Suudi Arabistan F-35 tedarikinde kritik bir aşamayı geçti. ABD Dışişleri Bakanlığı, Riyad’a 48 adet F-35A Lightning II savaş uçağı ve ilgili ekipmanların satışını kapsayan 24,3 milyar dolar değerindeki olası Yabancı Askerî Satışa onay verdi. Kongrenin incelemesine sunulan paket, tamamlanması hâlinde Suudi Arabistan’ı F-35 kullanan ilk Arap ülkesi hâline getirecek.
ABD yönetiminin 17 Eylül’de açıkladığı karar, uzun süredir gündemde bulunan Suudi Arabistan’ın beşinci nesil savaş uçağı tedarikinde önemli bir aşamaya geçildiğini gösteriyor.
Satış paketinde 48 F-35’in yanı sıra toplam 49 Pratt & Whitney F135 motoru bulunuyor. Bunların 48’i uçaklara takılı olacak, bir motor ise yedek olarak sağlanacak.
Pakette ayrıca uçakların işletilmesi için gerekli destek ekipmanları, eğitim, yedek parçalar ve lojistik destek unsurları yer alıyor.
Toplam tahmini bedel ise 24,3 milyar dolar olarak açıklandı.
Ancak ABD Dışişleri Bakanlığının onayı, uçakların satışının ve teslimatının kesinleştiği anlamına gelmiyor. Satışın Kongredeki inceleme sürecini tamamlaması gerekiyor. Nihai fiyat ve miktarlar da daha sonraki müzakerelerde değişebiliyor.
48 F-35A İçin Onay
Suudi Arabistan’a yönelik paketin merkezinde F-35 ailesinin konvansiyonel kalkış ve iniş yapabilen F-35A versiyonu bulunuyor.
Lockheed Martin tarafından üretilen F-35A, düşük görünürlük özelliklerini gelişmiş sensörler, veri füzyonu ve ağ merkezli harekât kabiliyetleriyle birleştiren beşinci nesil bir savaş uçağı.
ABD Dışişleri Bakanlığına göre olası satış, Suudi Arabistan’ın mevcut ve gelecekteki tehditlere karşı caydırıcılık kapasitesini güçlendirecek, ülke savunmasına katkı sağlayacak ve ABD ile diğer müttefik kuvvetlerle birlikte çalışabilirliğini geliştirecek.
Washington ayrıca F-35’lerin Suudi Arabistan’ın hava-hava ve hava-yer kabiliyetlerini geliştireceğini belirtti.
Satışın ana yüklenicisi F-35’in üreticisi Lockheed Martin olurken uçakta kullanılan F135 motorları RTX bünyesindeki Pratt & Whitney tarafından üretiliyor.
Silahlar Pakette Yer Almıyor
Açıklanan satış paketinde dikkat çeken ayrıntılardan biri F-35’lerde kullanılacak mühimmatların yer almaması.
Janes’in ABD yönetiminin açıklamasına dayandırdığı bilgilere göre mevcut onay uçakları, ilgili ekipmanları, yedek parçaları, hizmetleri ve destek unsurlarını kapsıyor ancak silahlar satış paketine dahil değil.
Bu durum, Suudi F-35 filosunun gelecekte kullanacağı hava-hava ve hava-yer mühimmatlarının ayrı satış ve onay süreçlerine konu olabileceği anlamına geliyor.
Bununla birlikte uçakların Suudi Arabistan’a hangi konfigürasyonda teslim edileceği ve teslimat takvimi konusunda ayrıntılı bilgiler henüz kamuoyuyla paylaşılmadı.
Kongre Süreci Tamamlanmadı
ABD silah satış sisteminde Dışişleri Bakanlığının FMS onayı önemli bir aşama olsa da sürecin son adımı değil.
Olası satış Kongreye bildirildi ve burada inceleme sürecine tabi tutulacak. Kongrenin satışa karşı yasal girişimde bulunma yetkisi bulunuyor.
Bu nedenle mevcut gelişmeyi “Suudi Arabistan 48 F-35 satın aldı” veya “48 F-35 Suudi Arabistan’a teslim edilecek” şeklinde kesinleşmiş bir anlaşma olarak değerlendirmek için henüz erken.
Ayrıca açıklanan 24,3 milyar dolarlık rakam da 48 uçağın yalnızca çıplak platform fiyatını ifade etmiyor. FMS paketlerinde uçaklarla birlikte motorlar, eğitim, lojistik destek, yedek parçalar ve programın diğer destek kalemleri de toplam tahmini maliyete dahil ediliyor.
Nihai sözleşmeler imzalandığında gerçek bedel ilk açıklanan azami tahmini tutardan farklılaşabiliyor.
Suudi Arabistan Yıllardır F-35 İstiyor
Riyad’ın F-35 tedarik etme isteği yeni değil.
Suudi Arabistan, hava kuvvetlerini modernize etmek amacıyla uzun süredir yeni nesil savaş uçaklarını değerlendiriyor. Reuters’a göre Riyad, F-35 talebini 2025’in başlarında ABD Başkanı Donald Trump’a doğrudan iletti.
