Ukrayna’nın geliştirdiği orta menzilli insansız hava araçları ve derin taarruz kabiliyetleri, savaşın yeni aşamasını şekillendiren en önemli unsurlar arasında yer alıyor. Bununla birlikte, Ukrayna’nın son dönemde elde ettiği başarıları yalnızca teknolojik üstünlükle açıklamak eksik kalacaktır. Aylar süren harekât hazırlıkları, planlama süreci, elektronik harp uygulamaları ve insansız sistemlerin koordineli kullanımı, bu başarının arkasındaki temel faktörleri oluşturuyor.

Ancak Ukrayna başarısını sadece buna bağlamamak lazım çünkü,

• Ukrayna’nın 2026 kış-ilkbahar dönemindeki başarılı karşı taarruzlarının ana etkeni, Ukrayna’nın aylar süren savaş alanı hazırlığı ve iyi planlamasıdır. Bu durum, başarılı karşı taarruzlar için elverişli koşulları oluşturdu.
• Rus kuvvetlerinin Starlink’i kaybetmesi, Ukrayna’nın taarruzlarını destekleyen güçlü bir katalizördü. Ancak Ukrayna, Rus kuvvetlerinin Starlink’i kaybedeceğinin netleşmesinden çok önce karşı taarruzları planlamış ve Rus kuvvetlerinin Starlink’e erişiminin kesilmesinden günler önce, en geç 29 Ocak’ta harekâta başlamıştı.
• Rus kuvvetlerinin Starlink’i kaybetmesinden önce bile, Kremlin’in Telegram mesajlaşma uygulamasını kasıtlı olarak kısıtlaması nedeniyle Rusya’nın komuta ve kontrolü zaten bozulmuştu.

Starlink’in beklenmedik kaybı, dolaylı olarak Ukrayna’nın Rus insansız hava aracı operasyonlarını sekteye uğratma çabalarını da ilerletti. Zira Starlink’in kaybı, Rus insansız hava aracı operatörlerini daha kolay tanımlanabilir ve vurulabilir, daha belirgin antenler kullanmaya zorladı. Bu da Rus insansız hava aracı mürettebatının hayatta kalma olasılığını daha da azalttı ve Rusya’nın imha bölgesine hâkim olma yeteneğini zayıflattı.

Ukrayna’nın operatif seviyedeki derinlikte Rus kuvvetlerini zayıflatması, taktik seviyedeki insansız hava araçlarının üstünlüğüyle birleştiğinde Rus hatlarında zaaflar yaratıyor olabilir.

Ukrayna, insansız hava araçlarının hâkim olduğu noktasal savaş alanının mevcut özelliklerinden yararlanıyor. Bunlar;

• Kuvvet dağılımı,
• Mevzi savaşı,
• Taktiksel geri alanda lojistik destek yetersizliği ve,
• Savunma, taarruz, kuvvet koruma ve ikmal için taktik insansız hava araçlarına kritik bağımlılık.

Rus harekât konsepti, Rus kuvvetlerinin piyade sızma unsurlarını ileriye doğru itmeye devam ederken, Rus sızmalarını desteklemek ve Ukrayna kuvvetlerinin Rus kuvvetlerini derinlikte zayıflatma yeteneğini engellemek için tutarlı insansız hava aracı yeteneklerini koruyabileceğine dayanıyor.

Ukrayna’nın Güney Ukrayna’daki Dnipropetrovsk ve Zaporizhia bölgelerindeki taktiksel başarıları, Rusya’nın mevcut mevzi savaşı yöntemini inşa ettiği temelleri aşındıran planlama ve şekillendirme çabalarının bir sonucu olabilir. Ukrayna, taktik insansız hava araçlarında üstünlük sağlayarak, taktik bölgelerde kuvvet yığılmasını önleyerek, Rus kuvvetlerini çatışma bölgesinde yıpratarak ve Rus lojistik ile ikmalini derinlemesine zayıflatarak, Rus kuvvetlerinin ön cephedeki pozisyonlar üzerindeki kontrolünün iyi planlanmış ve iyi yürütülmüş taarruzlara karşı savunmasız kalacağı koşullar yaratmayı başardı.

Ukrayna’nın orta menzilli insansız hava aracı taarruz harekâtı (Ateşle Taarruz olarak da tanımlanabilir), Ukrayna’yı destekleyen ülkelerden gelen desteğin devam etmesi varsayımıyla muhtemelen zirvesinden çok uzakta olup, Ukrayna’nın Rusya’nın geri bölgesindeki lojistik tesislerini, yakıt tesislerini yani derinlikteki hedefleri vurabilecek yeni silahlar geliştirmesiyle harekât alanında inisiyatifi ele geçirmeye çalışmakta ve 2026 yılı boyunca da buna yoğunlaşacaktır.

Ukrayna, yakın gelecekte hizmete girecek birkaç yeni orta menzilli SİHA ve dron geliştiriyor. Ukrayna eski Savunma Bakanı Fedorov, 18 Mayıs’ta bir Ukrayna savunma şirketinin, 250 kilogram yük kapasitesine ve “onlarca kilometre” olarak belirtilen bir menzile sahip, Ukrayna’nın ilk yerli üretim güdümlü süzülme bombasını geliştirdiğini ve test ettiğini, bunun artık muharebe kullanımına hazır olduğunu duyurdu.

Ukrayna’nın bu yetenekleri, Ukrayna sabit kanatlı uçaklarının cephe hattına daha yakın ve daha yüksek irtifalarda uçmasına olanak tanıyarak, Ukrayna süzülme bombasının Rusya’nın derinliklerinde güçlendirilmiş hedeflere ağır mühimmat bırakmasını sağlayabilir.

Rus askerî blog yazarları, Ukrayna güçlerinin Swift Beat’in Hornet insansız hava araçlarını önümüzdeki altı ila on iki ay içinde (yaklaşık Aralık 2026 ile Mart 2027 arasında) tamamen otomatik hâle getirebileceğinden endişe duyduklarını dile getirdiler.

Ukrayna, Hornet insansız hava aracını, Rus kontrolündeki hava sahasına 40 kilometreden fazla sürüklenen sekiz kilometrelik bir irtifadan bir hava balonundan fırlatarak, Hornet’in maksimum menzilini yaklaşık 300 kilometreye çıkarmayı test etmektedir.

Özellikle yaz başından itibaren Ukrayna, Kırım bölgesi ve Azak Denizi ağırlıklı olmak üzere bu bölgelere insansız hava araçları ile taarruz ederek tecrit sağladı. Rusya içinde çok sayıda petrol ve yakıt tesisine insansız sistemlerle taarruz etti ve Rusya’da yakıt sorununun başlamasına neden oldu.

Sonuç ve Değerlendirme

Ukrayna’daki savaş sonuç alınmaktan çok uzak. Ukrayna kuvvetleri, hem askerî teknolojilerde hem de bu yeni teknolojileri, Ukrayna kuvvetlerinin mevzi savaşından kurtulmasına yardımcı olabilecek etkili harekât doktrinine uygulamada Rus kuvvetlerinden daha yenilikçi. Ukrayna, 12 ay önce imkânsız olan şekillerde mekanize birlikleri artık taktik manevralarda kullanabiliyor.

Ukrayna’nın orta menzilli insansız hava araçları taarruz harekâtı, Rusya’nın lojistik ve ileri operasyon üslerini cephelerden daha da uzaklaştırarak, sızma görevleriyle görevlendirilen Rus piyadelerini desteklemek için gereken kaynakları azalttıkça, Rusya’nın sızma görevlerini yürütme yeteneği muhtemelen azalmaya devam edecektir.

Ukrayna, uluslararası ortaklar tarafından uygun şekilde desteklendikçe bu etkileri artırabilecektir. Ukrayna’nın orta menzilli hava araçları taarruzundaki avantajı kalıcı değildir ve Rusya’nın sonunda Ukrayna’nın avantajlarını azaltmak için karşı önlemler geliştirmesi çok muhtemeldir. Bu nedenle Ukrayna’nın uluslararası ortakları, Ukrayna üstünlüğe sahipken Ukrayna’nın elverişli harekât alanı dinamiklerinden yararlanmasına yardımcı olmak için nadir ve geçici bir fırsata sahiptir.

