Bölüm 1 | Ukrayna Savaşı Yeni Bir Evreye Giriyor
Modern Savaşın Yeni Kuralları analiz dizisinin ilk bölümünde Ukrayna-Rusya Savaşı’nın tarihsel gelişimi, tarafların değişen muharebe anlayışı ve savaş alanında insansız sistemlerin belirleyici rolü ele alınmaktadır.
Ukrayna’da Devam Eden Savaşın Tarihsel Süreci
Ukrayna’da devam eden savaşın 19 Temmuz 2026 tarihi itibarıyla 1.608. günündeyiz. Yani 24 Şubat 2022’de başlayan savaş 4 yıl 5 aydır devam ediyor. I. Dünya Savaşı’nın 1914’te başlayıp 1918’de bittiğinde toplam sürenin 4 yıl 3 ay olduğunu, II. Dünya Savaşı’nın ise 1939’da başlayıp 1945’te bitecek şekilde 6 yıl sürdüğünü hatırladığımızda bu savaşın boyutunu, özelliklerini ve süresini daha iyi değerlendiririz.
Savaşın başında Rusya’nın Ukrayna’nın kuzeyinde Belarus’tan, bütün Doğu Ukrayna’dan, işgal altındaki Donetsk’ten ve Kırım’dan açılan Rus cepheleri ile süratle Ukrayna topraklarına aktarılan savaş hızla yayılmış ve bir ayda Rus birlikleri Kiev önlerine dayanmıştır. Ancak Rus stratejik hataları, geniş cephelere yayılıp yetersiz lojistik sistem ve diğer muharebe fonksiyon alanlarındaki yetersiz destekler ile özellikle TTG (Tabur Taktik Grupları)’ndaki yetersiz eğitim seviyesi nedeniyle Rusların bazı alanlardan geri çekilip cepheyi küçülttüklerini gördük. Cephe, Nisan 2022 itibarıyla hâlen devam eden durum haritasını gösterdi.
Ardından kuzeydeki Rus birlik yetersizliğini iyi değerlendiren Ukrayna, Eylül 2022’de karşı taarruz ile Harkov bölgesindeki Rus unsurlarını Luhansk bölgesine doğru geri çekilmeye mecbur etti. Bu süreç ile beraber Kherson bölgesindeki Dinyeper Nehri’nin kuzeyindeki Rus birliklerinin muharebe alanındaki olumsuz durumları nedeniyle 11 Kasım 2022’de Dinyeper Nehri’nin güneyine geri çekildi ve Kherson bölgesinde hâlen mevcut hatlar oluştu.
Batıdan gerekli desteği alan Ukrayna, Rusları ülkeden çıkarmak için 4 Haziran 2023’te Zaporizhia bölgesinde karşı taarruza başladı ancak birkaç ay sonra başarısız olup karşı taarruz durduruldu. Müteakiben Ağustos 2024’te Ukrayna, Kursk bölgesinde bir karşı taarruz yaparak harekâtı Rus topraklarına aktardı, Rusya içinde bazı bölgeleri ele geçirdi, Rusların bu bölgeye birlik kaydırmasına neden olsa da bir süre sonra Rus taarruzları nedeniyle tutunamayıp Ukrayna içine geri çekildiler.
Savaş süresince özellikle Ukrayna, Batı’dan aldığı destek ile Rus unsurlarına karşı etki etmeye başladığında çok fazla zayiat veren Rusların büyük birlikler hâlinde taarruzdan vazgeçtikleri, ilerleyen unsur çaplarını bölük, takım, manga, kısım gibi küçülttükleri, zırhlı-mekanize araçlar yerine ATV, motosiklet, hatta bisiklet kullandıklarını gördük.
İşte Rusya bu süreç içinde taktik seviyede de olsa toprak kazanmaya devam etti ve hâlen Ukrayna’nın %20’sinin kontrolünü elde tutmaktadırlar.
