelmesi, bölgenin ekonomik ve askerî önemini artırıyor.

Bölge aynı zamanda kritik mineraller ve enerji kaynakları açısından da dikkat çekiyor.

Rusya Arktik boyunca geniş bir askerî altyapıya sahipken Çin kendisini “Arktik’e yakın devlet” olarak tanımlıyor ve bölgedeki ekonomik faaliyetlerini artırmaya çalışıyor.

ABD ise son yıllarda Grönland başta olmak üzere Arktik’teki askerî ve diplomatik varlığını güçlendirmeye yöneldi.

Yeni anlaşma bu nedenle yalnızca ABD-Danimarka ilişkileri açısından değil, NATO’nun kuzey kanadı ve Arktik’teki daha geniş güvenlik rekabeti açısından da önem taşıyor.

Anlaşma Henüz Tüm Süreçleri Tamamlamadı

Trump anlaşmayı tamamlanmış bir mutabakat olarak duyursa da hukuki süreç henüz tamamen sona ermiş değil.

AP’ye göre anlaşmanın Danimarka ve Grönland parlamentolarındaki onay süreçlerinden geçmesi gerekiyor.

Anlaşmanın resmî imza sürecinin Birleşmiş Milletler Genel Kurulu kapsamında New York’ta gerçekleştirilmesi planlanıyor.

Bu nedenle anlaşmanın bütün uygulama ayrıntıları henüz kamuoyuyla paylaşılmış değil.

ABD’nin Grönland’da kuracağı yeni askerî tesislerin nerede bulunacağı, askerî personel sayısının ne kadar artırılacağı ve hassas yabancı yatırımların hangi kriterlere göre değerlendirileceği gibi başlıklar henüz netleşmedi.

Bununla birlikte Washington, Kopenhag ve Nuuk tarafından yapılan açıklamalar tarafların temel siyasi çerçeve üzerinde uzlaştığını gösteriyor.

Yeni düzenleme hayata geçtiğinde ABD’nin Grönland’daki askerî hareket alanı genişlerken adanın egemenliği Danimarka Krallığı bünyesinde kalmaya devam edecek.

Bu model, Trump yönetiminin daha önce gündeme getirdiği Grönland’ın ABD tarafından satın alınması veya egemenliğinin devralınması seçeneklerinden farklı olarak Washington’a adanın mülkiyetini değil, güvenlik alanında geniş ve uzun vadeli haklar sağlıyor.

Von der Leyen, Avrupa Parlamentosunda 16 Eylül’de yaptığı Birliğin Durumu konuşmasında Avrupa’nın güvenlik ortamının değiştiğini ve mevcut kurumlarla karar alma mekanizmalarının yeni tehditlere yeterince hızlı uyum sağlayamadığını söyledi.

Önerinin hayata geçirilmesi durumunda Avrupa Güvenlik Konseyi, Avrupa Birliği ülkelerinin yanı sıra Birleşik Krallık, Norveç, Ukrayna ve Kanada gibi AB üyesi olmayan ortakları da Avrupa’nın güvenliğine ilişkin görüşmelerde bir araya getirebilecek.

Von der Leyen ayrıca silahlı saldırı eşiğinin altında kalan ancak ülkelerin ulusal güvenliğini tehdit eden olaylara karşı ortak hareket edilmesini sağlayacak bir “counter-hybrid playbook” hazırlanmasını istedi.

Sabotaj ve İHA İhlallerine Ortak Yanıt

Avrupa Komisyonu Başkanı’nın önerdiği yeni güvenlik yaklaşımının temelinde son yıllarda Avrupa’da artan hibrit tehditler bulunuyor.

Von der Leyen konuşmasında siber saldırılar, sabotaj eylemleri, kundaklama ve İHA ihlallerine dikkat çekerek Avrupa’nın bu tür olaylara vereceği yanıt konusunda önceden belirlenmiş ortak bir yaklaşım geliştirmesi gerektiğini söyledi.

Bu kapsamda oluşturulması planlanan Acil Güvenlik Protokolü, herhangi bir AB üyesi ülkenin ciddi bir güvenlik olayıyla karşılaşması durumunda Avrupa düzeyinde koordinasyon mekanizmasını harekete geçirmesine imkân tanıyacak.

Mekanizmanın, silahlı saldırı seviyesine ulaşmayan ancak ulusal güvenliği tehdit eden olaylara yönelik ortak değerlendirme ve müdahale sürecini hızlandırması amaçlanıyor.

Von der Leyen, mevcut Avrupa güvenlik sistemlerinin farklı bir dönem için oluşturulduğunu ve karar alma süreçlerinin değişen tehdit ortamına uyarlanması gerektiğini savundu.

NATO’nun 4. Maddesine Benzer Bir Yapı

Önerilen Acil Güvenlik Protokolü, işleyiş mantığı açısından NATO Antlaşması’nın 4. maddesine benzer bir danışma ve koordinasyon mekanizması olarak değerlendiriliyor.

NATO’nun 4. maddesi, üye ülkelerden herhangi birinin toprak bütünlüğünün, siyasi bağımsızlığının veya güvenliğinin tehdit edildiğini düşünmesi durumunda müttefiklerin istişare için bir araya gelmesine imkân tanıyor.

Yeni AB mekanizmasında da bir üye ülkenin güvenlik tehdidi karşısında süreci başlatabilmesi ve 27 üye ülkenin ortak yanıtı koordine etmek üzere bir araya gelmesi öngörülüyor.

Ancak öneri NATO’nun 5. maddesinde yer alan kolektif savunma yükümlülüğüyle aynı anlama gelmiyor.

Von der Leyen’in açıkladığı sistem doğrudan askerî müdahale yükümlülüğü getiren bir kolektif savunma mekanizması değil. Amaç, özellikle silahlı saldırı eşiğinin altında kalan olaylarda Avrupa ülkelerinin hızlı biçimde koordinasyon sağlayabilmesi.

Avrupa Birliği’nin hâlihazırda Lizbon Antlaşması’nın 42.7 maddesinde karşılıklı yardım hükmü ve Avrupa Birliği’nin İşleyişi Hakkında Antlaşma’nın 222. maddesinde dayanışma hükmü bulunuyor.

Yeni önerinin bunların yerine geçmesinden ziyade özellikle hibrit tehditlere karşı daha hızlı siyasi ve güvenlik koordinasyonu sağlaması hedefleniyor.

Avrupa Güvenlik Konseyi Nasıl Çalışacak?

Von der Leyen’in ikinci önemli önerisi ise Avrupa Güvenlik Konseyi oldu.

Avrupa Komisyonu Başkanı, kurulması planlanan konseyin ayrıntılı yapısını açıklamadı. Ancak konseyin Avrupa Birliği’nin dışındaki önemli güvenlik ortaklarını da kapsayabileceğini belirtti.

Birleşik Krallık, Norveç, Ukrayna ve Kanada bu kapsamda adı geçen ülkeler arasında bulunuyor.

AB Savunma Komiseri Andrius Kubilius’un daha önce gündeme getirdiği modele göre konsey bazı toplantılarda yalnızca AB ülkelerini, bazı durumlarda ise Avrupa güvenliği açısından önemli diğer ortakları içerebilir.

Kubilius’un ocak ayında yayımladığı öneride Almanya, Fransa, İtalya, İspanya ve Polonya gibi büyük ülkelerin kalıcı üyeler arasında yer alabileceği, diğer ülkelerin ise dönüşümlü olarak temsil edilebileceği bir yapı üzerinde durulmuştu.

Ancak bu model henüz kabul edilmiş bir yapı değil.

Von der Leyen de konuşmasında konseyin üyelik yapısı, karar alma yöntemi, yetkileri veya bağlayıcı karar alıp alamayacağı konusunda ayrıntı vermedi.

Avrupa Komisyonunun ilerleyen dönemde Avrupa Güvenlik Konseyinin nasıl hayata geçirilebileceğine ilişkin önerilerini açıklaması bekleniyor.

Rusya Kaynaklı Tehditler Gündemde

Von der Leyen’in açıklamalarında Rusya, Avrupa’nın karşı karşıya bulunduğu güvenlik tehditlerinin merkezinde yer aldı.

Avrupa ülkeleri son dönemde sabotaj, siber saldırı, kritik altyapıya yönelik girişimler ve İHA ihlalleri gibi çeşitli olayların arkasında Rusya’nın bulunduğunu öne sürüyor.

Von der Leyen de konuşmasında geçen ay Leipzig Havalimanı’na yönelik girişimi örnek gösterdi. Alman makamları olayın arkasında Rusya’nın bulunduğunu ileri sürdü.

