Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Ankara’da düzenlenen NATO Zirvesi kapsamında ABD Başkanı Donald Trump ile gerçekleştireceği görüşmeye ilişkin yaptığı açıklamada, F-35 savaş uçağı programı başta olmak üzere iki ülke arasındaki savunma iş birliği konularında olumlu gelişmeler beklediğini ifade etti. Erdoğan, liderler zirvesinden F-35 konusunda hayırlı bir karar çıkacağına inandığını belirterek, görüşmenin Türkiye-ABD savunma ilişkilerinde yeni bir dönemin kapısını aralayabileceğini söyledi.

Ankara’daki zirve öncesinde ABD Başkanı Donald Trump da F-35 programına ilişkin dikkat çeken değerlendirmelerde bulundu. Trump, Türkiye’nin programa yeniden erişimine yönelik sürecin değerlendirildiğini belirterek, Ankara’yı memnun edecek adımlar atabileceklerini ifade etti. ABD yönetiminin F-35 dosyası üzerinde çalıştığını belirten Trump’ın açıklamaları, Erdoğan ile yapacağı görüşme öncesinde beklentileri yükseltti.  

Cumhurbaşkanı Erdoğan ise Türkiye’nin F-35 programındaki hak ve yükümlülüklerini her platformda dile getirmeyi sürdürdüklerini belirterek, Türkiye’nin projeye yalnızca kullanıcı ülke olarak değil, üretim zincirinin önemli ortaklarından biri olarak da katkı sunduğunu hatırlattı. Ankara’nın bu konudaki yaklaşımının değişmediğini ifade eden Erdoğan, müttefiklik hukukuna uygun bir çözümün hem Türkiye hem de NATO açısından olumlu sonuçlar doğuracağını vurguladı.

Son dönemde Türkiye ile ABD arasında savunma sanayii alanında yeniden hareketlenen temaslar da F-35 dosyasına ilişkin beklentileri güçlendirmiş durumda. Özellikle F110 savaş uçağı motorlarının satış sürecinin ilerlemesi ve kritik savunma teknolojilerine yönelik ihracat başlıklarında yaşanan gelişmeler, iki ülke arasında savunma iş birliğinin yeniden ivme kazanabileceğine yönelik değerlendirmeleri beraberinde getiriyor.  

Erdoğan-Trump görüşmesinde yalnızca F-35 programının değil, NATO’nun yeni savunma harcaması hedefleri, savunma sanayiinde ortak üretim, Avrupa güvenliği, Rusya-Ukrayna Savaşı, Orta Doğu’daki gelişmeler ve bölgesel güvenlik başlıklarının da ele alınması bekleniyor. Bu yönüyle görüşme, iki ülke arasındaki savunma ilişkilerinin yanı sıra NATO’nun yeni güvenlik yaklaşımı açısından da önem taşıyor.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye’nin son yıllarda savunma sanayiinde ulaştığı üretim kapasitesinin NATO’nun yeni güvenlik ihtiyaçlarıyla örtüştüğünü belirterek, yerli ve millî projelerin kararlılıkla sürdürüldüğünü, bunun yanında müttefik ülkelerle teknoloji paylaşımı ve ortak üretime dayalı iş birliklerinin de önemini koruduğunu ifade etti.

Ankara’da gerçekleştirilen NATO Zirvesi, yalnızca ittifakın gelecekteki güvenlik politikalarının şekillendirileceği bir platform olmanın ötesinde, Türkiye ile ABD arasında son yıllarda farklı başlıklarda yaşanan görüş ayrılıklarının ele alınacağı önemli diplomatik temaslara da ev sahipliği yapıyor. Bu kapsamda Erdoğan ile Trump arasında yapılacak görüşme, özellikle savunma sanayii alanındaki iş birliğinin geleceği açısından zirvenin en kritik ikili temaslarından biri olarak görülüyor.

F-35 programına ilişkin nihai kararın kısa vadede netleşip netleşmeyeceği henüz belirsizliğini korurken, hem Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın olumlu sonuç beklentisini dile getirmesi hem de Trump’ın programa ilişkin yapıcı mesajlar vermesi, Ankara ile Washington arasında savunma sanayii alanında yeni bir sayfanın açılabileceğine yönelik beklentileri güçlendiriyor.  

ABD yönetiminin bu adımı, Türkiye’de düzenlenecek NATO Zirvesi öncesinde Ankara’ya yönelik önemli bir destek mesajı olarak değerlendiriliyor. Kongrenin satışı engellemek için 15 gün içinde ortak ret kararı sunma hakkı bulunuyor. Ancak böyle bir kararın hem Temsilciler Meclisi hem de Senatodan geçmesi ve başkanlık makamının olası vetosunu aşması gerekiyor.

