Putin İran desteğinin süreceğini açıkladı. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile Bişkek’te gerçekleştirdiği görüşmede Moskova’nın Tahran’a gerekli yardımı sağlamaya ve ihtiyaç duyduğu ürünleri tedarik etmeye çalıştığını söyledi.
Putin’in açıklaması sosyal medyada “Rusya İran’a askerî destek sağlayacak” şeklinde aktarılırken Kremlin tarafından yayımlanan açıklamada yardımın askerî nitelikte olduğuna ilişkin açık bir ifade yer almadı.
Putin ve Pezeşkiyan, Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) Devlet Başkanları Zirvesi kapsamında 1 Eylül’de Bişkek’te bir araya geldi.
“İran’a Gerekli Yardımı Sağlamaya Çalışıyoruz”
Görüşmede İran ile ABD arasındaki çatışma ve iki ülke arasındaki ateşkes girişimlerine değinen Putin, haziran ayında İran ile ABD arasında imzalanan ateşkes mutabakatını memnuniyetle karşıladıklarını ancak ateşkesin kalıcı olmadığını söyledi.
Putin, “Ateşkes istikrarsız ve çok kırılgan oldu. Bu zor dönemde İran’a gerekli yardımı sağlamaya çalışıyor, ihtiyaç duyduğu ürünleri tedarik ediyoruz.” ifadelerini kullandı.
Rus lider, Moskova ile Tahran arasındaki ilişkilerin Kapsamlı Stratejik Ortaklık Anlaşması çerçevesinde farklı alanlarda gelişmeye devam ettiğini de vurguladı.
Putin ayrıca iki ülke arasındaki ticari ve ekonomik ilişkilerin mevcut gerilime rağmen ivmesini koruduğunu belirtti.
Pezeşkiyan’dan Rusya’ya Teşekkür
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise görüşmede Rusya’nın İran’a verdiği destekten dolayı Putin’e teşekkür etti.
Pezeşkiyan, Moskova ile Tahran arasındaki ilişkileri “stratejik” olarak tanımlarken iki ülke arasındaki iş birliğinin İran’ın ABD ile yaşadığı çatışmada önemli rol oynadığını ifade etti.
İran lideri ayrıca Rusya’nın tek kutuplu dünya düzenine yönelik yaklaşımını desteklediklerini belirterek Moskova ile iş birliğinin daha da geliştirilmesi gerektiğini söyledi.
“Askerî Destek” Açıklaması Yapılmadı
Putin’in açıklamalarının ardından sosyal medyada Rusya’nın İran’a askerî destek sağlayacağı yönünde paylaşımlar yapıldı.
Ancak Kremlin tarafından görüşmeye ilişkin yayımlanan açıklamada Putin’in doğrudan “askerî destek” ifadesini kullandığına veya İran’a yeni bir silah sevkiyatı yapılacağını açıkladığına ilişkin bilgi bulunmuyor.
Putin’in kamuoyuna açıklanan ifadesi, Rusya’nın İran’a “gerekli yardımı” sağlamaya çalıştığı ve “ihtiyaç duyduğu ürünleri” tedarik ettiği yönünde.
Bu nedenle açıklamanın Rusya tarafından İran’a yeni bir askerî yardım paketi veya silah sevkiyatı ilanı olarak değerlendirilmesi için mevcut resmî açıklamalar yeterli değil.
Rusya ve İran Arasında Askerî İş Birliği Sürüyor
Bununla birlikte Moskova ile Tahran arasındaki askerî ilişkiler uzun süredir iki ülkenin stratejik ortaklığının önemli başlıklarından birini oluşturuyor.
İran’ın Rusya’ya sağladığı insansız hava aracı teknolojisi, Ukrayna savaşının ardından iki ülke arasındaki savunma iş birliğinin en görünür unsurlarından biri hâline geldi. Rusya, İran kökenli Shahed ailesi temelinde kendi insansız hava araçlarının üretimini de geliştirdi.
Rusya’nın İran’a sağladığı destek konusunda ise son aylarda farklı iddialar ve araştırmalar gündeme geldi.
Financial Times tarafından yayımlanan bir araştırmaya göre Rusya, İran’ın gelişmiş süpersonik seyir füzeleri geliştirmesine yönelik gizli bir program kapsamında teknik destek sağladı. Haberde, Rus füze uzmanlarının ramjet motor teknolojisi konusunda İran tarafıyla çalışmalar yürüttüğü belirtildi.
Washington Post da Rusya’nın İran’a mevcut çatışma döneminde destek sağladığını ve Moskova-Tahran askerî ve siyasi ilişkilerinin giderek yakınlaştığını bildirdi.
Buna karşılık Moskova ile Tahran arasında yürürlükte bulunan Kapsamlı Stratejik Ortaklık Anlaşması, taraflardan birinin saldırıya uğraması hâlinde diğer tarafın otomatik olarak askerî müdahalede bulunmasını öngören karşılıklı savunma hükmü içermiyor.
Trump Daha Önce Rusya’nın Silah Vermeyeceğini Söylemişti
Putin’in son açıklaması, ABD Başkanı Donald Trump’ın temmuz ayında Rusya ve Çin’in İran’a askerî destek vermediğine ilişkin açıklamalarının ardından geldi.
Trump, Putin’in kendisine Rusya’nın İran’a silah satmayacağı yönünde güvence verdiğini söylemişti. ABD Başkanı, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’den de benzer bir güvence aldığını belirtmişti.
Trump bununla birlikte Moskova ve Pekin’in Tahran ile uzun süredir devam eden ilişkileri nedeniyle İran’a belirli ölçülerde başka destekler sağlayabileceğini kabul etmişti.
Bişkek Görüşmesi İlişkilerin Devam Edeceği Mesajını Verdi
Putin ile Pezeşkiyan’ın Bişkek’te gerçekleştirdiği görüşme, İran ile ABD arasındaki gerilimin yeniden yükseldiği bir dönemde yapıldı.
Putin’in İran’a “gerekli yardımın” sağlanmaya devam edeceğini açık biçimde ifade etmesi, Moskova’nın Tahran’a yönelik siyasi ve ekonomik desteğinin süreceğine işaret ediyor.
Bununla birlikte Kremlin’in kamuoyuna açıkladığı görüşme tutanaklarında yeni bir askerî yardım paketi, silah sistemi veya askerî sevkiyat duyurulmadı.
Bu nedenle Bişkek’teki açıklamanın mevcut bilgiler ışığında “Rusya İran’a askerî destek vereceğini açıkladı” şeklinde değil, “Putin İran’a gerekli yardım ve tedarikin sürdürüleceğini açıkladı” şeklinde değerlendirilmesi daha doğru bir çerçeve oluşturuyor.
