Avrupa savunma mimarisi son yılların en kritik kırılmalarından birine doğru ilerliyor. Bir yanda ABD’nin NATO bünyesindeki savaş uçakları ve deniz unsurlarının bir bölümünü Avrupa’dan çekmeyi değerlendirdiğine yönelik haberler gündeme gelirken, diğer yanda Avrupa’nın gelecekteki hava gücünü oluşturması beklenen FCAS programı ciddi bir çıkmaza girmiş durumda.
Bu iki gelişme birbirinden bağımsız görünse de aslında aynı soruya işaret ediyor: Avrupa, hava sahasını gelecekte kiminle koruyacak?
Soğuk Savaş’ın sona ermesinden bu yana Avrupa’nın hava güvenliğinin temel dayanağı büyük ölçüde Amerikan hava gücü oldu. NATO’nun hava üstünlüğü ve hava savunması görevlerinde ABD’nin sahip olduğu platformlar belirleyici rol oynarken, Avrupa ülkeleri daha çok destekleyici görevler üstlendi. Bu yapı, Avrupa’nın kendi hava üstünlüğü kapasitesini geliştirmesi yönündeki baskıyı da uzun süre sınırladı.
Ancak Ukrayna savaşıyla birlikte değişen güvenlik ortamı, Avrupa’nın bu konfor alanını daraltmaya başladı. Washington artık güvenlik önceliğini giderek daha fazla Hint-Pasifik bölgesine ve Çin’e kaydırıyor. Bu nedenle Avrupa’nın kendi güvenliğinde daha fazla sorumluluk üstlenmesi gerektiği yönündeki mesajlar son yıllarda daha açık biçimde dile getiriliyor.
Tam da bu dönemde FCAS programında yaşanan kriz, Avrupa açısından ayrı bir sorun yaratıyor. Fransa ve Almanya öncülüğünde geliştirilen ve Avrupa’nın altıncı nesil hava üstünlük platformu olması planlanan proje, kıtanın stratejik özerklik hedeflerinin sembollerinden biri olarak görülüyordu. Ancak programdaki anlaşmazlıklar ve gecikmeler, Avrupa’nın önümüzdeki yıllarda hava gücü alanında beklediği sıçramayı gerçekleştirmesini zorlaştırıyor.
Bu durum Avrupa’yı paradoksal bir noktaya sürüklüyor. Bir tarafta Amerikan hava gücünün Avrupa üzerindeki yükü azaltma ihtimali bulunuyor, diğer tarafta bu boşluğu doldurabilecek yerli Avrupa projeleri istenen hızda ilerleyemiyor.
Ortaya çıkan tablo yalnızca yeni savaş uçağı ihtiyacından ibaret değil. Asıl mesele, NATO’nun gelecekteki hava üstünlüğü mimarisinin nasıl şekilleneceği.
Bugün Avrupa hava savunmasının önemli bölümü Amerikan erken ihbar sistemlerine, hava yakıt ikmal kapasitesine, elektronik harp unsurlarına ve savaş uçaklarına dayanıyor. Eğer Washington uzun vadede Avrupa’daki askerî varlığını azaltırsa, kıta ülkeleri yalnızca daha fazla savunma harcaması yapmak zorunda kalmayacak, aynı zamanda hava üstünlüğü konusunda da yeni çözümler üretmek zorunda kalacak.
Türkiye’nin önemi de bu noktada ortaya çıkıyor.
Türk Hava Kuvvetleri NATO içerisinde uzun yıllardır önemli görevler üstlenmesine rağmen, ittifakın hava üstünlüğü mimarisinde belirleyici rol daha çok Amerikan unsurlarına ait oldu. Türkiye ise ağırlıklı olarak lojistik destek, bölgesel caydırıcılık, hava operasyonları ve yer destek görevlerinde öne çıktı.
Ancak KAAN projesi bu tabloyu değiştirme potansiyeline sahip.
Eğer KAAN planlanan takvim doğrultusunda hizmete girer ve beklenen operasyonel kabiliyetlere ulaşabilirse, Türkiye ilk kez NATO’nun gelecekteki hava üstünlüğü mimarisine doğrudan katkı sağlayabilecek ülkelerden biri hâline gelebilir. Özellikle Avrupa’nın yeni nesil savaş uçağı projelerinde yaşadığı belirsizlikler düşünüldüğünde, KAAN yalnızca Türkiye’nin millî savunma programı olarak değil, NATO’nun gelecekteki kuvvet yapısında da önemli bir unsur olarak değerlendirilebilir.
Elbette bugün için KAAN’ın FCAS’ın yerini alacağını veya Avrupa’nın hava güvenliğini üstleneceğini söylemek gerçekçi olmaz. Ancak mevcut gelişmeler, Avrupa’nın gelecekteki hava gücü planlamasında yeni aktörlere ihtiyaç duyabileceğini gösteriyor.
Bu nedenle Reuters’ın gündeme taşıdığı Amerikan çekilme tartışması yalnızca kuvvet azaltımı haberi olarak okunmamalıdır. Asıl soru, Avrupa’nın oluşabilecek hava gücü boşluğunu nasıl dolduracağıdır. FCAS’ın belirsizliği, ABD’nin öncelik değişikliği ve Avrupa’nın artan güvenlik kaygıları birlikte değerlendirildiğinde, önümüzdeki on yılın en önemli savunma tartışmalarından birinin hava üstünlüğü alanında yaşanacağı görülüyor.
Bu tartışmada Türkiye ve KAAN programı, geçmiş dönemlere kıyasla çok daha fazla dikkat çeken başlıklardan biri olmaya aday görünüyor.