Bu gelişme, Türkiye-ABD savunma sanayii ilişkilerinde son yıllarda yaşanan kırılmaların ardından dikkat çekici bir aşama olarak öne çıkıyor. Ankara’nın 2019’da Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi tedarik etmesi sonrasında Türkiye F-35 programından çıkarılmış, Washington da CAATSA yaptırımlarını devreye sokmuştu. Bu süreç, iki ülke arasındaki savunma ilişkilerinde önemli bir güven bunalımına yol açmıştı.

Ancak motor satışına ilişkin resmî bildirimin Kongreye iletilmesi, Washington yönetiminin Türkiye ile savunma sanayii alanındaki bazı kanalları yeniden işletmeye istekli olduğunu gösteriyor. Özellikle KAAN projesinin Türkiye’nin savunma sanayii ve hava gücü modernizasyonu açısından taşıdığı stratejik önem dikkate alındığında, bu karar yalnızca ticari bir ihracat dosyası olarak görülmemeli.

Bununla birlikte ABD iç siyasetinde Türkiye’ye yönelik itirazların tamamen ortadan kalktığı da söylenemez. Bazı Kongre üyelerinin motor satışına karşı çıktığı ve Türkiye’ye herhangi bir F-35 satışına ilişkin uyarılarda bulunduğu görülüyor. Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesinin kıdemli Demokrat üyesi Gregory Meeks’in de satış paketine ilişkin çekincelerini yönetime ilettiği belirtiliyor.

Bu tartışmaya Yunan basını da dâhil oldu. Yunanistan merkezli Ekathimerini gazetesi, ABD Kongresi’ndeki dört Yunan-Amerikalı Cumhuriyetçi üyenin Türkiye’ye yönelik planlanan askerî satışlara karşı çıktığını yazdı. Haberde, Gus Bilirakis, Nicole Malliotakis, Mike Haridopolos ve Jimmy Patronis’in Türkiye’ye yönelik olası savunma ihracatlarına ilişkin eleştirilerde bulunduğu aktarıldı.

Ekathimerini’de yer alan haberde, söz konusu üyelerin Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki politikaları, Kıbrıs meselesi, İsrail’e yönelik söylemleri, Hamas ile ilişkileri ve Rusya’ya yaptırım uygulamayan tek NATO üyesi olması gibi başlıklar üzerinden Ankara’ya itirazlarını dile getirdiği belirtildi. Ayrıca Türkiye’nin F-35 programına yeniden dâhil edilmesine de karşı çıktıkları ifade edildi.

Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta, Yunan basınında yer alan haberin Türkiye-ABD savunma ilişkilerine dair daha geniş ve çok katmanlı bir sürecin yalnızca belirli bir boyutunu yansıtmasıdır. ABD yönetiminin motor satışını Kongre sürecine taşıması, Washington’ın Ankara ile savunma sanayii alanında yeni bir adım atmaya hazırlandığını gösterirken, Ekathimerini haberinde yer alan değerlendirmeler daha çok Kongre içindeki belirli isimlerin ve Yunan-Amerikan siyasi çevrelerinin itirazlarına odaklanıyor.

Bu nedenle gelişmeyi, Türkiye’ye yönelik satış sürecinin tamamen durduğu veya Washington’da tek yönlü bir karşıtlık oluştuğu şeklinde okumak isabetli olmayacaktır. Aksine mevcut tablo, ABD yönetimi ile Kongre içindeki farklı gruplar arasında Türkiye politikasına ilişkin görüş ayrılıklarının sürdüğünü gösteriyor.

NATO Zirvesi öncesinde bu tartışmanın yeniden görünür hâle gelmesi tesadüf değildir. ABD’nin Avrupa ve Orta Doğu güvenliği bağlamında Türkiye’ye duyduğu ihtiyaç artarken, Kongre içindeki bazı çevrelerin S-400, F-35, Doğu Akdeniz ve İsrail politikaları üzerinden Ankara’ya yönelik çekincelerini koruduğu görülüyor.

Sonuç olarak Türkiye-ABD savunma sanayii ilişkileri yeni bir kırılma değil, yeni bir müzakere eşiğinden geçiyor. Motor satışına ilişkin resmî bildirim, Washington yönetiminin Ankara ile savunma iş birliğini belirli alanlarda ilerletme iradesini ortaya koyarken, Yunan basınında ve Kongrede yer alan itirazlar bu sürecin siyasi direnç noktalarını gösteriyor.

Sürecin nasıl sonuçlanacağı, Kongredeki 15 günlük değerlendirme döneminin ardından daha net görülecek. Ancak şimdiden açık olan nokta şu: Türkiye’nin KAAN projesi, NATO içindeki rolü ve ABD ile savunma sanayii ilişkileri, yalnızca ikili ilişkilerin değil, Doğu Akdeniz’den NATO’nun gelecekteki hava gücü mimarisine uzanan daha geniş bir stratejik tartışmanın merkezinde yer alıyor.