Antalya’da düzenlenen 77. Uluslararası Uzay Kongresi (IAC 2026) kapsamında değerlendirmelerde bulunan Aschbacher, Avrupa’nın uzay kapasitesini hızla artırdığını, ancak uzay ortamındaki askerî gelişmelerin de yakından takip edilmesi gerektiğini belirtti.

Aschbacher’ın açıklamaları, ABD’nin yörüngede uzay kontrol silahlarına sahip olduğunu kamuoyu önünde ilk kez doğrulamasının ardından geldi.

Avrupa Uzayda Silah Konuşlandırmıyor

ESA Genel Direktörü, Avrupa’nın uzayda silah konuşlandırmadığını belirterek özellikle yörüngedeki silahların fiilen kullanılmasının yaratacağı sonuçlara dikkat çekti.

Aschbacher’a göre uzayda bir silahın bulunması ile kullanılması arasında önemli bir eşik bulunuyor.

Bir uydunun yörüngede imha edilmesi sonucunda ortaya çıkacak enkaz, yalnızca hedef alınan ülkenin sistemleri için değil, aynı veya yakın yörüngelerde bulunan diğer uydular için de tehlike oluşturuyor.

Yüksek hızla hareket eden uzay enkazı, yıllarca yörüngede kalabiliyor ve operasyonel uydulara zarar verebiliyor. Bu nedenle geniş çaplı bir uzay çatışması, saldırıyı gerçekleştiren tarafın kendi uzay altyapısını da tehdit edebilecek sonuçlar doğurabilir.

Aschbacher bu nedenle uzayda doğrudan bir savaş ihtimalini düşük gördüğünü belirtirken askerî kapasitenin gelişiminin dikkatle izlenmesi gerektiğini vurguladı.

ESA’nın mevcut yaklaşımında ise yörüngeye silah konuşlandırılması bulunmuyor.

ABD Yörüngedeki Silahlarını İlk Kez Açıkladı

Uzay güvenliği tartışmasının yeniden gündeme gelmesinde ABD’den gelen açıklama etkili oldu.

ABD Hava Kuvvetleri Bakanı Troy Meink, 14 Eylül’de Maryland’de gerçekleştirilen bir savunma konferansında ABD Uzay Kuvvetlerinin yörüngede görev yapan uzay kontrol silahlarına sahip olduğunu açıkladı.

Bu açıklama, Pentagon düzeyinde bir yetkilinin ABD’nin yörüngede silah bulundurduğunu kamuoyu önünde ilk kez açık biçimde kabul etmesi açısından önem taşıyor.

Ancak söz konusu sistemlerin ne olduğu, nasıl çalıştığı ve ne zamandan beri yörüngede bulunduğu açıklanmadı.

Washington uzun süredir Rusya ve Çin’in Amerikan uydularını etkisiz hâle getirebilecek veya faaliyetlerini bozabilecek sistemler geliştirdiğini savunuyor.

Uzay tabanlı askerî sistemlerin giderek önem kazanması, modern savaşlarda uyduların üstlendiği görevlerle doğrudan bağlantılı.

Uydu haberleşmesi, erken ihbar, istihbarat, keşif-gözetleme, konumlama, navigasyon, hedef tespiti ve hassas güdümlü silahların kullanımı artık askerî harekâtların temel unsurları arasında bulunuyor.

Bu nedenle uzaydaki rekabet yalnızca yeni uyduların yörüngeye yerleştirilmesinden ibaret değil. Uyduların korunması ve gerektiğinde rakibin uzay tabanlı kabiliyetlerinin sınırlandırılması da askerî planlamanın giderek daha önemli bir parçası hâline geliyor.

Uzay Hukukunda Gri Alan

Uzayda silahlanma tartışmasının önemli boyutlarından birini mevcut uluslararası hukuk oluşturuyor.

1967 tarihli Dış Uzay Antlaşması, nükleer silahların ve diğer kitle imha silahlarının Dünya yörüngesine yerleştirilmesini yasaklıyor.

Buna karşılık antlaşma, konvansiyonel silahların yörüngeye konuşlandırılmasını aynı açıklıkta yasaklamıyor.

Bu durum, teknolojinin antlaşmanın hazırlandığı dönemin çok ötesine geçmesiyle birlikte uzay güvenliği açısından giderek daha fazla tartışılan bir alan oluşturuyor.

Uydulara fiziksel olarak zarar verebilecek sistemlerin yanında elektronik harp, siber saldırılar, lazer sistemleri ve farklı uydu karşıtı teknolojiler de uzay altyapısını etkisiz hâle getirebilecek araçlar arasında değerlendiriliyor.