Savaş başladığında yetersiz kuvvet ve silah yapısı ile sayısına sahip Ukrayna adeta savaşarak savaşmayı öğrendi, Batı’dan aldığı destekle Rusya karşısında gerekli mücadeleyi göstermeye başladı. Savaşın başında özellikle yetersiz hava kuvvetleri ve hava savunma yapısı Ukrayna için büyük sorun oldu ve çok zayiat verdiler. Rusların üstün zırhlı birliklerini durdurmada yetersiz kaldılar, gelişen süreçte aldıkları destekle Rus taarruzlarına karşı kontrollü bir savunma icra etmeye başladılar.
Ukrayna’nın bu zamanda aldığı stratejik bir karar ile yetersiz asker zafiyetini teknoloji ile aşmaya başladılar ve insansız sistemlere ciddi yatırım yaptılar. Önce havada, sonra karada, daha sonra denizde insansız sistemleri üretip kullanmaya başladılar. Böylece savaş alanında bir denge oluşturmaya başladılar. Bugün artık Ukrayna, insansız hava araçları ile Rusya’ya çok ciddi oranda etki etmeye başladı. Bu da savaşın geleceğini Ukrayna lehine değiştirebilecektir.
Günümüz Ukrayna’sında Tarafların Muharebe Anlayışı
Ukrayna
Ukrayna, 2023’ten beri savaş alanına hâkim olan mevzi odaklı savaş karakterine aktif olarak meydan okuyor. Rusya’nın savaş alanındaki kazanımları minimum seviyeye yaklaşırken, Ukrayna kuvvetleri taktik düzeyde sınırlı mekanize manevra unsurlarını yeniden devreye sokarak mevzi savaşından çıkma potansiyeli taşıyan koşulları oluşturmakta. Ukrayna, genel insansız hava aracı üstünlüğünü yeniden güvence altına aldı ve planlanan Ukrayna taarruz veya savunma kara harekâtını desteklemek için Rus kuvvetlerini operasyonel derinlikleri boyunca etkisiz hâle getirebilecek sistemler konuşlandırdı. Ancak ne Rusya ne de Ukrayna henüz operasyonel manevralar gerçekleştiremiyor. Ukrayna’nın Rus ilerlemelerini durdurmadaki ve hattın bazı sektörlerindeki Rus kazanımlarını tersine çevirmedeki başarısı, Ukrayna’nın taktik mekanize manevra unsurlarını sınırlı bir şekilde yeniden devreye sokmasıyla birlikte savaşın yeni bir aşamasının başlangıcını işaret edebilir. Ukrayna’daki çatışmalar, Rusya’nın yenilik döngüsü Ukrayna’nın mevcut operasyonel konseptlerini etkisiz hâle getirene kadar muhtemelen daha az mevzi odaklı ve daha çok taktik manevra içerecektir. Ukrayna’nın, Rus kuvvetleri savunmasız kalırken mevcut girişimini kullanmak için benzersiz ve zaman kısıtlı bir fırsatı var. Ukrayna’yı destekleyen ülkeler, Rusya’nın hem savaş alanındaki yenilgilerden hem de Ukrayna’nın derinlemesine taarruz harekâtından sarsıldığı bir dönemde, Ukrayna’nın bu çabalarına verdikleri desteği genişletmelidir. Bu harekâtın amacı, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’i bu çatışmaya yaklaşımını yeniden değerlendirmeye zorlamaktır.
2023 sonlarından bu yana savaşın karakteri, her iki tarafın da operasyonel manevra yapamayacak durumda olması nedeniyle mevzi odaklı olmuştur. Kısmen şeffaf, insansız hava araçlarının hâkim olduğu savaş alanı, savaşan tarafları, taktiksel saldırı ve keşif insansız hava araçlarının yoğunluğunun, içinde faaliyet gösteren herhangi bir personel veya ekipman için yüksek risk oluşturduğu genişleyen alan olan “ölüm bölgesi” içinde güçlerini dağıtmaya zorlamıştır. Ne Rusya ne de Ukrayna, operasyonel atılımlar gerçekleştirmek için gerekli olan mekanize piyade-zırhlı birlikleri veya ağır ekipmanı cephe hattının 30 kilometre yakınına yığmayı başaramamıştır. Ancak Rus kuvvetleri yıllar boyunca ara sıra başarısız tabur, bölük ve takım büyüklüğünde mekanize taarruzları icra etmiştir.