Rusya ise Almanya’nın Leipzig olayına ilişkin suçlamalarını reddediyor ve NATO ülkelerinin çeşitli olaylardan Moskova’yı sorumlu tutarak gerilimi artırdığını savunuyor.

Dolayısıyla Avrupa’daki hibrit faaliyetlere ilişkin her olayın Rusya tarafından gerçekleştirildiği doğrulanmış değil. AB’nin yeni güvenlik yaklaşımı ise bu tür olaylarda ortak değerlendirme ve yanıt kapasitesinin geliştirilmesine odaklanıyor.

NATO İle Yetki Çakışması Tartışması

Avrupa Güvenlik Konseyi önerisinin ardından gündeme gelen başlıklardan biri de yeni yapının NATO ile nasıl ilişkilendirileceği oldu.

Von der Leyen, Avrupa’nın güvenlik alanındaki çalışmalarının NATO ile iş birliği içinde yürütüleceğini vurguladı.

Estonya Dışişleri Bakanı Margus Tsahkna da NATO’nun Avrupa güvenliğinin temel taşı olmaya devam ettiğini belirterek AB’nin güvenlik ve savunma çalışmalarının İttifak’ı tamamlaması ve güçlendirmesi gerektiğini söyledi.

Buna karşılık bazı güvenlik uzmanları, Avrupa Güvenlik Konseyinin görev ve yetkileri açık biçimde tanımlanmazsa NATO’daki mevcut mekanizmalarla örtüşme ve karar alma süreçlerinde karmaşa oluşturma riski bulunduğunu belirtiyor.

Norveç ve Finlandiya ise öneriye olumlu yaklaşan ülkeler arasında yer aldı.

Finlandiya Başbakanı Petteri Orpo, Avrupa’nın kendi güvenliği konusunda daha fazla sorumluluk üstlenmesi ve savunmasını güçlendirmesi gerektiğini açıkladı.

Henüz Bir Karar Değil

Von der Leyen’in açıkladığı Avrupa Güvenlik Konseyi ve Acil Güvenlik Protokolü şu aşamada yürürlüğe girmiş yeni AB kurumları veya mekanizmaları değil.

Her iki başlık da Avrupa Komisyonunun geliştirmeyi planladığı yeni Avrupa güvenlik stratejisinin parçası olarak gündeme getirildi.

Özellikle Avrupa Güvenlik Konseyinin üyelik yapısı, yetkileri ve karar alma yöntemi henüz belirlenmiş değil. Acil Güvenlik Protokolünün de hangi durumlarda devreye gireceği ve ortak yanıtların nasıl kararlaştırılacağı konusunda ayrıntılar açıklanmadı.

Avrupa Komisyonunun bundan sonraki süreçte yeni güvenlik stratejisini ve bu mekanizmaların nasıl işleyeceğine ilişkin ayrıntılı önerileri ortaya koyması bekleniyor.

Von der Leyen’in çıkışı, Avrupa’da güvenlik tartışmasının yalnızca konvansiyonel askerî tehditler üzerinden değil; sabotaj, siber saldırı, kritik altyapıya yönelik faaliyetler ve İHA ihlalleri gibi silahlı çatışma eşiğinin altında kalan tehditlar üzerinden de yeniden şekillendiğini gösteriyor.

Meink, 14 Eylül’de Maryland eyaletinin National Harbor bölgesinde düzenlenen Air, Space & Cyber Conference 2026’nın açılış konuşmasında ABD’nin uzaydaki askerî kabiliyetlerine ilişkin dikkat çekici açıklamalarda bulundu.

ABD Uzay Kuvvetlerinin de resmî olarak yayımladığı konuşmada Meink, değişen tehditlere karşı hazırlığın artırıldığını belirterek ABD’nin artık yörüngede uzay kontrol silahlarına sahip olduğunu söyledi.

Açıklama, Pentagon’un Amerikan ordusunun yörüngede silah sistemleri bulundurduğunu kamuoyu önünde ilk kez açık biçimde doğrulaması açısından önem taşıyor.

Silahların Türü Açıklanmadı

Meink’in açıklaması, sistemlerin varlığını doğrulamakla birlikte teknik özellikleri konusunda önemli soru işaretleri bırakıyor.

ABD yönetimi yörüngedeki silahların ne zaman konuşlandırıldığını, kaç sistemin görev yaptığını, hangi yörüngelerde bulunduğunu ve hangi hedeflere karşı kullanılabileceğini açıklamadı.

Sistemlerin kinetik veya kinetik olmayan silahlar olup olmadığı da bilinmiyor.

Meink, açıklamanın ardından kendisine yöneltilen sorular üzerine hangi bilgilerin kamuoyuyla paylaşılacağı konusunda dikkatli hareket ettiklerini söyledi. Sistemlerin ayrıntılarının açıklanmasının caydırıcılığa katkı sağlamayabileceğini belirten Meink, sistemlerin test edilip edilmediği dahil operasyonel ayrıntıları paylaşmayacaklarını ifade etti.

Dolayısıyla mevcut bilgiler üzerinden yörüngedeki sistemlerin doğrudan uydu imha etmek üzere tasarlanmış fiziksel silahlar olduğu sonucuna ulaşmak mümkün değil.

“Uzay Kontrol Silahı” Ne Anlama Geliyor?

ABD askerî terminolojisinde “space control”, uzay alanındaki operasyonların kontrol edilmesini ve rakibin uzay tabanlı kabiliyetlerinin gerektiğinde etkisiz hâle getirilmesini kapsayan geniş bir kavram.

Bu nedenle “uzay kontrol silahı” ifadesi yalnızca bir başka uyduyu fiziksel olarak imha eden silah anlamına gelmiyor.

Bu kapsamda kinetik sistemlerin yanı sıra elektronik karıştırma, haberleşmenin engellenmesi, lazer sistemleri, sensörlerin etkisiz hâle getirilmesi ve diğer kinetik olmayan yöntemler de değerlendirilebiliyor.

ABD Uzay Kuvvetleri tarafından yapılan açıklamalarda uzay kontrol faaliyetlerinin rakip kabiliyetleri etkilemek amacıyla kinetik ve kinetik olmayan yöntemleri kapsayabileceği ve bu kabiliyetlerin savunma veya taarruz amacıyla kullanılabileceği belirtiliyor.

Ancak Pentagon, yörüngeye konuşlandırıldığını doğruladığı sistemlerin bunlardan hangisini kullandığını açıklamadı.

Uzmanlar özellikle kinetik olmayan sistemlerin daha olası seçeneklerden biri olabileceğine dikkat çekiyor.

Elektronik karıştırıcılar rakip uyduların haberleşmesini engelleyebilirken lazer tabanlı sistemler elektro-optik gözlem uydularının sensörlerini geçici veya kalıcı olarak etkileyebilir.

Kinetik uydu imha sistemlerinin kullanılması ise çok sayıda uzay enkazı oluşturarak yalnızca hedef alınan ülkenin değil, saldırıyı gerçekleştiren tarafın uyduları için de tehlike yaratabiliyor.

Çin ve Rusya Faktörü

Washington’ın uzay silahları konusundaki tutumunun değişmesinde Çin ve Rusya’nın geliştirdiği karşı-uzay kabiliyetleri önemli yer tutuyor.

ABD yönetimi uzun süredir Pekin ve Moskova’nın Amerikan askerî ve sivil uydularını tehdit edebilecek sistemler geliştirdiğini savunuyor.

Modern askerî operasyonlarda uydu sistemleri; haberleşme, istihbarat, gözetleme, keşif, navigasyon, erken ihbar ve hassas güdümlü silahların kullanımı açısından kritik rol oynuyor.

Bu nedenle bir ülkenin uzay tabanlı altyapısının devre dışı bırakılması, kara, hava ve deniz kuvvetlerinin operasyonlarını doğrudan etkileyebilecek sonuçlar ortaya çıkarabiliyor.

Meink de açıklamasında uzay ortamının ABD’nin askerî ve ekonomik güvenliği açısından kritik olduğunu ve ülkenin bu alanda serbestçe faaliyet gösterebilmesinin korunması gerektiğini vurguladı.

ABD’nin yörüngedeki silahların varlığını açıkça ilan etmesi bu açıdan yalnızca teknik bir açıklama değil, aynı zamanda potansiyel rakiplere yönelik bir caydırıcılık mesajı olarak değerlendiriliyor.

Çin ve Rusya’dan Tepki

Washington’ın açıklamasına Çin ve Rusya’dan kısa sürede tepki geldi.

Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Guo Jiakun, Pekin’in uzayın silahlandırılmasına ve bir savaş alanına dönüştürülmesine karşı olduğunu belirterek ABD’ye uzaydaki askerî kapasitesini genişletmeyi durdurma çağrısında bulundu.