Dolayısıyla gelecekteki uzay güvenliği tartışmasının yalnızca “uzaya silah yerleştirilmesi” üzerinden yürütülmesi yeterli olmayabilir.

Asıl mesele, bir ülkenin başka bir ülkenin uzay altyapısını bozabilecek veya devre dışı bırakabilecek kapasiteye hangi ölçüde sahip olduğu üzerinden şekilleniyor.

Avrupa Uzay Bütçesini Yüzde 32 Artırdı

Aschbacher’ın açıklamalarında Avrupa’nın uzay kapasitesindeki büyüme de öne çıktı.

ESA üyesi ülkeler, üç yıllık dönem için ajansa sağlanan finansmanı yüzde 32 artırarak 22,3 milyar avroya çıkardı.

Bu rakam ESA tarihindeki en büyük finansman paketini oluşturuyor.

Artan bütçenin yer gözlemi, navigasyon, haberleşme, astronot programları, fırlatma araçları ve uzay istasyonu çalışmalarında yeni projelere kaynak sağlaması planlanıyor.

Avrupa hâlihazırda Copernicus yer gözlem programı ve Galileo uydu navigasyon sistemi gibi büyük ölçekli uzay altyapılarına sahip.

Buna karşılık fırlatma sistemleri ve uzay tabanlı geniş bant haberleşme gibi bazı alanlarda ABD ve diğer küresel aktörlerle arasındaki kapasite farkını azaltmaya çalışıyor.

ESA yönetimi, Avrupa’nın ABD’ye kıyasla daha düşük bir bütçeye sahip olmasına rağmen belirli uzay teknolojilerinde dünya çapında rekabetçi kapasitesini koruduğunu değerlendiriyor.

2030 Sonrası İçin Kritik Karar Aralıkta

Avrupa’nın önündeki önemli konulardan biri de Uluslararası Uzay İstasyonu’nun 2030 civarında hizmet dışına çıkarılmasının ardından astronotların alçak Dünya yörüngesine nasıl ulaşacağı.

Avrupa’nın şu anda astronotlarını bağımsız biçimde yörüngeye taşıyabilecek insanlı bir uzay aracı bulunmuyor.

Aschbacher, ESA üyesi ülkelerin kendisine Avrupa’nın yalnızca uydular için değil, astronotlar için de uzaya garantili erişiminin nasıl sağlanacağı konusunda seçenekler hazırlama yetkisi verdiğini açıkladı.

Bu kapsamda hazırlanan öneriler aralık ayında Roma’da gerçekleştirilecek bakanlar toplantısında değerlendirilecek.

Nihai model henüz belirlenmiş değil.

Ancak alınacak karar, Avrupa’nın 2030 sonrasında alçak Dünya yörüngesindeki varlığını ne ölçüde bağımsız sürdürebileceğinin temel çerçevesini oluşturabilir.

ESA aynı zamanda Uluslararası Uzay İstasyonu sonrasında ortaya çıkması beklenen ticari uzay istasyonlarıyla iş birliği seçeneklerini de değerlendiriyor.

Uzayda Yapay Zekâ Kullanımı Artacak

Avrupa’nın yatırım yaptığı bir diğer alan ise uzay tabanlı yapay zekâ uygulamaları.

ESA, verilerin Dünya’ya gönderilmeden önce doğrudan uydular üzerinde işlenmesine yönelik teknolojiler üzerinde çalışıyor.

Bu yaklaşım özellikle yer gözlem sistemlerinde önemli avantaj sağlayabiliyor.

Bir uydunun topladığı tüm ham veriyi yer istasyonlarına göndermek yerine yapay zekâ kullanarak gerekli veriyi yörüngede seçmesi ve işlemesi, haberleşme ihtiyacını azaltırken bilginin daha hızlı kullanılabilmesine imkân tanıyor.

ESA daha önce PhiSat-1 görevinde Dünya gözlem uydusu üzerinde yapay zekâ çipi kullanarak bulutlarla kaplı ve kullanışsız görüntülerin yörüngede ayıklanmasını sağlamıştı.

Aschbacher, yapay zekânın uzay sistemlerindeki kullanımının önümüzdeki dönemde çok daha hızlı büyümesini beklediklerini belirtti.

Türkiye ile Yeni Anlaşma Gündemde

Açıklamaların Türkiye açısından en dikkat çekici bölümünü ESA ile yeni iş birliği ihtimali oluşturdu.

