İngiltere’nin Güney Kıbrıs Rum Kesimi sınırlarındaki hava üssü RAF Akrotiri’ye yönelik İHA saldırısı, Doğu Akdeniz’deki çatışmanın yakın çevreyi aşıp Avrupa güvenlik alanına taşındığını belgeliyor. Birleşik Krallık, Fransa ve Yunanistan hattında görülen hızlı konuşlandırmalar, “ABD–İsrail harekâtına iştirak” tartışmasından ziyade, hava savunması ve üs güvenliği merkezli bir refleksi yansıtıyor. Asıl soru şu: İran veya İran yapımı sistem kullanan (veya İngiltere’yi savaşa sürüklemek isteyen) bir vekil aktör Güney Kıbrıs hamlesiyle neyi hedefledi?
Güney Kıbrıs’ta İngiltere’nin egemen üs bölgesi içinde yer alan RAF Akrotiri’nin İran yapımı olduğu belirtilen kamikaze İHA’larla (İngiltere Savunma Bakanlığına göre Şahid tipi) vurulması, hasar boyutu ne olursa olsun iki nedenle stratejik değer taşıyor:
- Operasyonel düğüm etkisi: Akrotiri yalnızca bir üs değil, bölgesel hava operasyonlarının lojistik ve harekât ritmini belirleyen bir merkez pozisyonu taşıyor. Lokasyonu itibarıyla İsrail ve Doğu Akdeniz etki alanına hâkim. Her ne kadar İngiltere savaşa dahil olmayacağını beyan etse de ve şimdiye kadar aksi bir tutum içine girmese de İngilizler gelişmeleri oradan takip ediyor olabilir. Savaşa dahil olmayan bir ülkenin üsse saldırılması, eğer bilinen bir istihbarat yoksa şüpheli ya da fevri. Zira İngiltere’nin dronun İran’dan kalkmadığı konusundaki açıklaması, onların da bunu sorguladığını gösteriyor. Ya da “gerçek faili biliyoruz” demenin başka bir yolu.
- Eşik aşımı: Çatışmanın savaşın orijinal hattından çıkarak “Avrupa toprağı” sayılan (AB üyeliğinden kaynaklı) bir noktaya dokunması, kamuoyunda ve başkentlerde yakın tehdit algısını büyütecektir.
Bu noktada saldırının fail zinciri tartışmalı kalabilir: “Doğrudan İran” mı, “İran yapımı sistemler kullanan vekil aktör” mü, yoksa “İngiltere’yi ya da AB’yi savaşa sokmak isteyen bir başka unsur ” mu? Sahadaki pratik sonuç değişmiyor. İHA ya da saldırı tehdidi, Doğu Akdeniz’de özellikle Avrupa güvenlik mimarisini yeniden düzenliyor.
Birçok Avrupa ülkesi için en kritik kırmızı çizgi, İran’a yönelik saldırılara doğrudan iştirak ederek savaşın tarafı gibi görünmekti. Buna karşılık Güney Kıbrıs’ta tablo biraz değişti. Konu, başından beri başkasının saldırısını desteklemek değil, Avrupa’nın (ve müttefiklerinin) sahadaki unsurlarını savunmak olarak çerçevelenmişti. Çünkü savunma, siyaseten ve hukuken daha düşük maliyetli bir zemindir. Ayrıca Avrupa Birliği içinde İspanya’nın tehditlere rağmen net vetosu ve münferit açıklamalar dışında henüz ortak bir “savunma” duruşu sergilenmemişti. Bu arada hala da sergilenmiş değil…
Bununla birlikte, uzak bir coğrafyada yüksek yoğunluklu çatışmaya “gönüllü taraf olmak” ile, kendi yakın çevrende somut bir saldırı tehdidine karşı tedbir almak aynı kamuoyu tepkisini üretmez. Güney Kıbrıs vakası, soyut jeopolitik tartışmayı somut bir güvenlik gündemine dönüştürmüştür.
Peki ne oldu, ne olacak?
Güney Kıbrıs sonrası görülen konuşlandırmaların ortak noktası, paketlerin taarruz değil savunma ağırlıklı olmasıdır. Bu yaklaşım, ABD–İsrail harekâtını meşru gören ve mesafeli duran ülkelerin dahi Güney Kıbrıs başlığında aynı hatta yaklaşabilmesini sağlamıştır.
