Mekke Antlaşması Türkosfer yaklaşımı açısından değerlendirildiğinde, ülkeleri yalnızca harita üzerindeki konumlarıyla değil, aralarındaki ilişkiler ve bunların doğurduğu jeopolitik sonuçlarla birlikte ele alan bir perspektif sunmaktadır. Jeopolitik, ülkeleri ve coğrafyaları yalnızca harita üzerindeki sabit konumlarıyla değil, aralarında oluşan ilişkiler, etkileşimler ve bunların doğurduğu sonuçlarla değerlendirir. Bu nedenle Mekke Antlaşması’nı da yalnızca taraf ülkeler arasında kurulmuş, belirli bir coğrafyaya veya belirli aktörlere karşı şekillenmiş sınırlı bir anlaşma olarak okumak eksik kalacaktır.
Türkosfer yaklaşımı açısından Mekke Antlaşması’nın esas önemi, farklı jeopolitik hatları birbirine bağlayabilme kapasitesidir. Dokümanda Birinci Hat, İkinci Hat ve Üçüncü Hat olarak gösterilen eksenlerin Türkiye çevresinde kesişmesi de bu anlayışı yansıtmaktadır. Burada amaç yeni ve kapalı bir blok oluşturmak değil; farklı coğrafyalar arasında siyasi, ekonomik, güvenlik ve stratejik etkileşim üretecek daha geniş bir istikrar alanı oluşturmaktır.
Bu açıdan Mekke Antlaşması’nın etkileri, imzacı ülkelerin sınırlarıyla sınırlı değildir. Antlaşmanın oluşturacağı siyasi istikrar, ekonomik ilişkilerden ulaştırma ve enerji hatlarına, güvenlik iş birliklerinden bölgesel güç dengelerine kadar çok daha geniş bir alanda sonuç üretebilir. Bu nedenle antlaşma, belirli ülkelere karşı kurulmuş statik bir ittifaktan ziyade, etkileri farklı coğrafyalara yayılan dinamik bir jeopolitik mekanizma olarak değerlendirilmelidir.
Türkosfer kuramı açısından Mekke Antlaşması’nın anlamı da tam olarak burada ortaya çıkmaktadır. Antlaşma, Türkosfer’in kendisi değil, Türkosfer’in hayata geçirilmesini sağlayabilecek araçlardan biridir. Nitekim çalışmanın sonuç bölümünde de Mekke Antlaşması açık biçimde “Türkosfer’in gerçekleşme yöntemlerinden biri” olarak tanımlanmaktadır.
Kısacası Mekke Antlaşması’nın jeopolitik değeri, ülkeleri bir blok içinde toplamasından çok, farklı coğrafyaları birbirine bağlayan ve etkisi sınırların ötesine yayılan bir istikrar alanı oluşturma potansiyelinde yatmaktadır.
Prof. Dr. Poyraz Gürson
Uluslararası Alasia Üniversitesi Rektörü
https://alasia.edu.tr