7-8 Temmuz 2026’da Ankara’daki NATO toplantısında alınan kararlarda yer alan Ukrayna’nın desteklenmesine yönelik kararlar da bu konuda Avrupa’nın desteğini sürdüreceğini göstermektedir.

Ukrayna, Putin’in zafer teorisini yakında geçersiz kılabilir. Rus kuvvetlerinin günlük ilerleme hızının önümüzdeki aylarda, hatta yıllarda çok küçük mesafelere, hatta net sıfıra düşmesi artık imkânsız değil. Zira Rus kuvvetleri şu anda günde sadece üç ila beş kilometrekarelik bir alanı işgal ediyor ve ilerliyor. Bu mesafe geçen yıla göre daha düşük. Hemen hemen her gün kullandığı balistik füzeler ve insansız hava araçları ile yaptığı ateşle taarruzlarla sonuç almaya çalışmaktadır. Ukraynalı kaynaklara göre, Rusya’nın en son 18 Temmuz 2026’da Ukrayna’ya 125 insansız hava aracı, 25 balistik füze, 10 Zirkon hipersonik füze ve altı diğer füze ile taarruz ettiğini belirtelim.

Rus ilerlemesine Luhansk-Kupyansk bölgesinden örnek verirsek; Rusya, Kupyansk’ı 2022’de savaşın başında işgal etti. Ukrayna’nın karşı taarruzu ile Kupyansk, Eylül 2022’de kurtarıldı. 13 Kasım 2024’te tekrar bölgeye ilerleyen Rusya, o tarihten bu yana kuşattığı Kupyansk’ı 1 yıl 11 aydır alamadı. Hâlâ ne zaman alacağı da belli değil.

ISW uzun zamandır Putin’in zafer teorisinin, Rus kuvvetlerinin süresiz olarak kademeli ve yavaş ilerlemeye devam etmesi koşuluyla yıpratma savaşını kazanabileceklerini varsaydığını savunmaktadır. Ukrayna’nın Rus ilerlemelerini tamamen durdurması, Putin’in zafer teorisini geçersiz kılacak ve Rusya’ya zor kararlar dayatacaktır. Bu savaşı kabul edilebilir şartlarda hızla sona erdirmeyi amaçlayan Ukrayna’yı destekleyen NATO-AB ülkeleri ve özellikle ABD, Putin’i pozisyonunu yeniden değerlendirmeye ve savaşa devam ederek hedeflerine ulaşma konusunda makul bir beklentisi olmadığını fark etmeye zorlamak için Ukrayna’nın bu potansiyel avantajından yararlanmalıdır.

Kısaca, muharebe sahasında cephelerde taktiksel avantajlar temin etme peşindeki Rusya, insansız hava araçları ile Rusya derinliklerinde operatif ve stratejik avantajlar elde eden Ukrayna karşısında artık zorlanmaktadır.

Ukrayna’da belirlediği hedefleri ele geçiremeyeceğine inanan bir Rusya o anda ne yapabilir? Taktik nükleer silah kullanılabilir mi, yoksa Rusya ele geçirdiği bölgeler ile yetinir mi ya da Rusya’da siyasal bir değişim olabilir mi?

Esasında NATO Askerî Komitesi Başkanı İtalyan Amiral Giuseppe Cavo Dragone, “Rusya’nın yapacağı her hamlenin maliyeti, getireceği faydadan çok daha fazla olacak şekilde ayarlamaya hazırız.” şeklindeki açıklamasıyla NATO’nun Rusya’nın her faaliyetine karşı hazır olduğunu belirtiyor. Ancak bunun Rusya liderleri tarafından tam olarak anlaşıldığını söylemek şimdilik çok zor.

Ukrayna’daki teknolojik değişimler, Ukrayna’daki savaşın geleceğinde önemli değişimlere işaret etmektedir.

Ayrıca bu savaş, mevcut mavi doktrinlerdeki harekât planlama ve icra esaslarının tamamen değişmesi gerektiğini bizlere gösterdi. Bütün askerî planlamacılar bu savaşı çok dikkatli takip etmeli ve sonuçlar çıkarmalıdır. Bütün askerî analizcileri, bu savaşın temel harekât konseptlerinde gerçekleştirdiği değişimleri yazmaya ve bunların bizdeki karşılığını görmeye davet ediyorum.

Bu makale, “Modern Savaşın Yeni Kuralları” başlıklı analiz serisinin dördüncü ve son bölümüdür. Serinin önceki bölümlerinde; modern savaşın değişen karakteri, insansız sistemlerin muharebe sahasına etkisi, Rusya-Ukrayna Savaşı’nda hava savunma sistemlerinin karşı karşıya kaldığı yeni tehditler ve Ukrayna’nın taktiksel dron üstünlüğü ele alınmıştı.

Serinin önceki makalelerine aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz.

• Modern Savaşın Yeni Kuralları (1): Ukrayna Savaşı Yeni Bir Evreye Giriyor
• Modern Savaşın Yeni Kuralları (2): Rusya’nın Avantajı Neden Azalıyor?
• Modern Savaşın Yeni Kuralları (3): Taktik İHA Üstünlüğü ve Rus Ordusunun Yeni Açmazı
  

Ukrayna’nın Taktiksel Drone Üstünlüğü, Rusya-Ukrayna Savaşı’nın seyrini değiştiren en önemli unsurlardan biri hâline geldi. Ukrayna’nın insansız hava araçlarıyla elde ettiği taktik üstünlük, Rus hava savunma sistemlerinin etkinliği, elektronik harp kabiliyetleri ve cephedeki muharebe düzeni üzerindeki etkileriyle birlikte modern savaşın değişen karakterini gözler önüne seriyor.

Peki, Rus hava savunma sistemleri neden Ukrayna insansız hava araçlarına tam olarak etki edemiyor?

Askerî analizciler, “Rusya’nın eski sistemlerinin %100 güvenilir olmadığı konusunda bir geçmişi var.” demektedir.

Ukraynalı askerî kaynaklar, daha önce CNN’e verdiği demeçte, çatışmanın başlarında Rusya’nın hava savunma sistemlerini Ukrayna sınırına ve cephe hattına yoğunlaştırdığını belirtmişti. Ancak Ukrayna’nın stratejisi, Ukrayna ve Rusya’nın doğusundaki işgal altındaki bölgelerin birçok farklı noktasını hedef almak oldu ve bu da Rusya’yı hava savunma sistemlerini daha dağınık bir şekilde yaymaya zorladı.

Ukrayna, Rusya’nın savunma yeteneklerini azaltmak amacıyla yıllardır hava savunma füzelerini ve radar tespit sistemlerini de hedef alıyor. Ukrayna, bu yılın başından bu yana 166 Rus “uçaksavar unsurunu” ve 2022’de başlayan tam ölçekli işgalden bu yana 1.432’den fazla hava savunma sistemini imha ettiğini iddia ediyor.

Rusya’nın hava savunma sistemlerinin insansız hava aracı saldırılarıyla mücadele etmek için tasarlanmayıp uçaklara yönelik olarak yapıldığı belirtiliyor. Geçen ay Ukrayna’nın 1.000 dron ile Moskova’ya taarruz edip Rus hava savunma sistemlerinin bunu engelleyememesi bunu doğruluyor.

Rusya’nın hava savunma sistemlerinin amacına uygun olmadığı, insansız sistem taarruzlarını tespit etme, izleme ve etkisiz hâle getirme konusunda donanımlı olmadıklarını söyleyebiliriz ve Rus hava savunma sisteminde büyük bir yeniden tasarım yapılmadığı sürece durum böyle kalacak.

Ayrıca uluslararası yaptırımların, Rusya’nın bu saldırılara karşı koyabilecek yeni sistemler geliştirmek için ihtiyaç duyduğu teknolojiye erişimini engellediğini de belirtelim.

Modern insansız hava araçları, daha büyük füzelere veya uçaklara göre izlenmesi daha zor olduğu için de engelleri aşabiliyor.