Türkiye ile ESA arasında daha önce bir çerçeve iş birliği anlaşması bulunuyordu.

2004 yılında imzalanan ve beş yıl süreyle geçerli olan anlaşma; uzay bilimi, Dünya gözlemi ve uydu navigasyonu gibi alanlarda iş birliğinin çerçevesini oluşturmuştu.

Ancak bu anlaşmanın süresi sona erdi.

Aschbacher, Türkiye ile yeni ortak faaliyetler yürütülmek istenmesi hâlinde yeni bir anlaşmanın müzakere edilmesi gerektiğini belirtti.

ESA’nın uluslararası ortaklıklara açık olduğunu vurgulayan Aschbacher, Türkiye’yi uzay alanında hızlı gelişen ve önemli bir ülke olarak tanımladı.

Türkiye’nin uzay alanındaki hedeflerine bizzat tanıklık ettiğini belirten Aschbacher, ülkedeki uzay çalışmalarının gelişimini olumlu değerlendirdi.

Bu açıklama, mevcut durumda yeni bir Türkiye-ESA anlaşmasının imzalandığı veya resmî müzakerelerin başladığı anlamına gelmiyor.

Ancak ESA yönetiminin yeni bir iş birliği çerçevesine açık olduğunu açık biçimde ortaya koyuyor.

Türkiye’nin Uzay Kapasitesi Genişliyor

Türkiye açısından olası yeni ESA iş birliği, uzay programının önemli ölçüde genişlediği bir döneme denk geliyor.

TÜRKSAT 6A ile yerli haberleşme uydusu geliştirme ve üretme kabiliyeti kazanılırken İMECE ile yüksek çözünürlüklü yer gözlem uydusu teknolojilerinde önemli bir altyapı oluşturuldu.

TUSAŞ tarafından geliştirilen HÜRSAT uydu ailesiyle seri üretilebilir ve takım uydu mimarisine geçilmesi hedefleniyor.

HÜRSAT-1’in 2027 yılının ortalarında fırlatılması planlanırken HÜRSAT-2’nin 2028-2029 döneminde ROKETSAN tarafından geliştirilen ŞİMŞEK-1 Uydu Fırlatma Sistemi ile yörüngeye taşınması hedefleniyor.

ŞİMŞEK programı ise Türkiye’nin uydu geliştirme ve üretme kapasitesini bağımsız uzaya erişim kabiliyetiyle tamamlamayı amaçlıyor.

ŞİMŞEK-1’in yaklaşık 400 kilogramlık faydalı yükü 500 kilometre seviyesindeki alçak Dünya yörüngesine taşıması, daha ileri aşamadaki ŞİMŞEK-2’nin ise yaklaşık 1,5 tonluk faydalı yükle 700 kilometre seviyesine ulaşması hedefleniyor.

Türkiye aynı zamanda ilk Ay görevini gerçekleştirmeye hazırlanıyor.

Bu projeler birlikte değerlendirildiğinde Türkiye’nin uzay programı yalnızca uydu satın alan veya yabancı fırlatma hizmetlerinden yararlanan bir yapıdan; uydu, alt sistem, görev yazılımı ve fırlatma teknolojilerini geliştirebilen daha bütünleşik bir modele doğru ilerliyor.

İş Birliği İçin Yeni Bir Zemin

Türkiye ile ESA arasındaki geçmiş çerçeve anlaşmasının sona ermiş olması, mevcut ilişkinin tamamen kesildiği anlamına gelmiyor.

Türk ve Avrupa uzay şirketleri arasında uzun süredir doğrudan ticari ve teknolojik ilişkiler bulunuyor.

TÜRKSAT 5A ve TÜRKSAT 5B haberleşme uydularının Avrupa’da üretilmesi bu ilişkinin örnekleri arasında yer alıyor.

Bununla birlikte Türkiye’nin son yıllarda kendi uydu geliştirme kapasitesini genişletmesi, gelecekte kurulabilecek ilişkinin niteliğini değiştirebilir.

Yeni bir anlaşmanın müzakere edilmesi durumunda iş birliği artık yalnızca hazır uzay sistemlerinin tedariki üzerinden değil; bilimsel görevler, yer gözlemi, uydu teknolojileri, yapay zekâ, uzay güvenliği ve gelecekteki keşif programları gibi daha geniş alanlarda şekillenebilir.

Henüz bu yönde açıklanmış bir müzakere takvimi veya yeni anlaşma bulunmuyor.