Guo, Çin’in uzayın barışçıl kullanımını desteklediğini ve uzayda bir silahlanma yarışına karşı olduğunu söyledi.

Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov ise uzayın silahlardan tamamen arındırılmasına yönelik uluslararası çalışmaların sürdürülmesi gerektiğini belirtti.

ABD ise kendi yaklaşımını Çin ve Rusya’nın geliştirdiği karşı-uzay kabiliyetlerine karşı caydırıcılık ve savunma ihtiyacı üzerinden açıklıyor.

Uzayda Silahlanma Yeni Değil

Askerî amaçlarla uzay kullanımı Soğuk Savaş döneminden beri devam ediyor.

Uydular onlarca yıldır keşif, haberleşme, erken ihbar ve navigasyon amacıyla askerî operasyonların parçası olarak kullanılıyor. ABD, Rusya, Çin ve Hindistan gibi ülkeler ayrıca farklı dönemlerde uydulara karşı kullanılabilecek sistemler geliştirdi veya test etti.

Ancak uzayda askerî destek sistemlerinin bulunması ile doğrudan rakip sistemleri etkisiz hâle getirmek üzere tasarlanmış silahların yörüngeye yerleştirilmesi arasında önemli bir fark bulunuyor.

Meink’in açıklamasını dikkat çekici hâle getiren unsur da ABD’nin ilk kez yörüngede “uzay kontrol silahları” bulunduğunu açıkça kabul etmesi.

1967 Anlaşması Ne Diyor?

Uzaydaki silahlanmaya ilişkin temel uluslararası düzenlemelerden biri 1967 tarihli Dış Uzay Antlaşması.

Antlaşma, nükleer silahların veya diğer kitle imha silahlarının Dünya yörüngesine yerleştirilmesini, gök cisimlerine konuşlandırılmasını veya başka şekilde uzayda bulundurulmasını yasaklıyor.

Ancak düzenleme bütün konvansiyonel silahların yörüngeye yerleştirilmesini açık biçimde yasaklamıyor.

Bu nedenle elektronik harp sistemleri, lazerler veya diğer konvansiyonel karşı-uzay sistemleri konusunda uluslararası hukukta tartışmalar devam ediyor.

Özellikle uyduların hem sivil hem askerî amaçlarla kullanılabilmesi, hangi uzay aracının silah olarak değerlendirilmesi gerektiğini daha karmaşık hâle getiriyor.

Uzay Yeni Muharebe Alanına Dönüşüyor

ABD’nin son açıklaması, Washington’ın uzaya yönelik askerî yaklaşımında son yıllarda yaşanan dönüşümün yeni bir aşamasını oluşturuyor.

2019’da ayrı bir kuvvet olarak kurulan ABD Uzay Kuvvetleri başlangıçta büyük ölçüde Amerikan uydu altyapısının korunması, uzay operasyonlarının koordinasyonu ve askerî uzay kabiliyetlerinin geliştirilmesi görevlerine odaklanmıştı.

Son yıllarda ise ABD’li askerî yetkililer “space superiority” ve “space control” kavramlarını daha açık biçimde kullanmaya başladı.

ABD’nin yörüngedeki silahlarının varlığını ilk kez kamuoyuna açıklaması, bu değişimin en somut göstergelerinden biri oldu.

Açıklamanın zamanlaması da dikkat çekiyor. Meink, sistemlerin varlığının kamuoyuyla paylaşılmasının caydırıcılık açısından önemli olduğunu belirtirken ayrıntıların gizli tutulacağını açıkça ifade etti.

Bu yaklaşım Washington’ın rakiplerine “yörüngede karşılık verebilecek kapasitemiz var” mesajı verirken söz konusu kapasitenin niteliğini belirsiz bırakan bir caydırıcılık stratejisine işaret ediyor.

ABD’nin hangi sistemleri konuşlandırdığı bilinmese de açıklamayla birlikte daha önce büyük ölçüde kapalı kapılar ardında yürütülen uzay silahları tartışması yeni bir aşamaya geçmiş durumda.

Washington’ın yörüngedeki silahları ilk kez açıkça doğrulaması, Çin ve Rusya’nın karşı-uzay programlarıyla birlikte değerlendirildiğinde uzayın gelecekte yalnızca askerî operasyonları destekleyen bir alan değil, doğrudan askerî üstünlük mücadelesinin yürütüldüğü bir alan hâline gelmekte olduğunu gösteriyor.

Bu düşük ilerleme hızıyla Donetsk, Aralık 2026 sonuna kadar ele geçirilemez. Ayrıca Ukrayna birliklerinin yaptığı savunma ve karşı taarruzlar bu ilerleme hızını daha da düşürmektedir. Hâlen Rusya, balistik füzeler ve jet motorlu dronlar ile etkili olabilmektedir. Ancak kara harekâtında istenilen hâlâ çok uzakta.

Bu yazıda 2026 yılı boyunca savaşın nereden nereye geldiğini analiz etmeye çalıştık.

Harekât, Donetsk bölgesinde taktik seviyedeki ilerlemeler dışında genelde mevcut hatlarda devam ediyor. Rusya, Donetsk’in tamamını almak için büyük çaba sarf etmektedir.

Rus cephe komutanlarının, Rusya’nın yüksek kayıp oranları karşısında Rus taarruz operasyonlarını sürdürmek ve muhtemelen genişletmek için Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’den ek 800.000 asker talep ettikleri bildirildi.

Rusya, aynı anda 800.000 askeri bünyesine katacak, entegre edecek ve eğitecek eğitim ve idari kapasiteye sahip değil.

Rusya’da artan kayıplar ve azalan asker alım oranları, Rusya’yı yakın vadede bir tür seferberlik uygulamaya zorlayacak gibi görünüyor ancak Putin’in seçeceği seferberliğin türü ve kapsamı şu anda belirsiz.

Rus Genelkurmay Başkanlığı, ek 800.000 askeri sadece Donetsk’te değil, cephenin tamamında taarruz planlarını uygulamak için kullanmak istiyor olabilir.

Savaşın 4 yıl 8. ayını tamamladığımız 1664 günde Ukrayna kuvvetleri, Ağustos 2024 Kursk Taarruzu’ndan bu yana ilk kez 2025 yılının sonlarından itibaren ve 2026 yılı boyunca hem stratejik hem de operatif düzeyde inisiyatifi elde tutarak Rus taarruzlarını yavaşlatıp durdurmaya başladı.

Ukrayna kuvvetleri, Mart 2026’dan bu yana Rus kuvvetlerinin net kazanımlarını neredeyse sıfırda tuttu ve Kupyansk, Oleksandrivka ve şimdi de Lyman yönlerinde başarılı karşı taarruzlar gerçekleştirdi.

Ukrayna karşı taarruzları,

• Rusların Dnipropetrovsk Oblastı’na ilerleme çabalarını püskürttü,
• Kupyansk ve çevresinde kaybedilen toprakları geri kazandı,
• Daha sonra Rusların bu toprakları geri kazanma çabalarını da püskürttü ve
• Şimdi de Slovyansk’ın kuzey kanadını ve tüm Donetsk Oblastı Kale Kuşağı’nı tehdit eden önemli bir Rus çıkıntısını imha etti.

Rus kuvvetleri, Kostyantynivka ve çevresinde, Slovyansk ve Kramatorsk’ın doğusunda sınırlı ancak önemli kazanımlar elde etti ancak bu bölgelerde ve cephe hattı boyunca başka yerlerde ivmeyi korumak için mücadele ediyor.

Durum dinamikliğini koruyor ve Rus komutanların, inisiyatifi ele geçirme ve koruma yeteneklerini yeniden kazanmayı amaçlayan büyük bir personel seferberliği için Putin’e baskı yaptığı bildiriliyor. Putin’in böyle bir seferberlik emri vermesi durumunda, Ukrayna’nın hem taktiksel hem de operasyonel insansız hava aracı operasyonlarında ve insansız hava aracı-piyade entegrasyonunda sahip olduğu mevcut avantajlar karşısında bu seferberliğin bölgesel dinamikleri nasıl değiştireceği belirsizliğini koruyor.

Rusya, 2026 sonuna kadar Donetsk’i tamamen ele geçirmeyi hedefliyor. Bunu başarabilirse hedef olarak belirlediği Luhansk ve Donetsk’i ele geçirmiş, Zaporijya ile Kherson oblastlarının da çoğunu kontrol altında tutmuş olacak.

Donetsk’i ele geçirmek için en kritik bölge olan Slovyansk-Kramatorsk-Druzhkivka ve Kostantynivka’dan oluşan ve KALE KUŞAĞI olarak adlandırılan bölgeyi ele geçirmek istiyor. Ukrayna’daki savaşın en önemli, en kritik bölgesi burası.