İnsansız sistemleri radarlarda görseniz dahi bunları radarda tespit etmek ile “kaliteli bir izleme” elde etmek arasında çok büyük bir fark var.

Rus askerî blog yazarları,

• Ukrayna’nın Rus lojistik hatlarını engellemedeki son başarılarını büyük ölçüde Hornet İHA’larına atfederek, Hornet’in yapay zekâ (YZ) yeteneklerinin ve Starlink uydu bağlantısının, dronun sıkıştırılmış ortamlarda, uzun menzillerde ve Rus internet engellemeleri arasında çalışmasına olanak sağladığını,
• Rus elektronik harbinin Hornet dronlarına karşı etkisiz olduğunu ve Rusya’nın radar üretimini önemli ölçüde artırması, birleşik bir savaş alanı durum sistemi geliştirmesi, daha fazla dron önleyici konuşlandırması ve Ukrayna’nın Rus lojistiğine yönelik saldırılarına karşı koymak için mobil görev güçleri oluşturması gerektiğini,
• Rusya’nın önümüzdeki altı ila on iki ay içinde Hornet tehdidine uyum sağlamasının olası olmadığını ve bu da Ukrayna’nın önümüzdeki aylarda savaş alanında teknolojik üstünlüğe sahip olabileceği anlamına geleceğini belirtiyor.

Ukrayna’nın insansız sistemlerdeki bu üstünlüğü, Donetsk, Zaporizhia ve Kherson bölgesindeki Rus taarruzlarını çok olumsuz etkileyecektir.

Taktiksel Drone Üstünlüğü

Ukrayna kuvvetleri, bazı cephelerde kısa süreli taktiksel insansız hava aracı üstünlüğü elde ediyor ve bu da Rus taarruz harekâtının etkinliğini düşürerek Rus taarruzlarını yavaşlatıyor.

Ukrayna Cumhurbaşkanlığı Ofisi Başkan Yardımcısı Albay Pavlo Palisa, Nisan 2026’da Ukrayna kuvvetlerinin cephede Rus kuvvetlerine karşı sayısal insansız hava aracı üstünlüğünü büyük ölçüde yeniden kazandığını ve artık her bir Rus taarruz insansız hava aracına karşılık üç adet Ukrayna insansız hava aracı kullanıldığını, yani Ukrayna’nın 3/1 taarruz insansız hava aracı üstünlüğüne sahip olduğunu belirtiyor.

Taktiksel insansız hava aracı üstünlüğü, Ukrayna kuvvetlerinin Rus hedeflerine karşı daha fazla taarruz etmesini mümkün kılıyor olabilir. 1 Eylül 2025 ile 23 Mayıs 2026 tarihleri arasındaki Ukrayna ABD Kuvvetleri harekât alanı taarruz verileri, Ukrayna’nın Rus hedeflerine yönelik taarruzlarını istikrarlı bir şekilde artırdığını ve hatta 13, 15 ve 16 Mayıs’ta her gün 2.000’den fazla insansız hava aracı kullanıldığını göstermektedir.

Ukrayna kuvvetlerinin, manevra aşamasından önce Rus taktik insansız hava aracı savunmasını zayıflatmaları sayesinde Rus mevzilerine yakın yerlerde mekanize birliklerle taarruz yapabilmeleri muhtemeldir. ISW daha önce, Rus taktik keşif ve taarruz kompleksini devre dışı bırakmanın ve savaş alanına manevra kabiliyetini geri kazandırmanın, en azından yerel ve geçici insansız hava aracı üstünlüğü kurmanın temel bir ön koşulu olduğunu savunmuştu.

Ukrayna kuvvetleri, 2025 sonlarından 2026 başlarına kadar Rusya’nın insansız hava aracı (İHA) yeteneklerini zayıflattıktan sonra, özellikle Rus İHA fırlatma tesislerine etki ederek ve Rus taktik İHA’larını giderek daha fazla engelleyerek belirli cephelerde taktik İHA üstünlüğü elde etmiş olabilir. Ukrayna kuvvetleri, en az 2025 sonlarından itibaren Rus İHA operatörlerini ve İHA fırlatma ile kontrol noktalarını hedef almaya başladı. ISW, Ukrayna kuvvetlerinin 2026 boyunca ve tüm harekât alanında Rus İHA atma tesislerini ve depolama tesislerini hedef aldığını gösteren düzinelerce coğrafi konumlu video ve Ukrayna raporu gözlemledi.

1 Eylül 2025 ile 23 Mayıs 2026 arasındaki Ukrayna insansız sistemler taarruz verileri de, Ukrayna kuvvetlerinin Aralık 2025’ten beri Rus insansız hava aracı atma tesislerine yönelik taarruzlarını giderek yoğunlaştırdığını göstermektedir. Ukrayna kuvvetleri, Mayıs 2026’da 24 saatlik bir süre içinde 117 insansız hava aracı fırlatma pozisyonunu hedef aldı (aşağıdaki tabloya bakınız).

Ukrayna’nın Rus insansız hava aracı platform ve personelini hedef alma oranının artması, en azından kısmen Ukrayna kuvvetlerinin taktiklerinin ve insansız hava aracı taarruzlarının başarısının bir sonucudur. Ukrayna 7. Hızlı Tepki Kolordusu yetkilileri, 18 Mayıs’ta yaptıkları açıklamada, Rus topçu birliklerini ve İHA fırlatma platformlarını hedef almakla görevli insansız hava aracı sortilerinin sayısını artırmaya öncelik vereceklerini duyurdu.

Ukrayna kuvvetleri ayrıca daha fazla Rus taktik insansız hava aracını da engelliyor, bu da Rus kuvvetlerini Ukrayna mekanize birliklerini durdurmada yetersiz kılıyor.

1 Eylül 2025 ile 23 Mayıs 2026 tarihleri arasındaki Ukrayna kaynaklarına göre, Ukrayna kuvvetlerinin 2026 baharından itibaren harekât alanında daha fazla Rus İHA’sını engellemeye başladığı görülüyor (bir sonraki tabloda bu veriler verilmiştir). Engelleyici insansız hava araçlarının muharebe alanında önemli taktik etkileri bulunmaktadır.

Rus kuvvetleri, Ukrayna savunmasını bozmak için insansız hava araçlarına güvenmektedir ki bu da Rus ilerlemelerini mümkün kılmakta ve Ukrayna ilerlemelerini engellemektedir. Ancak bu konuda Ukrayna’nın başarısı da tam ters etki yapabilmektedir.

SpaceX’in 1 Şubat’ta Ukrayna’da faaliyet gösteren Rus kuvvetlerine Starlink erişimini sürpriz bir şekilde kesmesi, Rus komuta ve kontrol sorunlarını daha da kötüleştirdi ve Ukrayna’nın karşı taarruzlarını daha da kolaylaştırdı.

Bu makale, “Modern Savaşın Yeni Kuralları” başlıklı inceleme dizisinin üçüncü bölümüdür. Serinin önceki bölümlerinde modern savaşın dönüşümünü şekillendiren temel dinamikler ele alınmıştır.

Serinin önceki yazıları:

• Modern Savaşın Yeni Kuralları (1): Ukrayna Savaşı Yeni Bir Evreye Giriyor

• Modern Savaşın Yeni Kuralları (2): Rusya’nın Avantajı Neden Azalıyor?

Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, Ukrayna topraklarına NATO ülkeleri veya Batılı devletlere ait askeri birliklerin konuşlandırılmasının Rusya açısından kabul edilemez olduğunu belirterek, Moskova’nın böyle bir senaryoya izin vermeyeceğini söyledi.

Peskov, gazetecilere yaptığı açıklamada, Ukrayna’da yabancı askeri birliklerin konuşlandırılmasının Rusya’nın güvenlik çıkarlarına doğrudan tehdit oluşturacağını ifade etti. Kremlin Sözcüsü, bu konudaki Rus tutumunun uzun süredir değişmediğini vurgulayarak, Avrupa ülkelerinin bu yöndeki girişimlerinin Moskova tarafından dikkatle takip edildiğini belirtti.  