Ancak ESA yönetiminin Antalya’dan verdiği mesaj iki ayrı gelişmeyi aynı anda ortaya koyuyor.

Avrupa bir taraftan uzayın giderek daha belirgin bir güvenlik ve askerî rekabet alanına dönüşmesini yakından izlerken diğer taraftan bütçesini, teknolojik kapasitesini ve uluslararası ortaklıklarını genişletiyor.

Türkiye ise uydu üretiminden bağımsız fırlatma sistemlerine uzanan yeni projeleriyle bu dönüşüm içerisinde giderek daha görünür bir uzay aktörü hâline geliyor.

Yeni bir Türkiye-ESA anlaşmasının hayata geçirilip geçirilmeyeceği henüz belli değil. Ancak Avrupa’nın uzay kapasitesini büyüttüğü, Türkiye’nin ise kendi uzay ekosistemini genişlettiği mevcut dönemde iki taraf arasında yeni bir iş birliği çerçevesinin oluşturulması için teknik ve diplomatik zemin yeniden gündeme gelmiş durumda.

Airbus Savunma ve Uzay Kurumsal İş Büyümesi İş Geliştirme Birimi Satış Direktörü Carlo Mirra, Türkiye’nin uzay alanında artan endüstriyel kapasitesini yakından takip ettiklerini ve ülkedeki mevcut faaliyetlerini daha geniş bir ortaklık modeline dönüştürmek istediklerini açıkladı.

Mirra’nın Anadolu Ajansına verdiği bilgilere göre Airbus’ın Ankara’daki ekibi, Türkiye’deki çeşitli iş birliği olanakları üzerinde çalışmalar yürütüyor. Bu kapsamda TÜBİTAK ile olası projeler konusunda temaslar gerçekleştiriliyor.

Görüşmelerde öne çıkan alanlardan birini Ay’ın keşfine yönelik çalışmalar oluşturuyor. İnsanlı uzay uçuşları ve uydu haberleşmesi de Airbus’ın Türkiye ile potansiyel iş birliği gördüğü diğer alanlar arasında bulunuyor.

Airbus Türksat Tecrübesini Genişletmek İstiyor

Airbus ile Türkiye arasındaki uzay alanındaki ilişki yeni değil. Şirket, Türkiye’nin haberleşme uydusu programlarında daha önce de görev üstlendi.

Airbus tarafından üretilen Türksat 5A, Ocak 2021’de; Türksat 5B ise Aralık 2021’de uzaya gönderildi. İki uydu, Airbus’ın Eurostar E3000 platformu temel alınarak geliştirildi.

Mirra da Türksat programından elde edilen birikimi gelecekteki iş birlikleri açısından önemli bir temel olarak gösterdi.

Airbus’ın Türksat programı aracılığıyla Türkiye’deki sanayi kabiliyetlerinin gelişmesine katkı sağladığını belirten Mirra, şirketin Türkiye ile bu ilişkiyi sürdürmek ve mümkünse daha ileri bir seviyeye taşımak istediğini ifade etti.

Ancak Türkiye’nin uydu alanındaki kapasitesi, Türksat 5A ve 5B döneminden bu yana önemli ölçüde değişti.

Türkiye, TÜRKSAT 6A ile kendi haberleşme uydusunu geliştirme ve üretme kabiliyeti kazanırken; uydu alt sistemleri, yer sistemleri, haberleşme teknolojileri ve uzay sistemleri entegrasyonunda yerli sanayinin üstlendiği rol de genişledi.

Bu dönüşüm, Türkiye’nin uluslararası şirketlerle kurabileceği ilişkilerin yalnızca hazır sistem tedarikinden daha kapsamlı sanayi ve teknoloji ortaklıklarına yönelmesine imkân sağlayabilecek bir altyapı oluşturuyor.

Ay Programı İş Birliği Alanlarından Biri

Airbus’ın TÜBİTAK ile görüştüğü başlıklardan biri olan Ay’ın keşfi, Türkiye’nin Milli Uzay Programı içerisinde de önemli bir yer tutuyor.

Türkiye, Ay Araştırma Programı kapsamında Ay’a erişim sağlayacak uzay aracı ve görev sistemleri üzerinde çalışmalar yürütüyor. Programda uzay aracının tasarımı, görev bilgisayarı, haberleşme sistemleri ve diğer kritik teknolojiler konusunda yerli kabiliyetlerin geliştirilmesi hedefleniyor.