Rusya
Büyük birlikler hâlinde yaptığı taarruzlarda çok zayiat veren Rus kuvvetlerinin, 2025’ten bu yana ana taarruz manevrası, genellikle kısım-manga-takım kuvvetindeki piyade unsurlarından oluşan küçük gruplar tarafından gerçekleştirilen ve mevzi, gizlenme ve yer altı altyapısını kullanarak ölüm bölgesine ve Ukrayna mevzilerinin taktiksel gerisine sızmaya çalışan sızma şeklinde olmuştur. Bu Rus sızma grupları, Ukrayna mevzilerinin taktiksel gerisindeki önceden belirlenmiş toplanma noktalarına ulaşmaya ve Rus kuvvetlerinin (genellikle manga büyüklüğünde, ancak bazen daha büyük) daha sonra bir Ukrayna tahkimatına karşı cephe taarruzu girişiminde bulunabileceği mevzileri sağlamlaştırmaya çalışırlar. Genellikle az sayıda asker ile savunulan Ukrayna mevzileri, Rus kuvvetlerinin sızma yoluyla Ukrayna mevzilerinin gerisine ulaşmasıyla Rus tahkimatlarıyla iç içe geçmiştir.
Sonuç, Rus ve Ukrayna mevzilerinin ölüm bölgesinde iç içe geçtiği, her iki tarafın insansız hava araçlarının (İHA’lar) birbirini amansızca avladığı ve hiçbir tarafın kesintisiz bir cephe hattına sahip olmadığı noktasal bir cephe hattıdır. Kalıcı İHA tehdidi, eski mürettebatlı silahlar, topçu birlikleri ve derinlemesine hazırlanmış savunmalarla birleştiğinde, ISW (Uluslararası Savaş Araştırmaları Enstitüsü)’nün “taktik keşif taarruz kompleksi” (TRSC) olarak adlandırdığı bir sistem, operasyonel manevrayı son derece zorlaştırmakta, hatta imkânsız hâle getirmektedir.
Rusya’nın 2025 yılında Ukrayna hareket alanında;
- Manevra kabiliyetini geri kazandırma yönündeki büyük girişimi yavaş ilerleme kaydetti ancak büyük ölçüde etkisiz kaldı.
- Rusya, Ukrayna lojistiğini Harekât Alanı derinliğinde engellemek için orta menzilli insansız hava araçlarından yararlanan bir operasyon konsepti aracılığıyla savaş alanına operasyonel manevra kabiliyetini geri kazandırmaya çalıştı. ISW bu olguyu “kısmi harekât alanı hava engellemesi etkileri” olarak adlandırdı. Bu, yakın vadede harekât alanı faaliyetlerini etkilemek için cephe hattının yakın arka tarafındaki hedeflere hava gücüyle taarruz etmeyi ifade eder.
Konsept;
- Ukrayna’nın temas hattı kuvvetlerini sürdürme ve yeniden konuşlandırma veya rotasyon yapma yeteneğini engellemeyi,
- Ukrayna kuvvetlerinin kuşatılana veya yok edilene kadar kademeli olarak yıpranmasını sağlamayı amaçlıyordu.
2025 yılının ortalarına gelindiğinde Rusya, Ukrayna’nın ana ikmal yollarına etki ederek 22 ay süren bir taarruz sonucu Pokrovsk gibi meskûn mahalleri ele geçirerek yavaş bir harekât manevra türü elde eden kısmen etkili bir harekât şablonu geliştirdi. Bununla birlikte bu manevra biçimi temelde uzun süreler boyunca taktiksel piyade taarruzlarına dayanıyordu ve etkili bir manevra gerçekleşmedi. Üstelik taktik seviyedeki bu başarı, Rusya’ya aşırı insan ve malzeme kayıplarına mal oldu, Rusya’nın daha fazla manevra yapmasını sağlamadı ve Pokrovsk yönündeki cephe hattı, 2025 kışından bu yana yalnızca taktiksel olarak değişti.