Hâlen 8 ayda Rus birlikleri en güneydeki Kostiantynivka’ya girdi. UK’nin Lyman K/T’si gelişmektedir.

Levent Köse
(E) Tuğgeneral 

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıklamalarında Rusya-Ukrayna savaşından Mekke Savunma İttifakı’na, Suriye’de YPG/PYD’nin fesih kararından Karadeniz’de deniz güvenliğine ve Ege’deki gayriaskerî statüdeki adalara kadar geniş bir dış politika ve güvenlik gündemi öne çıktı.

ŞİÖ Üyeliğine Kapı Açık

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye’nin Şanghay İşbirliği Örgütü ile ilişkilerini daha ileri seviyelere taşımasının mümkün olduğunu belirtti.

Türkiye’nin Çin’den Orta Asya’ya, Rusya’dan Güney Asya’ya uzanan geniş bir coğrafyada önemli ekonomik ve ticari ilişkilere sahip olduğuna dikkat çeken Cumhurbaşkanı Erdoğan, ŞİÖ ile geliştirilen ilişkileri Türkiye’nin çok yönlü dış politika anlayışının bir parçası olarak değerlendirdi.

Türkiye’nin teşkilata tam üyelik perspektifinin mevcut ittifak ilişkilerine alternatif oluşturmadığını vurgulayan Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Türkiye’nin teşkilata üyelik perspektifi, bir bloktan bir kopuş, Batı’ya sırt çevirme anlamına asla gelmez. Hedefimiz, 360 derecelik bir vizyonla kendi ağırlığımızı artırmaktır” dedi.

Türkiye, 2012’den bu yana ŞİÖ içerisinde “diyalog ortağı” statüsünde bulunuyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıklaması, Ankara’nın mevcut statünün ilerisine geçerek gelecekte tam üyeliği değerlendirebileceğini ortaya koyması açısından önem taşıyor.

Reuters da Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıklamalarını Türkiye’nin Çin ve Rusya’nın öncülük ettiği ŞİÖ ile ilişkilerini tam üyeliğe kadar taşıma ihtimaline açık olduğu şeklinde değerlendirdi.

Putin İle Rusya-Ukrayna Savaşı Görüşüldü

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Bişkek’te Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile gerçekleştirdiği görüşmenin “çok samimi” ve “verimli” geçtiğini söyledi.

Görüşmede özellikle Rusya-Ukrayna savaşının ele alındığını belirten Cumhurbaşkanı Erdoğan, Putin’in de savaşın sona ermesini istediğini ifade etti.

Türkiye’nin savaşın barışçıl yollarla sona erdirilmesi için rol üstlenmeye hazır olduğunu vurgulayan Cumhurbaşkanı Erdoğan, Ankara’nın barış sürecine yönelik girişimlerini sürdüreceğini söyledi.

Türkiye, savaşın başlamasından bu yana hem Moskova hem de Kiev ile doğrudan temaslarını sürdüren NATO ülkelerinden biri olurken daha önce İstanbul’da Rusya ve Ukrayna heyetleri arasında gerçekleştirilen müzakerelere de ev sahipliği yaptı.

S-400 Konusu Putin İle Masaya Geldi Mi?

Cumhurbaşkanı Erdoğan’a, Türkiye’nin F-35 programına yeniden dahil edilmesi karşılığında Rusya’dan alınan S-400 hava savunma sistemlerinin üçüncü bir ülkeye devredilebileceğine ilişkin iddialar da soruldu.

S-400’lerin üçüncü ülkeye devrinin Putin ile görüşmede doğrudan ele alınıp alınmadığı sorusuna Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Sayın Putin’le ikili gündemimizdeki her konuyu ele aldık” yanıtını verdi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan böylece S-400’lerin devri konusunda herhangi bir karar veya mutabakat açıklandığını söylemedi.

Türkiye, Rusya’dan S-400 sistemlerini satın almasının ardından 2019’da F-35 programından çıkarılmış, daha sonra CAATSA kapsamında yaptırımlarla karşı karşıya kalmıştı. Ankara ise programın ortaklarından biri olduğunu ve F-35 projesine önemli finansal ve endüstriyel katkılar sağladığını uzun süredir vurguluyor.

F-35 İçin Görüşmeler Sürüyor

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye’nin F-35 programına yeniden dahil edilmesine yönelik görüşmelerin devam ettiğini açıkladı.

Türkiye’nin başlangıçta F-35 programının ortaklarından biri olduğunu hatırlatan Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Türkiye’nin programa tekrar dahil olması konusunda da görüşmelerimiz sürüyor. Amerika’daki süreçlerin bir an önce tamamlanmasıyla bu meselenin geride bırakılacağını düşünüyoruz” dedi.

Ancak Cumhurbaşkanı Erdoğan, F-35 görüşmelerinin Türkiye’nin millî savaş uçağı KAAN veya yerli hava savunma projelerinde değişikliğe yol açmayacağını özellikle vurguladı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Tüm bu diplomatik çabalarımızı yürütürken de KAAN’dan vazgeçmiyoruz. Kendi hava savunma sistemlerimizi geliştirmekten vazgeçmiyoruz. Aksine Türkiye’nin seçeneklerini artırıyoruz” ifadelerini kullandı.

Mekke Savunma İttifakı İçin Sekretarya Kurulacak

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıklamalarında Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında kurulan Mekke Savunma İttifakı da yer aldı.

İstanbul’da gerçekleştirilen ilk Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi toplantısının ittifakın somutlaşması açısından önemli olduğunu belirten Cumhurbaşkanı Erdoğan, üç ülkenin dışişleri ve savunma bakanları ile genelkurmay başkanlarının toplantıya katıldığını hatırlattı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıklamasına göre ittifakın bundan sonraki aşamasında öncelikli konulardan biri sekretaryanın kurulması ve işlerlik kazanması olacak.

Toplantıda savunma sanayii iş birliğinin yanı sıra askerî eğitim, askerî standardizasyon, tehdit değerlendirmeleri ile imkân ve kabiliyetlerin paylaşılması gibi operasyonel başlıklar da ele alındı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan ayrıca ittifaka açık biçimde tepki gösteren ülke sayısının az olduğunu ancak bazı ülkelerin kapalı biçimde rahatsızlık duyduğunu söyledi.

YPG/PYD’nin Fesih Kararına Olumlu Yaklaşım

Suriye’deki gelişmeler de Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıklamalarının önemli başlıklarından biri oldu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, YPG/PYD’nin fesih kararından Suriye halkı adına memnuniyet duyduğunu belirterek alınan karar ve entegrasyon sürecini olumlu değerlendirdiklerini söyledi.

Ancak Ankara’nın kararın sahadaki uygulanmasını takip edeceğini de vurguladı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Suriye’nin bütün unsurlarıyla tek bir yapı altında birleşmesinin önemine işaret ederek Cumhurbaşkanı Ahmed Şara yönetimindeki entegrasyon sürecinden ümitli olduklarını ifade etti.

Türkiye’nin yaklaşımında fesih kararının ilan edilmesinin yanı sıra bunun sahada uygulanması ve silahlı yapıların merkezi devlet mekanizmasına entegrasyonu belirleyici başlıklar arasında bulunuyor.

Karadeniz İçin Yeni Güvenlik Mekanizması Çağrısı

Rusya-Ukrayna savaşının Karadeniz’deki ticari deniz taşımacılığı üzerindeki etkileri de Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın gündemindeydi.

Karadeniz’de yalnızca Türk bayraklı veya Türk işletmecilere ait gemilerin değil bütün sivil deniz taşımacılığının güvenliğinin Türkiye açısından önemli olduğunu belirten Cumhurbaşkanı Erdoğan, ticari gemilerin çatışmaların hedefi hâline gelmemesi gerektiğini söyledi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Karadeniz’de ticari deniz taşımacılığının güvenliğini kalıcı şekilde sağlayacak bir mekanizmaya ihtiyaç var” dedi.

Karadeniz’deki güvenlik sorunlarının tahıl sevkiyatını da etkilediğine dikkat çeken Cumhurbaşkanı Erdoğan, özellikle Afrika’da tahıl krizinin yeniden ortaya çıkmaya başladığını belirterek sorun büyümeden girişimde bulunulması gerektiğini ifade etti.

Yunanistan’a Adaların Silahlandırılması Mesajı

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıklamalarındaki bir diğer güvenlik başlığı Ege oldu.