Açıklama, Fransa ve Birleşik Krallık öncülüğünde oluşturulan ve Ukrayna’da olası bir ateşkes sonrasında çok uluslu bir güvenlik gücü oluşturulmasını değerlendiren “Gönüllüler Koalisyonu” (Coalition of the Willing) kapsamındaki görüşmelerin sürdüğü bir dönemde geldi. Avrupa ülkeleri, olası bir barış anlaşmasının ardından Ukrayna’nın güvenliğinin desteklenmesi amacıyla farklı askerî seçenekleri değerlendirmeyi sürdürüyor.  

Kremlin ise bu tür bir konuşlandırmanın çatışmanın çözümüne katkı sağlamayacağını, aksine Avrupa’daki güvenlik ortamını daha da kırılgan hâle getireceğini savunuyor. Peskov daha önce de Ukrayna’ya ilişkin güvenlik garantilerinin Rusya’nın katılımı olmadan oluşturulamayacağını söylemiş ve Moskova’nın dışlandığı bir güvenlik mimarisinin uygulanabilir olmayacağını dile getirmişti.  

Öte yandan Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mariya Zaharova da geçen hafta yaptığı açıklamada, Ukrayna’da bir barış anlaşmasının ardından yabancı askerî birliklerin konuşlandırılması hâlinde bu güçlerin Rusya tarafından “meşru askerî hedef” olarak değerlendirileceğini söylemişti. Böylece Kremlin ile Rusya Dışişleri Bakanlığı, Batılı ülkelerin Ukrayna’da askerî varlık oluşturmasına yönelik itirazlarını ortak bir söylemle sürdürmüş oldu.  

Peskov’un son açıklaması, Moskova’nın yalnızca mevcut savaşın seyrine değil, savaş sonrası dönemde Ukrayna’nın güvenlik mimarisine ilişkin tartışmalara da sert şekilde karşı çıktığını bir kez daha ortaya koyuyor.

İlgili Haber: Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mariya Zaharova’nın, Ukrayna’ya yabancı asker konuşlandırılmasına ilişkin “meşru hedef” açıklaması

Modern Savaşın Yeni Kuralları analiz dizisinin ilk bölümünde Ukrayna-Rusya Savaşı’nın tarihsel gelişimi, tarafların değişen muharebe anlayışı ve savaş alanında insansız sistemlerin belirleyici rolü ele alınmaktadır.

Ukrayna’da Devam Eden Savaşın Tarihsel Süreci

Ukrayna’da devam eden savaşın 19 Temmuz 2026 tarihi itibarıyla 1.608. günündeyiz. Yani 24 Şubat 2022’de başlayan savaş 4 yıl 5 aydır devam ediyor. I. Dünya Savaşı’nın 1914’te başlayıp 1918’de bittiğinde toplam sürenin 4 yıl 3 ay olduğunu, II. Dünya Savaşı’nın ise 1939’da başlayıp 1945’te bitecek şekilde 6 yıl sürdüğünü hatırladığımızda bu savaşın boyutunu, özelliklerini ve süresini daha iyi değerlendiririz.

Savaşın başında Rusya’nın Ukrayna’nın kuzeyinde Belarus’tan, bütün Doğu Ukrayna’dan, işgal altındaki Donetsk’ten ve Kırım’dan açılan Rus cepheleri ile süratle Ukrayna topraklarına aktarılan savaş hızla yayılmış ve bir ayda Rus birlikleri Kiev önlerine dayanmıştır. Ancak Rus stratejik hataları, geniş cephelere yayılıp yetersiz lojistik sistem ve diğer muharebe fonksiyon alanlarındaki yetersiz destekler ile özellikle TTG (Tabur Taktik Grupları)’ndaki yetersiz eğitim seviyesi nedeniyle Rusların bazı alanlardan geri çekilip cepheyi küçülttüklerini gördük. Cephe, Nisan 2022 itibarıyla hâlen devam eden durum haritasını gösterdi.

Ardından kuzeydeki Rus birlik yetersizliğini iyi değerlendiren Ukrayna, Eylül 2022’de karşı taarruz ile Harkov bölgesindeki Rus unsurlarını Luhansk bölgesine doğru geri çekilmeye mecbur etti. Bu süreç ile beraber Kherson bölgesindeki Dinyeper Nehri’nin kuzeyindeki Rus birliklerinin muharebe alanındaki olumsuz durumları nedeniyle 11 Kasım 2022’de Dinyeper Nehri’nin güneyine geri çekildi ve Kherson bölgesinde hâlen mevcut hatlar oluştu.

Batıdan gerekli desteği alan Ukrayna, Rusları ülkeden çıkarmak için 4 Haziran 2023’te Zaporizhia bölgesinde karşı taarruza başladı ancak birkaç ay sonra başarısız olup karşı taarruz durduruldu. Müteakiben Ağustos 2024’te Ukrayna, Kursk bölgesinde bir karşı taarruz yaparak harekâtı Rus topraklarına aktardı, Rusya içinde bazı bölgeleri ele geçirdi, Rusların bu bölgeye birlik kaydırmasına neden olsa da bir süre sonra Rus taarruzları nedeniyle tutunamayıp Ukrayna içine geri çekildiler.

Savaş süresince özellikle Ukrayna, Batı’dan aldığı destek ile Rus unsurlarına karşı etki etmeye başladığında çok fazla zayiat veren Rusların büyük birlikler hâlinde taarruzdan vazgeçtikleri, ilerleyen unsur çaplarını bölük, takım, manga, kısım gibi küçülttükleri, zırhlı-mekanize araçlar yerine ATV, motosiklet, hatta bisiklet kullandıklarını gördük.

İşte Rusya bu süreç içinde taktik seviyede de olsa toprak kazanmaya devam etti ve hâlen Ukrayna’nın %20’sinin kontrolünü elde tutmaktadırlar.

Savaş başladığında yetersiz kuvvet ve silah yapısı ile sayısına sahip Ukrayna adeta savaşarak savaşmayı öğrendi, Batı’dan aldığı destekle Rusya karşısında gerekli mücadeleyi göstermeye başladı. Savaşın başında özellikle yetersiz hava kuvvetleri ve hava savunma yapısı Ukrayna için büyük sorun oldu ve çok zayiat verdiler. Rusların üstün zırhlı birliklerini durdurmada yetersiz kaldılar, gelişen süreçte aldıkları destekle Rus taarruzlarına karşı kontrollü bir savunma icra etmeye başladılar.

Ukrayna’nın bu zamanda aldığı stratejik bir karar ile yetersiz asker zafiyetini teknoloji ile aşmaya başladılar ve insansız sistemlere ciddi yatırım yaptılar. Önce havada, sonra karada, daha sonra denizde insansız sistemleri üretip kullanmaya başladılar. Böylece savaş alanında bir denge oluşturmaya başladılar. Bugün artık Ukrayna, insansız hava araçları ile Rusya’ya çok ciddi oranda etki etmeye başladı. Bu da savaşın geleceğini Ukrayna lehine değiştirebilecektir.

Günümüz Ukrayna’sında Tarafların Muharebe Anlayışı

Ukrayna

Ukrayna, 2023’ten beri savaş alanına hâkim olan mevzi odaklı savaş karakterine aktif olarak meydan okuyor. Rusya’nın savaş alanındaki kazanımları minimum seviyeye yaklaşırken, Ukrayna kuvvetleri taktik düzeyde sınırlı mekanize manevra unsurlarını yeniden devreye sokarak mevzi savaşından çıkma potansiyeli taşıyan koşulları oluşturmakta. Ukrayna, genel insansız hava aracı üstünlüğünü yeniden güvence altına aldı ve planlanan Ukrayna taarruz veya savunma kara harekâtını desteklemek için Rus kuvvetlerini operasyonel derinlikleri boyunca etkisiz hâle getirebilecek sistemler konuşlandırdı. Ancak ne Rusya ne de Ukrayna henüz operasyonel manevralar gerçekleştiremiyor. Ukrayna’nın Rus ilerlemelerini durdurmadaki ve hattın bazı sektörlerindeki Rus kazanımlarını tersine çevirmedeki başarısı, Ukrayna’nın taktik mekanize manevra unsurlarını sınırlı bir şekilde yeniden devreye sokmasıyla birlikte savaşın yeni bir aşamasının başlangıcını işaret edebilir. Ukrayna’daki çatışmalar, Rusya’nın yenilik döngüsü Ukrayna’nın mevcut operasyonel konseptlerini etkisiz hâle getirene kadar muhtemelen daha az mevzi odaklı ve daha çok taktik manevra içerecektir. Ukrayna’nın, Rus kuvvetleri savunmasız kalırken mevcut girişimini kullanmak için benzersiz ve zaman kısıtlı bir fırsatı var. Ukrayna’yı destekleyen ülkeler, Rusya’nın hem savaş alanındaki yenilgilerden hem de Ukrayna’nın derinlemesine taarruz harekâtından sarsıldığı bir dönemde, Ukrayna’nın bu çabalarına verdikleri desteği genişletmelidir. Bu harekâtın amacı, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’i bu çatışmaya yaklaşımını yeniden değerlendirmeye zorlamaktır.

