Başkan Trump’ın Çin’le ilgili neredeyse her gün başka bir karar aldığı ticaret savaşlarında ilginç eşiklerden geçiliyor. O eşiklerden biri, 6-9 Nisan 2025 tarihlerinde düzenlenen SeaAirSpace etkinliğine denk gelen tersane yasasıydı.
Amerika Birleşik Devletleri’nin küresel deniz gücü vizyonu, 9 Nisan 2025’te Başkan Donald Trump’ın imzaladığı Tersane Yasası (Shipyard Act – resmî adıyla “Restoring America’s Maritime Dominance – Amerika’nın Deniz Üstünlüğünü Yeniden İnşa Etme” yürütme emri) ile yeniden tanımlandı. Yasa, “Amerika’nın gemi inşa sanayisini diriltme” iddiasıyla bir fon kurulmasını, Beyaz Saray bünyesinde yeni bir Tersane Ofisi’nin tesis edilmesini ve vergi/teşvik paketleriyle özel sektör yatırımlarının hızlandırılmasını öngörüyor. Bu hacimli plan; tersanelerde istihdam yaratmayı, Çin merkezli küresel navlun hâkimiyetine meydan okumayı ve donanmanın uzun vadeli savaş hazırlığını güçlendirmeyi amaçlıyor. Ancak, kronikleşen kapasite-maliyet sarmalının tek kalemde ve bu kadar hızlı çözülemeyeceği aşikâr.
Nitekim bunun izleri hızlıca görüldü. Shipyard Act imzası ile neredeyse aynı günlerde düzenlenen Sea-Air-Space 2025 etkinliği alışılagelmiş canlılığından uzaktı. Stant doluluğu ve heyet yoğunluğu açısından 2024’e göre belirgin biçimde düşük olan etkinlik performansı, sipariş takviminde beliren “yeniden tasarım” ihtimali yüzünden lansmanlarını erteleyen firmalarca da etkinlenmiş oldu. Yeni Deniz Kuvvetleri Bakanı John Phelan’ın “gemi inşasını ulusal acil durum” olarak nitelemesi, salondaki temkinli havayı özetler nitelikteydi. Phelan’ın konuşmasında vurguladığı üç öncelik—tersane altyapısının iyileştirilmesi, savaş kültürünün adaptasyonu ve personel refahı—hem endüstriyel hem de doktrinel kaygıların iç içe geçtiğini gösteriyor.
Yasa, tedarik süreçlerini kâğıt üzerinde hızlandırsa da federal ölçekli tersanelerde hemen etkisini gösteren aksaklıklar yaşanıyor. Çok yıllı bakım sözleşmelerinin “gözden geçirme” gerekçesiyle askıya alınması, bazı muhrip modernizasyonlarının iptali ve Savunma Bakanlığı personel reformlarıyla çakışan işe alımları dondurma kararları bunlardan en göze çarpanları. Savunma Bakanlığı, tersane işçilerini dondurma kapsamı dışına çıkarmaya çalışsa da sendikalar 6–12 ay sürebilecek belirsizlik döneminden endişeli.
Washington’un acelesinin önemli bir nedeni, Çin’in son on yılda kurduğu ölçek ekonomisi. Pekin, 2024 sonu itibarıyla yılda 220 adet 10 000 DWT üzeri gemi teslim ederken ABD’nin toplamı tek haneli sayılarda kalmış durumda. Trump yönetimi, yeni fonun Türkiye’dekine benzer şekilde sivil-asker çift kullanımlı bir tersane ekosistemi yaratacağını savunuyor. Ne var ki yasanın bütçe-takvim sapmaları yaratması hâlinde, Donanma’da doktrinel zafiyet oluşabilir. Özellikle bakım-onarım döngülerinde oluşacak her gecikmenin, Pasifik’teki hazır gemi sayısını doğrudan etkilediğini söylemek gerekiyor. ABD’nin böylesi bir darboğaza düşmemesi için ne gibi önlemler alacağını göreceğiz, ancak etkinlikte imzalanan bir mutabakat zaptı (MOU) bu konuda bazı ipuçları veriyor. MOU, Amerika’nın en büyük askeri gemi inşa şirketlerinden HII (Huntington Ingalls Industries) ile Güney Kore’nin Hyundai Heavy Industries firması arasında imzalandı. Bu gelişme ABD’nin açığı nasıl kapatabileceğine dair gözlemlenen en açık ipuçlarından biri. Zira çok kısa sürede, üstelik harbe hazırlık seviyelerini kaybetmeden ve hatta Pasifik’te bir deniz harbi beklenirken bu hamleyi yürütmenin başka yolu yok.
Dünyada bu tip hızlı sanayileşmenin en önemli örneği kuşkusuz Türkiye. Mavi Vatan doktrini kapsamında tersanelerini süratle sivil-askeri hibrit inşa düzeyine getiren Türkiye, bugün her tonajda ve görev tanımında gemi inşa edebilme kabiliyetine erişti. Üstelik ABD ekonomisi kadar güçlü bir finansman desteği olmamasına rağmen. ABD’de gözlemlenen en önemli nokta Türkiye’nin bunu başardığının yüksek farkındalığı ve Türk savunma sanayiinin de bu yeni potansiyelden Kore gibi pay alabileceği. Gözümüz ufukta, bekliyoruz.