Airbus ise uydu platformlarından derin uzay görevlerine, yörünge sistemlerinden insanlı uzay uçuşlarına kadar geniş bir alanda faaliyet gösteriyor.

Mirra’nın açıklamaları, taraflar arasındaki görüşmelerin yalnızca klasik uydu tedarikiyle sınırlı olmadığını ve Türkiye’nin gelecekteki uzay görevlerine yönelik daha geniş bir teknolojik iş birliği ihtimalinin değerlendirildiğini gösteriyor.

Bununla birlikte Airbus veya TÜBİTAK tarafından henüz belirli bir proje, sözleşme veya ortak geliştirme programı açıklanmış değil. Görüşmeler mevcut aşamada potansiyel iş birliği alanlarının değerlendirilmesine yönelik yürütülüyor.

Uydu Haberleşmesi de Masada

Türkiye ile Airbus arasındaki görüşmelerde öne çıkan bir diğer alan uydu haberleşmesi.

Bu başlık, küresel uzay sektöründe özellikle alçak Dünya yörüngesi uydu takımlarının hızla büyüdüğü bir dönemde önem kazanıyor.

Airbus, Avrupa’nın uydu haberleşme altyapısında önemli rol üstlenen şirketlerden biri. Şirket, Eutelsat’ın OneWeb takımyıldızı için yüzlerce yeni LEO uydusu üretirken Avrupa Birliği’nin güvenli ve egemen uydu haberleşme altyapısını oluşturmayı amaçlayan IRIS² programında da görev alıyor.

Eylül ayında Airbus, Eutelsat tarafından OneWeb ağı için 229 ilave uydunun üretimine yönelik çalışmalara başlamak üzere yetkilendirildi. Böylece Airbus tarafından üretilecek yeni OneWeb uydularının toplam sayısının 669’a ulaşması planlanıyor.

Şirket aynı dönemde Avrupa’nın IRIS² takımyıldızının ilk LEO katmanının geliştirilmesi için de sözleşme imzaladı.

Airbus’ın Türkiye ile uydu haberleşmesini potansiyel iş birliği alanlarından biri olarak göstermesi, bu nedenle yalnızca geleneksel jeostasyoner haberleşme uydularıyla sınırlı olmayan daha geniş bir teknolojik alanı gündeme getiriyor.

IAC 2026 Antalya’da Düzenlenecek

Airbus’ın Türkiye’ye yönelik açıklamaları, 5-9 Ekim tarihlerinde Antalya’da gerçekleştirilecek 77. Uluslararası Uzay Kongresi öncesinde geldi.

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının koordinasyonunda, Türkiye Uzay Ajansının ev sahipliğinde ve SAHA İstanbul’un eş ev sahipliğinde düzenlenecek IAC 2026’nın yaklaşık 10 bin katılımcıyı bir araya getirmesi bekleniyor.

Mirra, Türk kurumları tarafından kongreye 1800’den fazla bildiri özeti sunulduğunu belirterek etkinliğin Türkiye’deki araştırmacılar, şirketler ve girişimler açısından uluslararası uzay ekosistemiyle doğrudan temas kurma imkânı sağlayacağını ifade etti.

Airbus yöneticisine göre Türkiye’nin genç nüfusu ve gelişen mühendislik kapasitesi de ülkenin uzay sektöründeki büyümesini destekleyebilecek unsurlar arasında yer alıyor.

Sanayi İş Birliği Modeli Gündemde

Airbus, Türkiye ile gelecekte kurulabilecek ortaklıkların yalnızca şirketler arasındaki ticari ilişkiler üzerinden yürütülmesini de öngörmüyor.

Mirra, olası iş birliklerinin sanayi ortaklıklarının yanı sıra hükümetler arası mekanizmalar üzerinden de geliştirilebileceğini belirtti. Türkiye’nin Avrupa Komisyonu, Avrupa Uzay Ajansı veya Airbus’ın kurucu ülkelerinden biriyle geliştirebileceği yeni iş birliği modellerinin Airbus açısından da ilgi çekici olacağını ifade etti.

Henüz somut bir sözleşmeye dönüşmeyen görüşmelerin kapsamı, tarafların hangi teknolojilerde ve hangi görevlerde ortak çalışma kararı alacağıyla netleşecek.

Bununla birlikte Airbus’ın Ay’ın keşfi, insanlı uzay uçuşları ve uydu haberleşmesini doğrudan iş birliği alanları olarak tanımlaması, Türkiye ile şirket arasındaki uzay ilişkisinin mevcut uydu projelerinin ötesine taşınabileceğine işaret ediyor.