2023 sonlarından bu yana savaşın karakteri, her iki tarafın da operasyonel manevra yapamayacak durumda olması nedeniyle mevzi odaklı olmuştur. Kısmen şeffaf, insansız hava araçlarının hâkim olduğu savaş alanı, savaşan tarafları, taktiksel saldırı ve keşif insansız hava araçlarının yoğunluğunun, içinde faaliyet gösteren herhangi bir personel veya ekipman için yüksek risk oluşturduğu genişleyen alan olan “ölüm bölgesi” içinde güçlerini dağıtmaya zorlamıştır. Ne Rusya ne de Ukrayna, operasyonel atılımlar gerçekleştirmek için gerekli olan mekanize piyade-zırhlı birlikleri veya ağır ekipmanı cephe hattının 30 kilometre yakınına yığmayı başaramamıştır. Ancak Rus kuvvetleri yıllar boyunca ara sıra başarısız tabur, bölük ve takım büyüklüğünde mekanize taarruzları icra etmiştir.

Rusya

Büyük birlikler hâlinde yaptığı taarruzlarda çok zayiat veren Rus kuvvetlerinin, 2025’ten bu yana ana taarruz manevrası, genellikle kısım-manga-takım kuvvetindeki piyade unsurlarından oluşan küçük gruplar tarafından gerçekleştirilen ve mevzi, gizlenme ve yer altı altyapısını kullanarak ölüm bölgesine ve Ukrayna mevzilerinin taktiksel gerisine sızmaya çalışan sızma şeklinde olmuştur. Bu Rus sızma grupları, Ukrayna mevzilerinin taktiksel gerisindeki önceden belirlenmiş toplanma noktalarına ulaşmaya ve Rus kuvvetlerinin (genellikle manga büyüklüğünde, ancak bazen daha büyük) daha sonra bir Ukrayna tahkimatına karşı cephe taarruzu girişiminde bulunabileceği mevzileri sağlamlaştırmaya çalışırlar. Genellikle az sayıda asker ile savunulan Ukrayna mevzileri, Rus kuvvetlerinin sızma yoluyla Ukrayna mevzilerinin gerisine ulaşmasıyla Rus tahkimatlarıyla iç içe geçmiştir.

Sonuç, Rus ve Ukrayna mevzilerinin ölüm bölgesinde iç içe geçtiği, her iki tarafın insansız hava araçlarının (İHA’lar) birbirini amansızca avladığı ve hiçbir tarafın kesintisiz bir cephe hattına sahip olmadığı noktasal bir cephe hattıdır. Kalıcı İHA tehdidi, eski mürettebatlı silahlar, topçu birlikleri ve derinlemesine hazırlanmış savunmalarla birleştiğinde, ISW (Uluslararası Savaş Araştırmaları Enstitüsü)’nün “taktik keşif taarruz kompleksi” (TRSC) olarak adlandırdığı bir sistem, operasyonel manevrayı son derece zorlaştırmakta, hatta imkânsız hâle getirmektedir.

Rusya’nın 2025 yılında Ukrayna hareket alanında;

• Manevra kabiliyetini geri kazandırma yönündeki büyük girişimi yavaş ilerleme kaydetti ancak büyük ölçüde etkisiz kaldı.
• Rusya, Ukrayna lojistiğini Harekât Alanı derinliğinde engellemek için orta menzilli insansız hava araçlarından yararlanan bir operasyon konsepti aracılığıyla savaş alanına operasyonel manevra kabiliyetini geri kazandırmaya çalıştı. ISW bu olguyu “kısmi harekât alanı hava engellemesi etkileri” olarak adlandırdı. Bu, yakın vadede harekât alanı faaliyetlerini etkilemek için cephe hattının yakın arka tarafındaki hedeflere hava gücüyle taarruz etmeyi ifade eder.

Konsept;

• Ukrayna’nın temas hattı kuvvetlerini sürdürme ve yeniden konuşlandırma veya rotasyon yapma yeteneğini engellemeyi,
• Ukrayna kuvvetlerinin kuşatılana veya yok edilene kadar kademeli olarak yıpranmasını sağlamayı amaçlıyordu.

2025 yılının ortalarına gelindiğinde Rusya, Ukrayna’nın ana ikmal yollarına etki ederek 22 ay süren bir taarruz sonucu Pokrovsk gibi meskûn mahalleri ele geçirerek yavaş bir harekât manevra türü elde eden kısmen etkili bir harekât şablonu geliştirdi. Bununla birlikte bu manevra biçimi temelde uzun süreler boyunca taktiksel piyade taarruzlarına dayanıyordu ve etkili bir manevra gerçekleşmedi. Üstelik taktik seviyedeki bu başarı, Rusya’ya aşırı insan ve malzeme kayıplarına mal oldu, Rusya’nın daha fazla manevra yapmasını sağlamadı ve Pokrovsk yönündeki cephe hattı, 2025 kışından bu yana yalnızca taktiksel olarak değişti.

Rusya’nın manevra kabiliyetini mümkün kılan bu konsept olarak bu yaklaşımının etkinliği 2025’in sonlarında etkisizleşmeye başladı. Ukrayna, Ağustos 2025’ten itibaren Rus insansız sistem unsurlarına karşı etkili bir harekât başlattı ve bu da Rus insansız sistemlerin etkinliğini 2026’nın başlarında büyük ölçüde azalttı.

Rusya’nın Ukrayna Harekât Alanındaki performansına ilişkin açık kaynak verileri, savaşın karakterinin en azından şimdilik Ukrayna güçleri lehine değiştiğini göstermektedir. Rus güçlerinin ilerleme hızları durağanlaşıp azalırken, Ukrayna güçleri mevzi muharebelerinden kurtulmak için yeni taktikler ve operasyonel kavramlar kullanıyor. Ancak Ukrayna güçlerinin savaş alanına manevra kabiliyetini başarıyla geri kazandırıp kazandırmayacağını söylemek için henüz çok erken.

Rusya’nın ilerleme hızı, 2026 İlkbahar-Yaz taarruzu sırasında hızla düşüyor. Rus kuvvetlerinin 2025’teki günlük ilerleme hızı günde 13,2 kilometrekareydi. Rus kuvvetlerinin sızma görevleri yürüttüğü alanlar hariç, 2026’nın ilk dört ayında Rus ilerlemeleri ortalama günde 2,9 kilometrekareye düştü. Oysa Rus kuvvetleri 2025’in ilk dört ayında günde 9,76 kilometrekare hızla ilerlemişti. Sızma yapılan alanlar dâhil edildiğinde, Rus ilerleme hızı 1 Ocak 2026 ile 21 Mayıs 2026 arasında günde yaklaşık 4,6 kilometrekareye düşüyor, bu da 2025’in aynı dönemindeki Rus günlük ortalamasının yarısından bile az. Bu rakamların yaklaşık 1.000 km’lik cephe hattında olduğunu belirtelim.

Özetle Rusya hâlâ sıklet merkezi ile Donetsk bölgesinde harekâtını geliştirmeye çalışmaktadır.