Üssün sahibi olan İngiltere’nin yaklaşımı saldırıya katılmama vurgusunu korurken, RAF Akrotiri’nin savunmasına dönük hava savunma kabiliyetleri ve karşı-İHA unsurları ile takviyeyi öne çıkarıyor. Bu paket hala “Taraf değiliz; fakat üslerimize ve unsurlarımıza dokunulduğunda savaş değil ancak sahaya dahi oluruz.” Mesajını koruyor.
Fransa’nın gönderdiği/konuşlandırdığı unsurlar, ada çevresinde anti-drone / anti füze katmanı ve deniz platformlarıyla hava sahası kontrolünü güçlendirmeyi hedefliyor. Bu, Paris’in klasik yaklaşımıyla uyumlu: “Savaşa dahil olmadan, kriz çevresinde askeri ve siyasi ağırlık koymak.”
Garantör ülke konumundaki Yunanistan’ın konuşlandırmaları; hava devriyesi ve deniz unsurlarıyla Doğu Akdeniz’de risk yönetimi çerçevesine oturuyor. Bu aynı zamanda iç politikada yakın çevrede güvenlik boşluğu bırakmama mesajıdır. Ancak oradaki durum Yunanistan’ın yutacağı lokmadan büyük olduğu için zaten diğer Avrupa ülkeleri duruma dahil olmuştur.
Türkiye Ekseni
Türkiye’ye doğru seyrederken Akdeniz’deki NATO hava savunma unsurları tarafından vurulan ve parçaları Hatay’a düşen füzenin sesinin bile Türkiye’deki diplomatik refleksleri harekete geçirdiği bir noktada aslında hem NATO hem AB’nin endişeleri var.
- İran’ın sınır komşusu Türkiye bir NATO ülkesi. Türkiye’ye dönük bir saldırıda (bu İncirlik bile olsa) Türkiye’nin kayıtsız kalmayacağı hem münferiden tepki göstereceği hem de Washington Antlaşması’nın 5’inci maddesini gündeme getirerek 4’üncü maddeyi uygulamaya sokması savaşı bir anda NATO’nun savaşı yapabilir. Bunu İsrail ve ABD ister mi, çıkarlarına yakın vadede uyuyor mu henüz konuşmak için erken. Ancak bu durum İran için de NATO için de tehlike çanları demek. Çünkü Türkiye savaşa girerse iş değişir. Zaten İran devletinin açıklamaları da Amerikan Savunma Bakanının açıklamaları da Türk hava sahasının dikkatle korunması da bunu destekler nitelikte. Zaten İran’daki PKK terör örgütü uzantılarının kara harekâtında kullanılacağı söylentileri de savaşın Türkiye ekseninde planlanmadığını gösteriyor. Şu da var… Eğer PKK destecisi Kürt topluluklar Tahran’da yönetime doğru yürürse Türkiye buna da kayıtsız kalmayacaktır.
- Güney Kıbrıs AB üyesi. Avrupa’nın güvenlik denklemleri içinde Güney Kıbrıs İran ya da vekilleri tarafından vurulursa bu Avrupa’nın doğrudan meselesi olacaktır. Bu nedenle Fransa’nın başta olmak üzere diğer AB ülkelerinin münferiden konuya angaje olması, aslında AB’nin angaje olmak istememesi ile ölçeklenebilir. Garantör ülke Yunanistan’ın Kıbrıs meselesi çözümünde neden “büyük abileri” üzerinden diplomasi yürüttüğü kendi yavrusunu koruyamamasından okunmalıdır. Bu durum Türkiye’nin diplomatik açıdan lehinedir.
- AB Türkiye’yi sevdiğinden savunmaz. Aynı zamanda İran üzerinden gelebilecek göç dalgasının engellenmesi için de Türkiye’ye ihtiyacı var. Dolayısıyla en başından masada tutulan ve korunan bir Türkiye Avrupa güvenliği için elzemdir. Zaten Türkiye’nin ikinci bir ülkenin savaş göç dalgasının karşılayacak gücü var mıdır, o da soru işareti…
Bu konuyla ilgili analizleri gelişmeler oldukça genişleteceğiz.
Zaman en büyük karar vericidir.