Yunanistan’ın gayriaskerî statüdeki adalardaki askerî kapasitesini artırmasına ilişkin bir soruya yanıt veren Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye’nin iyi komşuluk ilişkilerinden yana olduğunu ancak haklarının ihlal edilmesine izin vermeyeceğini söyledi.

Uluslararası anlaşmaların ihlal edilmesinin kimseye fayda sağlamayacağını belirten Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye’nin serinkanlı tutumunun zayıflık olarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurguladı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Yunanistan’a gayriaskerî statüdeki adaları silahlandırmaktan vazgeçmesi çağrısında bulunarak Ankara’nın bölgede barış, güvenlik ve istikrar için çalışmayı sürdüreceğini ifade etti.

Dış Politikada “360 Derecelik Vizyon” Vurgusu

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Kırgızistan dönüşündeki açıklamaları, Ankara’nın güvenlik ve dış politika gündeminde birbirinden farklı kanalları eş zamanlı yürütme yaklaşımını ortaya koydu.

Bir tarafta ŞİÖ ile ilişkilerin tam üyelik ihtimalini de kapsayacak şekilde geliştirilmesi gündemde tutulurken diğer tarafta NATO müttefiki ABD ile F-35 programına dönüş görüşmeleri devam ediyor. Rusya ile S-400, enerji ve Ukrayna savaşı gibi başlıklardaki temaslar sürerken Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan ile Mekke Savunma İttifakı’nın kurumsal yapısını oluşturmaya hazırlanıyor.

Cumhurbaşkanı Erdoğan ise bu yaklaşımı Türkiye’nin mevcut ittifaklarından uzaklaşması olarak değil, ülkenin seçeneklerini artırmayı hedefleyen “360 derecelik” bir dış politika vizyonu olarak tanımladı.

Putin’in açıklaması sosyal medyada “Rusya İran’a askerî destek sağlayacak” şeklinde aktarılırken Kremlin tarafından yayımlanan açıklamada yardımın askerî nitelikte olduğuna ilişkin açık bir ifade yer almadı.

Putin ve Pezeşkiyan, Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) Devlet Başkanları Zirvesi kapsamında 1 Eylül’de Bişkek’te bir araya geldi.

“İran’a Gerekli Yardımı Sağlamaya Çalışıyoruz”

Görüşmede İran ile ABD arasındaki çatışma ve iki ülke arasındaki ateşkes girişimlerine değinen Putin, haziran ayında İran ile ABD arasında imzalanan ateşkes mutabakatını memnuniyetle karşıladıklarını ancak ateşkesin kalıcı olmadığını söyledi.

Putin, “Ateşkes istikrarsız ve çok kırılgan oldu. Bu zor dönemde İran’a gerekli yardımı sağlamaya çalışıyor, ihtiyaç duyduğu ürünleri tedarik ediyoruz.” ifadelerini kullandı.

Rus lider, Moskova ile Tahran arasındaki ilişkilerin Kapsamlı Stratejik Ortaklık Anlaşması çerçevesinde farklı alanlarda gelişmeye devam ettiğini de vurguladı.

Putin ayrıca iki ülke arasındaki ticari ve ekonomik ilişkilerin mevcut gerilime rağmen ivmesini koruduğunu belirtti.

Pezeşkiyan’dan Rusya’ya Teşekkür

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise görüşmede Rusya’nın İran’a verdiği destekten dolayı Putin’e teşekkür etti.

Pezeşkiyan, Moskova ile Tahran arasındaki ilişkileri “stratejik” olarak tanımlarken iki ülke arasındaki iş birliğinin İran’ın ABD ile yaşadığı çatışmada önemli rol oynadığını ifade etti.

İran lideri ayrıca Rusya’nın tek kutuplu dünya düzenine yönelik yaklaşımını desteklediklerini belirterek Moskova ile iş birliğinin daha da geliştirilmesi gerektiğini söyledi.

“Askerî Destek” Açıklaması Yapılmadı

Putin’in açıklamalarının ardından sosyal medyada Rusya’nın İran’a askerî destek sağlayacağı yönünde paylaşımlar yapıldı.

Ancak Kremlin tarafından görüşmeye ilişkin yayımlanan açıklamada Putin’in doğrudan “askerî destek” ifadesini kullandığına veya İran’a yeni bir silah sevkiyatı yapılacağını açıkladığına ilişkin bilgi bulunmuyor.

Putin’in kamuoyuna açıklanan ifadesi, Rusya’nın İran’a “gerekli yardımı” sağlamaya çalıştığı ve “ihtiyaç duyduğu ürünleri” tedarik ettiği yönünde.

Bu nedenle açıklamanın Rusya tarafından İran’a yeni bir askerî yardım paketi veya silah sevkiyatı ilanı olarak değerlendirilmesi için mevcut resmî açıklamalar yeterli değil.

Rusya ve İran Arasında Askerî İş Birliği Sürüyor

Bununla birlikte Moskova ile Tahran arasındaki askerî ilişkiler uzun süredir iki ülkenin stratejik ortaklığının önemli başlıklarından birini oluşturuyor.

İran’ın Rusya’ya sağladığı insansız hava aracı teknolojisi, Ukrayna savaşının ardından iki ülke arasındaki savunma iş birliğinin en görünür unsurlarından biri hâline geldi. Rusya, İran kökenli Shahed ailesi temelinde kendi insansız hava araçlarının üretimini de geliştirdi.

Rusya’nın İran’a sağladığı destek konusunda ise son aylarda farklı iddialar ve araştırmalar gündeme geldi.

Financial Times tarafından yayımlanan bir araştırmaya göre Rusya, İran’ın gelişmiş süpersonik seyir füzeleri geliştirmesine yönelik gizli bir program kapsamında teknik destek sağladı. Haberde, Rus füze uzmanlarının ramjet motor teknolojisi konusunda İran tarafıyla çalışmalar yürüttüğü belirtildi.

Washington Post da Rusya’nın İran’a mevcut çatışma döneminde destek sağladığını ve Moskova-Tahran askerî ve siyasi ilişkilerinin giderek yakınlaştığını bildirdi.

Buna karşılık Moskova ile Tahran arasında yürürlükte bulunan Kapsamlı Stratejik Ortaklık Anlaşması, taraflardan birinin saldırıya uğraması hâlinde diğer tarafın otomatik olarak askerî müdahalede bulunmasını öngören karşılıklı savunma hükmü içermiyor.

Trump Daha Önce Rusya’nın Silah Vermeyeceğini Söylemişti

Putin’in son açıklaması, ABD Başkanı Donald Trump’ın temmuz ayında Rusya ve Çin’in İran’a askerî destek vermediğine ilişkin açıklamalarının ardından geldi.

Trump, Putin’in kendisine Rusya’nın İran’a silah satmayacağı yönünde güvence verdiğini söylemişti. ABD Başkanı, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’den de benzer bir güvence aldığını belirtmişti.

Trump bununla birlikte Moskova ve Pekin’in Tahran ile uzun süredir devam eden ilişkileri nedeniyle İran’a belirli ölçülerde başka destekler sağlayabileceğini kabul etmişti.

Bişkek Görüşmesi İlişkilerin Devam Edeceği Mesajını Verdi

Putin ile Pezeşkiyan’ın Bişkek’te gerçekleştirdiği görüşme, İran ile ABD arasındaki gerilimin yeniden yükseldiği bir dönemde yapıldı.

Putin’in İran’a “gerekli yardımın” sağlanmaya devam edeceğini açık biçimde ifade etmesi, Moskova’nın Tahran’a yönelik siyasi ve ekonomik desteğinin süreceğine işaret ediyor.

Bununla birlikte Kremlin’in kamuoyuna açıkladığı görüşme tutanaklarında yeni bir askerî yardım paketi, silah sistemi veya askerî sevkiyat duyurulmadı.

Bu nedenle Bişkek’teki açıklamanın mevcut bilgiler ışığında “Rusya İran’a askerî destek vereceğini açıkladı” şeklinde değil, “Putin İran’a gerekli yardım ve tedarikin sürdürüleceğini açıkladı” şeklinde değerlendirilmesi daha doğru bir çerçeve oluşturuyor.

Şanghay İşbirliği Örgütü’nün 25. kuruluş yıl dönümüne denk gelen Devlet Başkanları Konseyi toplantısı, Kırgızistan’ın başkenti Bişkek’teki Yntymak Ordo kompleksinde gerçekleştiriliyor.

Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Cabarov’un ev sahipliğindeki zirveye Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın yanı sıra Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Hindistan Başbakanı Narendra Modi, Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Belarus Cumhurbaşkanı Aleksandr Lukaşenko’nun da aralarında bulunduğu çok sayıda lider katıldı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Putin ve Lukaşenko Ayaküstü Görüştü

Zirve oturumları sırasında Cumhurbaşkanı Erdoğan, Putin ve Lukaşenko gayri resmî bir görüşmede bir araya geldi.

Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov’un aktardığı bilgilere göre üç lider ayaküstü sohbet gerçekleştirdi. Görüşmeye ilişkin kamuoyuyla paylaşılan fotoğraflarda Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Putin’in yan yana olduğu, Lukaşenko’nun da görüşmeye katıldığı görüldü.

Üç lider arasındaki temasta bölgedeki son gelişmeler değerlendirildi.

Görüşmede ayrıca devam eden ateşkes girişimleri ile Türkiye’nin Şanghay İşbirliği Örgütü ile ilişkilerinin de gündeme geldiği aktarıldı. Liderlerin bölgesel istikrarın korunması ve barış çabalarına ilişkin başlıkları değerlendirdiği belirtildi.

Türkiye 2012’den Bu Yana Diyalog Ortağı

Türkiye, Şanghay İşbirliği Örgütü’ne üye olmamakla birlikte 2012’den bu yana örgütün “diyalog ortağı” statüsünde bulunuyor.

ŞİÖ’nün mevcut üyeleri arasında Çin, Rusya, Hindistan, Pakistan, İran, Belarus, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan ve Özbekistan bulunuyor.

Türkiye’nin örgütle ilişkileri özellikle son yıllarda Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ŞİÖ zirvelerine katılımıyla daha görünür hâle geldi.

ŞİÖ; güvenlik ve terörle mücadele alanlarındaki başlangıçtaki iş birliği çerçevesini zaman içerisinde ekonomi, enerji, ulaştırma, ticaret ve bölgesel bağlantısallık gibi alanlara genişletti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan ŞİÖ İle İş Birliği Mesajı

Devlet Başkanları Konseyi toplantısının ardından gerçekleştirilen ŞİÖ Plus toplantısında konuşan Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye’nin örgütle ilişkilerini geliştirme iradesini vurguladı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Şanghay İşbirliği Örgütü’nü “yükselen bir yıldız” olarak gördüklerini belirterek örgütle her alanda iş birliğinin ilerletilmesi için çalışacaklarını söyledi.

ŞİÖ’nün yaklaşık 3,5 milyar insanı ve 35 trilyon dolarlık gayrisafi yurt içi hasılayı temsil ettiğine dikkat çeken Cumhurbaşkanı Erdoğan, örgütün çok kutuplu uluslararası sistem içerisinde önemli bir konuma ulaştığını ifade etti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, ŞİÖ’nün yalnızca barış ve istikrar alanında değil, güvenli ulaştırma koridorlarının oluşturulması ve enerji arz güvenliğinin sağlanmasında da rol oynayabileceğini belirtti.

Orta Koridor İle Kuşak ve Yol Vurgusu

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın konuşmasında öne çıkan başlıklardan biri de ulaştırma koridorları oldu.

Türkiye’nin Hazar Geçişli Orta Koridor girişiminin Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi ile uyumlaştırılmasını istediğini belirten Cumhurbaşkanı Erdoğan, bu kapsamda ŞİÖ bünyesindeki iş birliğine önem verdiklerini söyledi.

Orta Koridor, Türkiye’den başlayarak Kafkasya ve Hazar Denizi üzerinden Orta Asya’ya, buradan da Çin’e uzanan ulaştırma güzergâhını oluşturuyor. Güzergâh, Avrupa ile Asya arasındaki ticarette Rusya’nın kuzeyinden ve İran’ın güneyinden geçen rotalara alternatif bir bağlantı sağlıyor.

Mekke Savunma İttifakı da Zirvenin Gündemindeydi

Cumhurbaşkanı Erdoğan, konuşmasında Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında oluşturulan Mekke Savunma İttifakı’na da değindi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, bölgesel sahiplenme ve kolektif caydırıcılık temelinde oluşturulan ittifakın bölgesel ve küresel barış ile istikrara katkı sağlayacağını ifade etti.

Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında 7 Ağustos’ta imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması kapsamında oluşturulan Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi de ilk toplantısını 31 Ağustos’ta İstanbul’da gerçekleştirmişti.

Toplantının ardından Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, üçlü yapının resmî adının “Mekke Savunma İttifakı” olarak belirlendiğini ve yapının yeni ülkelerin katılımına açık olduğunu açıklamıştı.

ŞİÖ Çok Kutupluluk Vurgusuyla Toplandı

Şanghay İşbirliği Örgütü Zirvesi, Rusya-Ukrayna savaşı, Orta Doğu’daki çatışmalar ve ABD ile İran arasındaki gerilimin sürdüğü bir dönemde gerçekleştiriliyor.

Zirvede konuşan Çin Devlet Başkanı Şi Cinping de diyalog ve istişare yoluyla ortak güvenliğin güçlendirilmesi çağrısında bulundu. Çin, ŞİÖ’yü Kuşak ve Yol Girişimi ile Pekin’in küresel güvenlik ve kalkınma girişimlerinin uygulanmasında önemli platformlardan biri olarak görüyor.

ŞİÖ’nün Çin, Rusya, Hindistan, İran ve Pakistan gibi önemli bölgesel güçleri aynı yapı içerisinde bulundurması, örgütün Avrasya’daki siyasi ve ekonomik ağırlığını artırıyor.

Türkiye ise üye olmamasına rağmen diyalog ortağı olarak örgütle ilişkilerini sürdürürken Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Bişkek’te verdiği mesajlar, Ankara’nın ŞİÖ ile ekonomi, ulaştırma, enerji ve güvenlik alanlarındaki iş birliğini geliştirme yaklaşımının devam ettiğini ortaya koydu.

Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Maria Zaharova, 27 Ağustos’ta Moskova’da düzenlediği basın toplantısında İngiltere’nin Ukrayna’ya sağladığı uzun menzilli silahların Rusya topraklarına yönelik saldırılarda kullanılmasını doğrudan hedef aldı.

Zaharova, İngiliz silahları kullanılarak Rusya topraklarına gerçekleştirilecek Ukrayna saldırılarına karşılık, “Ukrayna’daki ve sınırlarının ötesindeki herhangi bir İngiliz askerî tesisi ve teçhizatının” hedef alınabileceği konusunda Londra’yı daha önce de uyardıklarını söyledi.

Reuters, Moskova’nın benzer uyarıları daha önce de yaptığını ancak son açıklamanın önceki mesajlara kıyasla daha sert ve acil bir söylem taşıdığını aktardı.

Londra’ya “Felaket Boyutunda Sonuçlar” Uyarısı

Zaharova, Londra’nın Rus sivillere yönelik saldırılardaki rolüne ilişkin suçlamalarının dozunu da artırdı.

İngiltere’nin, Moskova’nın değerlendirmesine göre Rus sivillere yönelik “terörizme” hukuken ortak sayılmasına “yalnızca bir adım” kaldığını ileri süren Zaharova, Londra’nın politikasını değiştirmemesi hâlinde “kaçınılmaz ve felaket boyutunda sonuçlarla” karşılaşılabileceğini söyledi.

Rusya’nın bu suçlamalarının merkezinde Ukrayna’nın kullandığı Storm Shadow/SCALP seyir füzeleri bulunuyor.

İngiltere ve Fransa tarafından ortaklaşa geliştirilen Storm Shadow/SCALP, hava platformlarından fırlatılan uzun menzilli bir seyir füzesi olarak biliniyor. Ukrayna, savaş boyunca bu silahları Rus kuvvetlerine ve Rus kontrolündeki bölgelerde bulunan hedeflere karşı kullandı.

Moskova ise Ukrayna’nın İngiliz silahlarıyla Rusya topraklarındaki hedeflere saldırmasının Londra’nın çatışmadaki sorumluluğunu artırdığını savunuyor.

Storm Shadow Teknolojisi Gerilimi Artırdı

Son açıklamanın zamanlamasında İngiltere’nin Ukrayna’nın uzun menzilli füze üretim kapasitesini geliştirmesine yönelik yeni adımı öne çıkıyor.

İngiltere’nin, Ukrayna’nın kendi Storm Shadow seyir füzelerini üretebilmesine yardımcı olacak gizli teknolojiye erişim sağlamasına yönelik kararının kamuoyuna açıklanması Moskova’nın sert tepkisine neden oldu.

Batılı analistlere göre Zaharova’nın açıklamasındaki sertlik de büyük ölçüde bu gelişmeden kaynaklanıyor.

Kremlin, İngiltere’nin kararının açıklanmasının ardından Londra’yı Ukrayna savaşında sistematik biçimde “ateşe benzin dökmekle” suçladı.