Rusya’nın Gelecekteki Muhtemel Savaşlara Yönelik Tümen Teşkilatına Geçmesi

Rus ordusu, Ukrayna’daki savaşa devam ederken NATO’yu da takip etmekte ve muhtemelen NATO ile olası bir gelecekteki savaşa hazırlık olarak, manevra tümenlerine dayalı bir kuvvet yapısına geçiş sürecinin bir parçası olarak yeni Rus tümenleri oluşturma yönündeki uzun süredir devam eden planlarını uygulamaya devam ediyor.

Eski Rusya Savunma Bakanı Sergey Şoygu, Aralık 2022’de Rus askerî komutanlığının, mevcut beş deniz piyade tugayını beş tümene genişletmek de dâhil olmak üzere 17 yeni manevra tümeni oluşturmayı planladığını duyurmuştu.

Tugayların nispi muharebe gücünün zayıf olduğunu değerlendiren Rusya, tümen teşkilatlanmasına geri dönerken ISW (Institute for the Study of War), Aralık 2022’den bu yana en az sekiz yeni Rus tümeninin oluşturulmasını ve muharebe konuşlandırılmasını destekleyen kanıtlar tespit etti. Bu yeni teşkilatlanma süreci savaş içindeki birliklerde devam ederken Rus ordusu, Ukrayna’daki çatışmaların sona ermesinin ardından başka birlikleri de tümen teşkilatına geçirecektir.

ISW, Rus konvansiyonel kuvvetlerinin yeniden tugaydan tümene geçecek şekilde teşkilatlanmasını ve Rus ordusunun daha büyük kuvvet yapısının manevra bölümlerine dönüştürülmesinin, Rusya’nın gelecekte olası bir NATO-Rusya savaşına hazırlığıyla uyumlu olduğunu değerlendirmeye devam ediyor.

Böyle bir teşkilatlanmanın Ukrayna savaşında Rusya’ya çok fazla katkı sağlayabileceğini söylemek için şimdilik erken.

Hazırlanan plan kapsamında 2030 yılına kadar modernizasyonun sürdürülmesi, füze kapasitesinin genişletilmesi, keşif sistemlerinin iyileştirilmesi, eski Sovyet dönemi sistemlerinin aşamalı olarak devre dışı bırakılması ve yerli üretime kademeli geçiş hedefleniyor.

Ukrayna Genelkurmay Başkanı Oleksandr Syrskyi, ülkenin roket ve topçu kuvvetlerinin geliştirilmesine yönelik uzun vadeli konsepti onayladıklarını ve 2030 yılına kadar uygulanacak kapasite geliştirme planını belirlediklerini açıkladı.

Syrskyi, söz konusu konseptin Ukrayna’nın tam ölçekli savaşı sürdürdüğü bir dönemde modernleşmenin temel yönlerini ortaya koyduğunu belirterek, uzun vadeli kuvvet geliştirme çalışmalarının mevcut savaş alanı ihtiyaçlarıyla eş zamanlı yürütülmesi gerektiğini vurguladı.

Ukrayna topçu birliklerinin hâlihazırda her gün binlerce ateş görevi icra ettiğini ifade eden Syrskyi, yerli olarak geliştirilen sistemler ile uluslararası ortaklar tarafından sağlanan silahların birlikte kullanılması sayesinde Rus kuvvetlerine önemli kayıplar verdirildiğini söyledi.

Syrskyi’ye göre Ukrayna, küresel ölçekte en çeşitli topçu sistemlerinden birine sahip bulunuyor ve neredeyse mevcut tüm mühimmat türlerini kullanarak sayıca üstün bir düşmana karşı sürekli savaş deneyimi kazanıyor.

Savaş deneyiminin, topçu birlikleri ile insansız hava araçlarının entegrasyonunda önemli değişimlere yol açtığını belirten Syrskyi, Rusya’nın işgalinin modern savaşın karakterini büyük ölçüde değiştirdiğini, insansız hava araçları, güdümlü bombalar ve diğer hassas vuruş sistemlerinin artan kullanımının savaş alanı dinamiklerini yeniden şekillendirdiğini ifade etti.

Teknolojide yaşanan gelişmelere rağmen topçu birliklerinin savaş alanının temel unsurlarından biri olmayı sürdürdüğünü belirten Syrskyi, ancak etkinliğin artık büyük ölçüde keşif kalitesi ve bilgi aktarım hızına bağlı hâle geldiğini söyledi.

Syrskyi ayrıca Ukrayna’nın roket ve topçu kuvvetlerini etkileyen çeşitli zorluklara da dikkat çekti. Bunlar arasında yabancı mühimmat tedarikine bağımlılık, farklı sistemlerden kaynaklanan karmaşık lojistik yapı, bazı platformların sınırlı menzili ve topçu keşif kabiliyetlerindeki eksiklikler yer alıyor.

Yol haritası kapsamında Ukrayna, eskiyen sistemleri aşamalı olarak hizmetten çıkarırken yerli üretimi genişletmeyi hedefliyor. Konsept, gelecekteki kuvvet yapısının omurgasını Ukrayna yapımı topçu sistemlerinin oluşturmasını öngörürken, modernize edilemeyen Sovyet dönemi sistemlerinin kademeli olarak hizmet dışına çıkarılması planlanıyor.

Bununla birlikte Ukrayna, modern yabancı sistemlerle donatılmış birliklerini muhafaza edecek ve verimliliği ile lojistik yapıyı geliştirmek amacıyla genel topçu envanterini modernize etmeyi sürdürecek.

Syrskyi, öncelikli hedefler arasında hedef tespit hızını ve muharebe alanı koordinasyonunu artıracak modern bir topçu keşif sistemi kurulmasının bulunduğunu belirtti. Ayrıca balistik füzelerde 2.000 kilometreye kadar uzun menzilli vuruş kabiliyeti geliştirilmesinin esas alınacağını, Ukrayna’nın füze kuvvetlerinin genişletilerek operasyonel ve stratejik derinlikte etkili vuruş kapasitesinin artırılacağını ifade etti.

Bu hedef doğrultusunda yerli balistik ve seyir füzelerinin geliştirilmesinin tamamlanması ve seri üretimin ölçeklendirilmesi planlanıyor. Söz konusu sistemlerin insansız platformlarla birlikte kullanılmasıyla 2.000 kilometre menzile ulaşabilen katmanlı bir uzun menzilli vuruş kabiliyeti oluşturulması amaçlanıyor.

Syrskyi, topçu birliklerinin arazi ve hava şartlarından bağımsız olarak muharebe alanındaki etkinliğin belirleyici unsurlarından biri olmaya devam edeceğini ve Rusya’nın olası yeni saldırganlıklarını caydırmada merkezi rol üstleneceğini sözlerine ekledi.

Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mariya Zaharova, Moskova’da düzenlediği basın toplantısında, Ukrayna’ya yabancı asker konuşlandırılması ihtimalinin Rusya açısından kabul edilemez olduğunu söyledi.

Zaharova, “Gönüllüler Koalisyonu olarak adlandırılan ülkelerin Ukrayna’ya herhangi bir askeri birlik göndermesi ülkemiz açısından kabul edilemez. Bu durum fiilen yabancı askeri müdahale anlamına gelir ve Rusya’nın güvenliğine yönelik tehdidin tırmanmasına yol açar. Böyle birlikleri meşru askeri hedef olarak görürüz.” ifadelerini kullandı.

Açıklama, Fransa’nın başkenti Paris’te bir araya gelen Ukrayna yanlısı ülkelerin, olası bir ateşkes veya barış anlaşmasının ardından Ukrayna’ya çok uluslu bir güvence gücü konuşlandırma planlarını yeniden teyit etmesinin ardından geldi.

Söz konusu girişim, Ukrayna’nın güvenliğini desteklemeyi, olası yeni saldırıları caydırmayı ve Ukrayna Silahlı Kuvvetleri’nin yeniden yapılanmasına katkı sağlamayı amaçlıyor. Ancak Moskova, yabancı askeri personelin Ukrayna topraklarında görev yapmasını doğrudan çatışmanın parçası olarak değerlendireceğini açık şekilde ortaya koydu.