Trump ise Kasım 2025’te Suudi Arabistan’a F-35 satılacağını kamuoyuna açıklamıştı.
ABD Dışişleri Bakanlığının son onayıyla siyasi düzeyde açıklanan bu niyet, resmî FMS sürecinde yeni bir aşamaya taşındı.
Suudi Kraliyet Hava Kuvvetleri hâlihazırda ağırlıklı olarak F-15 ailesi, Eurofighter Typhoon ve Tornado savaş uçaklarından oluşan bir filoya sahip.
F-35A’nın filoya eklenmesi durumunda Suudi Arabistan ilk kez düşük görünürlük özelliklerine sahip beşinci nesil bir savaş uçağını envanterine katacak.
İsrail’in Niteliksel Askerî Üstünlüğü Gündemde
Olası satışın en önemli siyasi ve askerî boyutlarından birini İsrail’in bölgedeki niteliksel askerî üstünlüğünün korunmasına yönelik ABD politikası oluşturuyor.
İsrail, hâlihazırda Orta Doğu’da F-35 kullanan tek ülke konumunda bulunuyor ve F-35I “Adir” adı verilen ülkeye özgü konfigürasyonu işletiyor.
ABD Dışişleri Bakanlığı ise Suudi Arabistan’a yönelik teklifin bölgedeki askerî dengeyi değiştirmeyeceğini savunuyor.
Bununla birlikte Reuters, satışın Washington’ın İsrail’in bölgesel niteliksel askerî üstünlüğünü korumaya yönelik uzun süredir devam eden politikası açısından tartışmalara yol açabileceğine dikkat çekiyor.
Kongrede yapılacak değerlendirmelerde bu başlığın yanı sıra ileri F-35 teknolojilerinin korunmasına ilişkin güvenlik kaygılarının da gündeme gelmesi bekleniyor.
Çin Bağlantısı Üzerinden Teknoloji Güvenliği Tartışması
Satış sürecinin tartışmalı başlıklarından bir diğerini Suudi Arabistan ile Çin arasındaki gelişen ilişkiler oluşturuyor.
ABD basınında yer alan haberlerde, Amerikan istihbarat birimlerinin F-35’in hassas teknolojilerinin Çin’in erişimine açılma ihtimali konusunda risk değerlendirmelerinde bulunduğu bildirildi.
Bu kaygılar özellikle F-35’in düşük görünürlük teknolojileri, gelişmiş sensörleri, görev sistemleri ve yazılım altyapısının korunması üzerinde yoğunlaşıyor.
Ancak kamuya açık bilgilerde Çin’in F-35 teknolojisine Suudi Arabistan üzerinden erişeceğine ilişkin gerçekleşmiş bir durum bulunmuyor. Tartışma, satışın gerçekleştirilmesi hâlinde ortaya çıkabilecek teknoloji güvenliği risklerine ilişkin değerlendirmelere dayanıyor.
Benzer teknoloji güvenliği tartışmaları daha önce Birleşik Arap Emirlikleri’ne yönelik F-35 satış sürecinde de yaşanmıştı.
İlk Arap F-35 Kullanıcısı Olabilir
Satışın Kongre sürecini geçmesi, nihai anlaşmaların imzalanması ve uçakların teslim edilmesi durumunda Suudi Arabistan, F-35 kullanan ilk Arap ülkesi olacak.
Birleşik Arap Emirlikleri için daha önce F-35 satışı gündeme gelmiş ancak süreç uçakların teslimatıyla sonuçlanmamıştı.
Suudi Arabistan’a yönelik son onay bu nedenle yalnızca Riyad’ın hava gücünün modernizasyonu açısından değil, F-35’in Orta Doğu’daki kullanıcı yapısı açısından da dikkat çekiyor.
Bununla birlikte Suudi Arabistan’ın F-35A’ları hangi tarihten itibaren teslim almaya başlayacağı henüz açıklanmadı. Üretim takvimi, Kongre süreci, nihai sözleşmeler ve programın mevcut sipariş yoğunluğu nedeniyle uçakların teslimatının uzun yıllara yayılan bir süreç olması bekleniyor.
Süreç Henüz Tamamlanmadı
ABD Dışişleri Bakanlığının 48 F-35A için verdiği onay, Suudi Arabistan’ın beşinci nesil savaş uçağı tedarikinde bugüne kadarki en somut aşamalardan birini oluşturuyor.
Ancak 24,3 milyar dolarlık paket henüz tamamlanmış bir satın alma sözleşmesi değil.
Kongre incelemesinin ardından tarafların nihai şartlar üzerinde anlaşması ve FMS sürecinin ilerlemesi gerekecek. Uçakların konfigürasyonu, teslimat takvimi ve Suudi filosunda kullanılacak mühimmatların kapsamı gibi kritik ayrıntılar da henüz açıklanmış değil.
Bu nedenle önümüzdeki süreçte izlenecek temel başlıklar Kongrenin satışa yaklaşımı, nihai sözleşmenin kapsamı ve ilk F-35A’ların Suudi Arabistan’a hangi takvimde teslim edileceği olacak.