Rusya açısından mesele artık yalnızca Ukrayna’ya hazır füze teslim edilmesiyle sınırlı değil. İngiltere’nin füze teknolojisinin Ukrayna’ya aktarılması, Kiev’in uzun vadede kendi uzun menzilli saldırı kapasitesini oluşturabilmesi açısından farklı bir aşamaya işaret ediyor.

Fransa’ya da Uyarı

Moskova’nın mesajları yalnızca İngiltere ile sınırlı kalmadı.

Fransa’nın da Storm Shadow’un Fransız versiyonu olan SCALP teknolojisinin lisanslanmasına onay vermesinin ardından Zaharova, Londra ve Paris’i birlikte hedef aldı.

Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, İngiltere ve Fransa’nın Ukrayna’ya hassas füze teknolojisi sağlayarak “ateşle oynadığını” savundu ve bunun öngörülemeyen sonuçlara yol açabileceği uyarısında bulundu.

Zaharova ayrıca İngiltere Başbakanı Andy Burnham’a yönelik doğrudan eleştirilerde bulunarak İngiliz hükümetinin Ukrayna konusunda gerilimi artırabilecek “tehlikeli bir yol” izlediğini ileri sürdü.

İngiltere’den Rusya’ya Yanıt

Londra ise Moskova’nın açıklamalarının ardından Ukrayna’ya verdiği destekten geri adım atmayacağını bildirdi.

İngiltere Savunma Bakanlığından Reuters’a yapılan açıklamada, İngiltere’nin Ukrayna ile “omuz omuza” durduğu ve Kiev’e Rusya’nın işgaline karşı kendisini savunabilmesi için ihtiyaç duyduğu ekipmanı sağlamaya devam edeceği belirtildi.

Bakanlık Sözcüsü, Rusya’nın İngiliz hükümetinin “Ukrayna’da, İngiltere’ye ve müttefiklerine yönelik Rus saldırganlığına karşı durma konusundaki kararlılığından şüphe duymaması gerektiğini” söyledi.

Böylece Moskova’nın askerî hedeflere ilişkin uyarısına Londra’dan geri adım sinyali vermeyen bir karşılık geldi.

Donetsk Saldırısı Gerilimi Daha da Yükseltti

Zaharova’nın açıklaması, Rusya’nın Ukrayna’yı Donetsk kentindeki bir alışveriş merkezine İngiliz Storm Shadow füzeleriyle saldırmakla suçlamasından bir gün sonra geldi.

Rusya, kontrolü altında bulunan kentte gerçekleştirildiğini söylediği saldırıda aralarında çocukların da bulunduğu sivillerin yaralandığını açıkladı.

Ukrayna’dan iddialara ilişkin hemen bir açıklama gelmezken Reuters, saldırının ayrıntılarını bağımsız olarak doğrulayamadığını bildirdi.

Rusya ve Ukrayna savaş boyunca sivilleri kasıtlı olarak hedef aldıkları yönündeki suçlamaları reddediyor.

Birleşmiş Milletler verileri, savaşın başlangıcından bu yana hayatını kaybeden Ukraynalı sivillerin sayısının Rus sivillerden çok daha fazla olduğunu gösteriyor. Bununla birlikte Ukrayna, 2026 yılında Rusya topraklarının derinliklerindeki hedeflere yönelik operasyonlarını artırdı.

Savaşı takip eden bağımsız Conflict Intelligence Team’in tahminlerine göre yılın ilk yedi ayında Rusya topraklarında 327 sivil hayatını kaybetti. Bu rakam, savaşın başlamasından bu yana kaydedilen en yüksek seviyeye işaret ediyor.

Rusya-NATO Hattında Kritik Eşik

Moskova’nın son açıklamasında dikkat çeken temel unsur, tehdidin coğrafi kapsamının Ukrayna ile sınırlandırılmaması oldu.

Zaharova doğrudan “İngiltere topraklarındaki üsleri vuracağız” şeklinde bir ifade kullanmadı. Ancak “Ukrayna’daki ve sınırlarının ötesindeki” İngiliz askerî tesislerinin hedef alınabileceğini söylemesi, Rusya’nın olası misilleme seçeneklerini Ukrayna coğrafyasının dışına taşıyan bir söylem oluşturdu.

Bu ayrım, açıklamanın NATO açısından taşıdığı önem bakımından kritik. İngiltere, NATO’nun kurucu üyelerinden biri ve İngiliz topraklarına veya başka bir NATO ülkesinde bulunan İngiliz askerî varlığına yönelik doğrudan bir Rus saldırısı, mevcut Ukrayna savaşından çok daha geniş bir güvenlik krizini beraberinde getirebilir.

Ancak mevcut açıklama, Rusya’nın böyle bir saldırı gerçekleştirme kararı aldığı anlamına gelmiyor. Moskova’nın mesajı, İngiliz silahlarıyla Rusya topraklarına yönelik saldırıların devam etmesi durumunda İngiliz askerî varlıklarının olası misilleme hedefleri arasında değerlendirilebileceği yönünde bir uyarı niteliği taşıyor.

Bununla birlikte İngiltere’nin Ukrayna’ya yalnızca silah sağlamakla kalmayıp uzun menzilli füze üretimi için teknoloji transferine yönelmesi ve Rusya’nın buna Ukrayna dışındaki askerî hedefleri de kapsayan bir söylemle karşılık vermesi, Moskova-Londra hattındaki gerilimin yeni bir aşamaya geçtiğini gösteriyor.

Gelişme, Rusya-Ukrayna Savaşı devam ederken NATO’nun Belarus ve Rusya sınırlarına yakın bölgelerde askerî faaliyetlerini artırdığı ve Baltık güvenliğinin yeniden gündemin üst sıralarına çıktığı bir dönemde gerçekleşmesi nedeniyle dikkat çekiyor.

Ancak Belarus yönetiminin aldığı kararın doğrudan ülkenin savaşa girmeye hazırlandığı şeklinde değerlendirilmesi için mevcut aşamada yeterli veri bulunmuyor. Minsk’in resmî açıklamalarına göre yürütülen faaliyet, silahlı kuvvetlerin muharebe ve seferberlik hazırlığının sınanmasına yönelik daha geniş bir denetim sürecinin parçasını oluşturuyor.

51. Muhafız Topçu Tugayı En Yüksek Hazırlık Seviyesine Geçiriliyor

Belarus Savunma Bakanlığının açıklamalarına göre denetimin merkezinde 51. Muhafız Topçu Tugayı bulunuyor.

Belarus Güvenlik Konseyi Devlet Sekreteri Aleksandr Volfoviç tarafından Savunma Bakanı Viktor Hrenin’e iletilen talimat doğrultusunda tugayın göreve hazır hâle getirilmesi, bazı unsurlarının seferber edilmesi ve savaş zamanı kadrosuna tamamlanması öngörülüyor.

Denetim yalnızca tugayın mevcut personelinin alarm durumundaki reaksiyonunu ölçmekle sınırlı tutulmuyor.

Yedek subayların da birliklere çağrıldığı ve personelin ne kadar hızlı biçimde toplanarak görev yerlerine ulaştırılabildiğinin sınandığı bildiriliyor.

Bu kapsamda askerlik şubeleri ve seferberlik mekanizmasının işleyişi de denetleniyor. Belarus yönetimi böylece yalnızca sahadaki askerî birliklerin değil, kriz veya savaş durumunda ordunun genişletilmesini sağlayacak idari sistemin de reaksiyon kapasitesini test ediyor.

Birliğin hazırlıkların ardından eğitim alanına çıkarak kendisine verilen muharebe eğitim görevlerini yerine getirmesi planlanıyor.

Ukrayna Savaşı’ndan Çıkarılan Dersler Tatbikata Taşınıyor

Denetimin dikkat çekici unsurlarından biri Belarus askerî yönetiminin son yıllardaki savaşlardan elde edilen tecrübeleri doğrudan eğitim programlarına aktarması.

Belarus kaynaklarına göre özellikle modern ateş desteği yöntemleri, birliklerin sevk ve idaresi, derinlikteki hedeflerin vurulması ve merkezî komuta sisteminin kesintiye uğrayabileceği koşullarda birliklerin hareket kabiliyeti üzerinde duruluyor.

Bu çalışmaların hazırlanmasında Rusya-Ukrayna Savaşı başta olmak üzere güncel çatışmalardan elde edilen askerî tecrübelerin dikkate alındığı belirtiliyor.

Dolayısıyla Belarus’un mevcut hazırlığı klasik bir alarm tatbikatının ötesinde, modern savaş ortamında seferberlikten komuta-kontrole ve ateş gücünün kullanımına kadar farklı süreçlerin birlikte sınandığı bir yapıya sahip.