Rus yetkililer, daha önce de NATO ülkelerinin Ukrayna’ya asker göndermesinin çatışmanın kapsamını genişleteceği yönünde uyarılarda bulunmuştu. Son açıklama ise Moskova’nın bu konudaki tutumunu daha da sertleştirerek, olası yabancı birliklerin doğrudan hedef alınabileceği mesajını içeriyor.

Uzmanlara göre Rusya’nın bu açıklaması, Ukrayna’ya yönelik uluslararası güvenlik garantileri konusunda yürütülen diplomatik girişimlere baskı oluşturmayı ve Avrupa ülkelerinin olası asker konuşlandırma planlarını caydırmayı hedefliyor. Açıklama aynı zamanda, savaş sonrası güvenlik düzenine ilişkin müzakerelerde Moskova’nın kırmızı çizgilerini bir kez daha ortaya koyuyor.

Rusya-Ukrayna Savaşı, Avrupa ülkelerine yalnızca savunma bütçelerini artırmanın yeterli olmadığını gösterdi. Mühimmat stokları, hava ve füze savunması, insansız sistemler, elektronik harp, sensörler ve komuta-kontrol altyapıları gibi alanlarda hızlı üretim ve sürdürülebilir tedarik ihtiyacı ortaya çıktı. Bu nedenle Avrupa’nın son dönemdeki yaklaşımı, hazır sistem satın almaktan ortak teknoloji geliştirmeye ve savaş tecrübesini üretim süreçlerine aktarmaya doğru ilerliyor.

Ukrayna’nın bu tür yapılarda giderek daha merkezi bir rol üstlenmesi de tesadüf değil. Kiev artık yalnızca silah ve mühimmat talep eden bir aktör değil; sahada test edilmiş insansız sistemler, elektronik harp çözümleri ve yeni operasyonel konseptler sunabilen bir savunma ortağı hâline geliyor. Avrupa Birliği çevrelerinde de Ukrayna savunma sanayiinin Avrupa ve NATO tedarik mekanizmalarına entegrasyonu, yalnızca yardım faaliyeti değil, kolektif güvenliğe yönelik stratejik bir yatırım olarak değerlendiriliyor.  

Bu süreç, Avrupa’nın ABD’yi tamamen dışladığı anlamına gelmiyor. NATO’nun güvenlik mimarisindeki merkezi rolü ve Amerikan askerî kapasitesinin ağırlığı devam ediyor. Ancak Avrupa ülkeleri artık Washington’un her kapasite açığını tek başına kapatmasını beklemek istemiyor. Ankara Zirvesi’nde Avrupa’daki müttefikler ile Kanada’nın ortak güvenlik konusunda daha fazla sorumluluk üstlenmesi açık biçimde vurgulandı. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte de savunma yatırımlarının arttığını, sanayi üretiminin genişlediğini ve Avrupa’nın ittifak içindeki yükünü büyüttüğünü söyledi.  

Dolayısıyla ortaya çıkan tablo, ABD’den kopan bir Avrupa’dan çok, ABD’nin yanında daha fazla askerî ve endüstriyel ağırlık taşımaya çalışan bir Avrupa’ya işaret ediyor. Bu dönüşüm ortak füze savunma projeleri, çok uluslu mühimmat programları, insansız sistem girişimleri ve birlikte çalışabilir dijital muharebe altyapıları üzerinden somutlaşıyor.

Türkiye açısından kritik mesele tam burada başlıyor. Ankara, NATO’nun en büyük askerî güçlerinden biri olmasının yanında hızla genişleyen bir savunma sanayii ekosistemine sahip. Füze ve roket sistemleri, radarlar, hava savunması, insansız platformlar, elektronik harp, mühimmat ve komuta-kontrol çözümleri gibi Avrupa’nın öncelik verdiği birçok alanda Türkiye’nin mevcut ürünleri ve üretim altyapısı bulunuyor.

Nitekim Ankara Zirvesi’nde kabul edilen sonuç bildirisi, savunma ticareti önündeki engellerin kaldırılması, ortak üretim kapasitesinin artırılması ve savunma sanayiinde daha derin iş birliği kurulması yönünde açık bir taahhüt içeriyor. Aynı zirvede Türkiye, derin hassas vuruş, insansız sistemler, mühimmat ve çok uluslu kabiliyet geliştirme projelerinin bir bölümüne doğrudan katıldı.  

Bu tablo, Türkiye’nin yeni Avrupa savunma mimarisinde doğal bir ortak olabileceğini gösteriyor. Ancak bunun otomatik olarak gerçekleşeceğini düşünmek de doğru değil. Avrupa Birliği merkezli savunma programlarında siyasi üyelik kriterleri, fonlara erişim koşulları ve bazı ülkelerin Türkiye’ye yönelik çekinceleri Ankara’nın önündeki başlıca engeller olmaya devam ediyor.

Türkiye’nin karşı karşıya olduğu risk, Avrupa’nın savunma sanayiini güçlendiren yeni koalisyonların NATO dışı ve dar katılımlı yapılara dönüşmesi hâlinde ortaya çıkabilir. Ankara bu ağların dışında kalırsa, yalnızca ihracat fırsatlarını değil, ortak geliştirme, standart belirleme ve gelecekteki tedarik zincirlerinde yer alma imkânlarını da kaybedebilir.

Buna karşılık mevcut dönüşüm Türkiye için önemli bir fırsat da yaratıyor. Avrupa’nın ihtiyacı yalnızca pahalı ve uzun geliştirme sürelerine sahip sistemler değil; kısa sürede üretilebilen, sahada denenmiş, maliyet-etkin ve farklı platformlarla uyumlu çözümler. Türkiye’nin savunma sanayiindeki yükselişi tam olarak bu ihtiyaçla kesişiyor. Ankara’nın izlemesi gereken yol, Avrupa’nın ABD’den bağımsızlaşma tartışmasına taraf olmaktan ziyade, yeni oluşan kapasite ağlarına vazgeçilmez bir üretim ve teknoloji ortağı olarak dâhil olmaktır.

Sonuç olarak Avrupa’nın savunma alanında daha fazla sorumluluk üstlenmesi, Türkiye açısından yalnızca yeni bir rekabet ortamı yaratmıyor. Aynı zamanda Ankara’nın üretim kapasitesini Avrupa’nın güvenlik ihtiyaçlarıyla buluşturabileceği yeni bir stratejik alan açıyor. Belirleyici olan, Türkiye’nin bu süreci yalnızca ürün satışı üzerinden değil; ortak üretim, teknoloji paylaşımı, bakım-idame, mühimmat standardizasyonu ve uzun vadeli tedarik zinciri ortaklığı üzerinden okuyabilmesi olacak.

Ukrayna Genelkurmay Başkanlığı ve Ukrayna İnsansız Sistemler Kuvvetleri Komutanı Tümgeneral Robert “Magyar” Brovdi, 12 Temmuz’da Ukrayna güçlerinin 11-12 Temmuz gecesi Azak Denizi’nde 14 gemiye saldırdığını, bunların arasında Rusya’nın petrol ve petrol ürünleri taşımak ve yaptırımları aşmak için kullandığı dört feribot ve 10 tankerin de bulunduğunu bildirdi. Ukrayna güçleri, Rusya’nın Rusya ile işgal altındaki Kırım arasındaki karasal lojistik ağına yönelik Ukrayna saldırılarına uyum sağlama yeteneğini engelleme çabalarının bir parçası olarak, 6 Temmuz’da Azak Denizi’ndeki gemilere yönelik saldırıları yoğunlaştırmaya başladı. Bu saldırılar ciddi benzin kıtlığına neden olmuştu.

Ukrayna, hem Kırım’a hem de Azak Denizi’ndeki Rus ve diğer ülke tankerlerine yönelik yaptığı saldırılar sonucu Rusya’yı güneyde ciddi lojistik sorunlarla karşı karşıya bıraktı. Rus hava savunma sistemi bu saldırılara karşı etkili olamıyor.