Rusya’nın manevra kabiliyetini mümkün kılan bu konsept olarak bu yaklaşımının etkinliği 2025’in sonlarında etkisizleşmeye başladı. Ukrayna, Ağustos 2025’ten itibaren Rus insansız sistem unsurlarına karşı etkili bir harekât başlattı ve bu da Rus insansız sistemlerin etkinliğini 2026’nın başlarında büyük ölçüde azalttı.
Rusya’nın Ukrayna Harekât Alanındaki performansına ilişkin açık kaynak verileri, savaşın karakterinin en azından şimdilik Ukrayna güçleri lehine değiştiğini göstermektedir. Rus güçlerinin ilerleme hızları durağanlaşıp azalırken, Ukrayna güçleri mevzi muharebelerinden kurtulmak için yeni taktikler ve operasyonel kavramlar kullanıyor. Ancak Ukrayna güçlerinin savaş alanına manevra kabiliyetini başarıyla geri kazandırıp kazandırmayacağını söylemek için henüz çok erken.
Rusya’nın ilerleme hızı, 2026 İlkbahar-Yaz taarruzu sırasında hızla düşüyor. Rus kuvvetlerinin 2025’teki günlük ilerleme hızı günde 13,2 kilometrekareydi. Rus kuvvetlerinin sızma görevleri yürüttüğü alanlar hariç, 2026’nın ilk dört ayında Rus ilerlemeleri ortalama günde 2,9 kilometrekareye düştü. Oysa Rus kuvvetleri 2025’in ilk dört ayında günde 9,76 kilometrekare hızla ilerlemişti. Sızma yapılan alanlar dâhil edildiğinde, Rus ilerleme hızı 1 Ocak 2026 ile 21 Mayıs 2026 arasında günde yaklaşık 4,6 kilometrekareye düşüyor, bu da 2025’in aynı dönemindeki Rus günlük ortalamasının yarısından bile az. Bu rakamların yaklaşık 1.000 km’lik cephe hattında olduğunu belirtelim.
Özetle Rusya hâlâ sıklet merkezi ile Donetsk bölgesinde harekâtını geliştirmeye çalışmaktadır.
Rusya’nın Gelecekteki Muhtemel Savaşlara Yönelik Tümen Teşkilatına Geçmesi
Rus ordusu, Ukrayna’daki savaşa devam ederken NATO’yu da takip etmekte ve muhtemelen NATO ile olası bir gelecekteki savaşa hazırlık olarak, manevra tümenlerine dayalı bir kuvvet yapısına geçiş sürecinin bir parçası olarak yeni Rus tümenleri oluşturma yönündeki uzun süredir devam eden planlarını uygulamaya devam ediyor.
Eski Rusya Savunma Bakanı Sergey Şoygu, Aralık 2022’de Rus askerî komutanlığının, mevcut beş deniz piyade tugayını beş tümene genişletmek de dâhil olmak üzere 17 yeni manevra tümeni oluşturmayı planladığını duyurmuştu.
Tugayların nispi muharebe gücünün zayıf olduğunu değerlendiren Rusya, tümen teşkilatlanmasına geri dönerken ISW (Institute for the Study of War), Aralık 2022’den bu yana en az sekiz yeni Rus tümeninin oluşturulmasını ve muharebe konuşlandırılmasını destekleyen kanıtlar tespit etti. Bu yeni teşkilatlanma süreci savaş içindeki birliklerde devam ederken Rus ordusu, Ukrayna’daki çatışmaların sona ermesinin ardından başka birlikleri de tümen teşkilatına geçirecektir.
ISW, Rus konvansiyonel kuvvetlerinin yeniden tugaydan tümene geçecek şekilde teşkilatlanmasını ve Rus ordusunun daha büyük kuvvet yapısının manevra bölümlerine dönüştürülmesinin, Rusya’nın gelecekte olası bir NATO-Rusya savaşına hazırlığıyla uyumlu olduğunu değerlendirmeye devam ediyor.
Böyle bir teşkilatlanmanın Ukrayna savaşında Rusya’ya çok fazla katkı sağlayabileceğini söylemek için şimdilik erken.