2026 Boyunca Hazırlık Seviyesi Test Edildi

Son gelişme Belarus ordusunun 2026 yılında gerçekleştirdiği ilk ani hazırlık denetimi değil.

Belarus yönetimi yılın ilk aylarından itibaren silahlı kuvvetlerin muharebe ve seferberlik kapasitesini sınayan bir dizi faaliyet gerçekleştirdi.

Lukaşenko şubat ayında düzenlenen ani denetimlerden birini bizzat takip etmiş, birliklerin alarm durumundaki reaksiyonları ve sahadaki muharebe kabiliyetleri test edilmişti.

Ocak-nisan dönemindeki denetimlerin ardından Lukaşenko mayıs ayında ordunun potansiyel bir savaşa yönelik hazırlıklarının sürdürülmesi gerektiğini açıklamıştı. Belarus lideri aynı zamanda savaşın önlenmesini istediğini belirtirken ordunun böyle bir ihtimale karşı hazır tutulması gerektiğini savunmuştu.

Bu kapsamda birliklerin belirli bölümlerinin dönüşümlü biçimde seferber edilerek hazırlık seviyelerinin test edilmesi yaklaşımı benimsenmişti.

Rusya ile Nükleer Tatbikat da Gerçekleştirildi

Belarus’un askerî hazırlık faaliyetlerinin bir diğer önemli boyutunu Rusya ile giderek derinleşen savunma ilişkileri oluşturuyor.

Belarus ve Rusya mayıs ayında Rus taktik nükleer silahlarının muharebe kullanımına yönelik ortak eğitim gerçekleştirdi.

Tatbikat, Rusya’nın nükleer kapasiteye sahip Oreşnik hipersonik balistik füze sistemlerini Belarus topraklarına konuşlandırmasının ardından gerçekleştirilmesi nedeniyle ayrıca dikkat çekmişti.

Belarus daha önce de Rus taktik nükleer silahlarının kendi topraklarında konuşlandırılmasına izin vermişti.

Bu gelişmeler Belarus’u NATO’nun doğu kanadındaki güvenlik hesaplamalarında giderek daha önemli bir unsur hâline getiriyor.

NATO-Belarus Sınırında Askerî Hareketlilik Artıyor

Belarus ordusundaki hazırlık denetiminin zamanlaması da bölgesel güvenlik açısından dikkat çekiyor.

NATO, son dönemde Polonya ve Baltık ülkelerindeki askerî faaliyetlerini artırıyor.

20 Ağustos’ta NATO uçakları Rusya’nın Kaliningrad bölgesine yakın kuzeydoğu Polonya hava sahasında geniş kapsamlı bir tatbikat gerçekleştirdi. Faaliyete ABD ve Norveç savaş uçaklarının yanı sıra NATO E-3A Sentry havadan erken ihbar ve kontrol uçağı, tanker uçaklar ve elektronik harp unsurları katıldı.

Polonya makamları tatbikatın önceden planlandığını ve Rus hava kuvvetlerinin faaliyetleriyle bağlantılı olmadığını açıkladı.

Bunun yanında NATO birlikleri Belarus ve Rusya sınırlarına yakın Baltık bölgelerinde de tatbikatlarını sürdürüyor.

Letonya’nın doğusundaki Latgale bölgesinde gerçekleştirilen Pērkons tatbikatında NATO’nun çok uluslu birlikleri Belarus ve Rusya sınırlarına yakın bölgelerin savunulmasına yönelik senaryolar üzerinde çalıştı.

Polonya ise Belarus ve Kaliningrad sınırındaki savunma altyapısını güçlendirmeyi sürdürüyor. NATO açısından stratejik önem taşıyan Suwalki Koridoru da ittifakın bölgedeki askerî planlamasının merkezinde bulunuyor.

Suwalki Koridoru Neden Önemli?

Belarus’taki askerî hareketliliğin NATO açısından taşıdığı önemin temel nedenlerinden biri ülkenin coğrafi konumu.

Belarus’un batısında Polonya, kuzeybatısında ise Litvanya bulunuyor. Belarus ile Rusya’nın Kaliningrad bölgesi arasında kalan yaklaşık 65 kilometrelik Suwalki Koridoru, Polonya üzerinden Litvanya, Letonya ve Estonya’yı NATO’nun geri kalanına kara yoluyla bağlayan stratejik bir geçiş alanı oluşturuyor.

Bu nedenle Belarus ve Kaliningrad çevresindeki askerî hareketlilik NATO tarafından yakından takip ediliyor.

Olası bir Rusya-NATO krizinde Suwalki Koridoru’nun güvenliği, Baltık ülkelerine kara yoluyla askerî takviye ulaştırılması açısından kritik önem taşıyor.

CIA Direktörünün Moskova Ziyaretiyle Bağlantısı Var mı?

Belarus’taki gelişmenin zamanlaması, CIA Direktörü John Ratcliffe’ın önceden duyurulmayan Moskova ziyaretiyle aynı döneme denk gelmesi nedeniyle bazı yayın organlarında iki gelişmenin birbiriyle bağlantılı olduğu yönünde yorumlara neden oldu.

Ratcliffe’ın Rus istihbarat yetkilileriyle görüştüğü Kremlin tarafından doğrulanırken Amerikan basınında CIA Direktörünün Moskova’ya Rusya’nın NATO ülkelerine yönelik olası girişimleri konusunda uyarıda bulunmak amacıyla gittiği öne sürüldü.

Ancak Belarus’taki mevcut hazırlık denetiminin Ratcliffe’ın ziyaretine tepki olarak başlatıldığına ilişkin doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor.

Aksine mevcut veriler denetimin Ratcliffe’ın Moskova’ya ulaşmasından önce başladığını gösteriyor.

Belarus Savunma Bakanlığı kaynaklarına dayanan bilgilere göre 51. Muhafız Topçu Tugayına ilişkin mevcut hazırlık süreci 24 Ağustos’ta devam ediyordu. Ratcliffe’ın Moskova ziyareti ise 25 Ağustos’ta gerçekleşti.

Bu nedenle iki gelişme arasındaki zamanlama dikkat çekici olmakla birlikte doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi kurmak mevcut bilgiler ışığında mümkün görünmüyor.

Mevcut gelişmelerin en kritik sorusu Minsk yönetiminin doğrudan bir savaşa hazırlık yapıp yapmadığı yönünde.

Belarus yönetiminin söylemlerinde savaş ihtimaline karşı hazırlık yapılması gerektiği açık biçimde yer alıyor. Lukaşenko da 2026 içerisinde ordunun olası bir savaş senaryosuna hazır tutulması gerektiğini birçok kez dile getirdi.

Ancak 51. Muhafız Topçu Tugayının hazırlık seviyesinin yükseltilmesi tek başına Belarus’un Ukrayna Savaşı’na doğrudan katılmaya veya NATO ile çatışmaya hazırlandığını göstermiyor.

Belarus, 2022’den bu yana Rusya’nın Ukrayna’ya karşı yürüttüğü savaşta Moskova’nın en önemli stratejik ortaklarından biri konumunda bulunuyor. Rus kuvvetleri savaşın başlangıcında Belarus topraklarını Ukrayna’nın kuzeyine yönelik harekât için kullanmıştı. Buna rağmen Belarus ordusu bugüne kadar Ukrayna’daki savaşa doğrudan geniş çaplı muharip güç göndermedi.

Kiev ise Minsk’in askerî faaliyetlerini yakından takip ediyor.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy nisan ayında Rusya’nın Belarus’u yeniden savaşa daha doğrudan biçimde dahil etmeye çalışabileceğine ilişkin değerlendirmelerde bulunmuştu.

Bu nedenle Belarus’taki son hazırlık faaliyetleri tek başına yaklaşan bir askerî harekâtın göstergesi olarak değerlendirilmemeli.

Ancak Belarus ordusunun seferberlik mekanizmasının sınanması, birliklerin savaş zamanı kadrolarına çıkarılması, modern savaş tecrübelerinin eğitimlere aktarılması ve Rusya ile nükleer boyutu da kapsayan askerî entegrasyonun derinleşmesi, ülkenin uzun vadeli savaş hazırlık seviyesini yükselttiğini gösteriyor.

NATO’nun Polonya ve Baltık ülkelerindeki askerî varlığını güçlendirdiği, Rusya’nın Kaliningrad’daki kapasitesini koruduğu ve Ukrayna Savaşı’nın devam ettiği mevcut güvenlik ortamında Belarus’un attığı adımlar bu nedenle yalnızca Minsk’in iç askerî hazırlığı olarak değil, NATO’nun doğu kanadındaki daha geniş güvenlik denkleminin bir parçası olarak yakından takip ediliyor.