Kırım’ı ana kıtaya bağlayan Kerç Köprüsü de bundan etkilenip kullanıma geçici de olsa kapandı.

Rus yetkililerinin, Azak Denizi’ndeki Rus gemilerine yönelik son Ukrayna saldırılarının ardından Azak Denizi’ni Don Nehri’ne bağlayan Don-Azov Kanalı üzerinden deniz taşımacılığını geçici olarak askıya aldığını bildirdi.

Ukrayna benzer şekilde Rus petrol rafinerilerine de dronlarla saldırarak bu tesislere ciddi darbe vurmaktadır. Bunun sonucunda Rusya’da yakıt fiyatlarının arttığı görüldü.

Ukrayna’nın Kırım ve Azak Denizi’ndeki Rus hedeflerine yönelik saldırıları özellikle Zaporijya, güneybatı Donetsk ve Kırım bölgesindeki Rus birlik harekâtını sıkıntıya sokacaktır. Bütün bu Ukrayna saldırıları Rus ekonomisine ve savaş ekonomisine ciddi sorunlar yaratacaktır. Harekât alanındaki birliklerin lojistik sorunları savaşın geleceğini de etkileyecektir.

Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mariya Zaharova, NATO’nun zirvede açıkladığı kararların Avrupa’nın militarizasyonunu hızlandırdığını savunarak, ittifakın Rusya’yı uzun vadeli tehdit olarak tanımlamasını eleştirdi. Zaharova, NATO’nun Ukrayna’ya yönelik askerî desteği artırmasının ve yeni savunma yatırımlarını hızlandırmasının bölgesel güvenliği güçlendirmek yerine çatışma riskini artıracağını öne sürdü.  

Ankara Zirvesi’nin sonuç bildirisinde müttefik ülkeler, 2026 yılı için Ukrayna’ya 70 milyar avroluk askerî yardım taahhüdünde bulunurken, 50 milyar doları aşan yeni savunma tedarik anlaşmalarını da duyurmuştu. Bildiride ayrıca NATO’nun ortak üretim kapasitesini artırma, savunma sanayiindeki iş birliğini derinleştirme ve yapay zekâ ile insansız sistemlere yönelik yatırımları hızlandırma kararı aldığı açıklanmıştı.  

Kremlin ise zirve öncesinden itibaren NATO’nun Rusya’ya yönelik söylemini “çatışmacı” olarak nitelendirmişti. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, Ankara’daki zirveyi yakından takip ettiklerini belirterek, yapılan açıklamaların yapıcı diyalog yerine karşıtlık üzerine kurulu olduğunu savunmuştu. Bununla birlikte Peskov, ABD’nin savaşı diplomatik yollarla çözmeye yönelik girişimlerinin başarıya ulaşmasını umduklarını ve Rusya’nın müzakereye açık tutumunu koruduğunu ifade etmişti.  

Moskova’nın son açıklamaları, NATO’nun Ankara Zirvesi’nde ilan ettiği yeni savunma yaklaşımına karşı Rusya’nın resmî tepkisini ortaya koyarken, özellikle Ukrayna’ya yönelik uzun vadeli askerî destek kararları ile ittifakın üretim kapasitesini büyütme hedeflerinin Kremlin tarafından Avrupa güvenlik dengelerini etkileyebilecek gelişmeler olarak değerlendirildiği görülüyor.  

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ev sahipliğinde gerçekleştirilen zirvenin ardından düzenlediği basın toplantısında konuşan Rutte, geçen yıl Lahey’de alınan kararların Ankara’da somut adımlara dönüştüğünü belirterek, “Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın mükemmel ev sahipliği yaptığı Ankara’da bu taahhütler artık hayata geçiriliyor.” dedi.

Rutte, savunma harcamalarının artırılması, yeni askerî kabiliyetlerin geliştirilmesi ve savunma sanayiinde üretimin hızlandırılması konusunda önemli ilerleme kaydedildiğini belirtti. Avrupa’daki müttefikler ile Kanada’nın artık ittifakın güvenliği konusunda daha fazla sorumluluk üstlendiğini vurgulayan Rutte, 2035 yılına kadar gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 5’inin savunmaya ayrılması hedefi doğrultusunda çalışmaların sürdüğünü ifade etti.

Savunma yatırımlarının yalnızca bütçe artışından ibaret olmadığını dile getiren Rutte, asıl hedefin NATO kuvvetlerini daha tehlikeli hale gelen güvenlik ortamına uygun kabiliyetlerle donatmak olduğunu söyledi.

Ankara Zirvesi kapsamında düzenlenen NATO Savunma Sanayii Forumu’na da değinen Rutte, yalnızca bir gün içerisinde 50 milyar doların üzerinde yeni savunma tedarik anlaşmasının imzalandığını açıkladı. Bunun yanında üretim kapasitesinin artırılması, savunma sanayiindeki ticaret engellerinin kaldırılması, dayanıklılığın güçlendirilmesi ve inovasyonun hızlandırılmasının öncelikli hedefler arasında yer aldığını kaydetti.

Rutte ayrıca zirvede “NATO Drone Edge” girişiminin resmen başlatıldığını belirterek, önümüzdeki beş yıl içinde insansız sistemlere 40 milyar dolarlık yatırım yapılacağını açıkladı. Buna ek olarak NATO’nun yakıt tedarik zincirini güçlendirmek amacıyla 27 milyar avroluk altyapı yatırımının da hayata geçirileceğini söyledi.

Yapay zekâ ve dijital savaş teknolojilerinin de zirvenin öne çıkan başlıkları arasında yer aldığını belirten Rutte, NATO’nun birlikte çalışabilir transatlantik savaş bulutu altyapısını geliştirdiğini ve güçlü yapay zekâ modellerini savunma sistemlerine entegre etmeye başladığını ifade etti.

Ukrayna’ya verilen desteğin süreceğini yineleyen Rutte, müttefik ülkelerin 2026 yılı için en az 70 milyar avroluk askerî teçhizat, eğitim ve yardım desteği sağlamayı taahhüt ettiğini, 2027 yılında da en az aynı seviyede desteğin sürdürülmesinin hedeflendiğini açıkladı.

NATO’nun temelini oluşturan kolektif savunma ilkesinin Ankara Zirvesi’nde bir kez daha teyit edildiğini belirten Rutte, müttefiklerin Washington Antlaşması’nın 5. maddesine bağlılıklarını güçlü şekilde yinelediklerini söyledi.

“NATO 3.0’ın özü budur.” diyen Rutte, ittifakın değişen tehdit ortamına uyum sağlayan, teknolojik dönüşümünü sürdüren ve bir milyardan fazla insanın güvenliğini koruyan modern bir yapı hâline geldiğini ifade etti.

İki günlük zirvede oluşan atmosferi de değerlendiren Rutte, 32 lider arasında güçlü bir birlik ruhu gördüğünü belirterek, “Yakın tarihte bunun benzerini görmedim.” dedi. NATO içinde zaman zaman görüş ayrılıklarının yaşanmasının doğal olduğunu söyleyen Rutte, demokratik ülkelerden oluşan ittifakın bu farklılıklar sayesinde daha da güçlendiğini vurguladı.

Basın toplantısında Türkiye’nin Rus yapımı S-400 hava savunma sistemi de gündeme geldi. Rutte, konunun NATO’nun değil, Türkiye ile ABD arasında yürütülen ikili görüşmeler kapsamında ele alındığını belirterek bu konuda yorum yapmaktan kaçındı.

Yunanistan kaynaklı Türkiye karşıtı açıklamalara ilişkin soruya da yanıt veren Rutte, 32 üyeli bir ittifakta zaman zaman ikili görüş ayrılıklarının yaşanmasının doğal olduğunu belirtti. Görevinin kamuoyu önünde taraf olmak değil, NATO’nun birlik ve dayanışmasını korumak olduğunu ifade eden Rutte, gerekli durumlarda perde arkasında yapıcı katkı sunmaya devam edeceğini söyledi.

Rutte ayrıca bir sonraki NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi’nin Arnavutluk’ta düzenleneceğini açıkladı. Kesin tarihin ise ilerleyen dönemde netleşeceğini ifade etti.