Türkiye’nin F-35 Programı’ndan çıkarıldığı Temmuz 2019 tarihi, Türkiye’nin havacılık ve savunma ekosistemi açısından yalnızca bir program değişikliğinin değil, stratejik bir kırılmanın da eşiği. Küresel arenada da büyük yankı uyandıran bu “cezalandırma”, resmî söylemde S-400 tedarikiyle gerekçelendirildi ve aynı coğrafyada ayrı ittifakların parçası olan iki sistemin birlikte işletilmesinin F-35’in kritik teknolojilerine risk oluşturacağı argümanı öne çıktı. Biz o gün de konunun aslında “öyle” olmadığını istişare meclislerinde dile getirmiştik. Ancak o günün dilinde mesele, teknik uyumluluk ve bilgi güvenliği üzerinden tarif ediliyordu. Ancak aradan geçen yıllar, bu dosyanın salt teknik bir envanter tartışması olmadığını; bölgesel güç dengelerini, ittifak içi psikolojiyi ve belirli aktörlerin hassasiyetlerini doğrudan etkileyen bir stratejik denklemin parçası olduğunu gösterdi. Nitekim dün Trump’ın kameralar önünde yaptığı açıklama, bu gerçeği daha da görünür kıldı: Türkiye’ye yeniden F-35 verilebileceği yönünde kapı aralanırken, bunun İsrail’e karşı kullanılmayacağına dair “söz” vurgusunun gündeme taşınması, 2019’da S-400’ün arkasına yerleştirilen gerekçenin ötesinde bir kırmızı çizginin varlığını tescil etti. Bu ifade, F-35’in yalnızca bir savaş uçağı değil; ABD’nin ittifak içi güç dengesini, caydırıcılık mimarisini ve bölgesel askeri üstünlük algısını yöneten bir araç olduğunu bir kez daha hatırlatıyor. Türkiye açısından ise asıl kritik olan, bu tartışmanın kendisinden çok, tartışmanın doğurduğu zorunluluğun nasıl fırsata çevrildiğidir.
F-35 Programı’ndan çıkarılma, kısa vadede belirsizlik ve maliyet doğurdu, evet. Hatta F-35 tedarik zincirinde yer alan ve bunun için ciddi yatırımlar yapan bazı firmalarımız karanlık bir dönem de geçirdi. Mesaj netti aslında. Kendi kara ve deniz araçlarını tasarlayan Türkiye’nin, en azından hava üstünlüğünü kırmak gerekiyordu. Modern savunma havacılığında kritik eşik, yalnızca bir uçağı edinmek değil; o uçağın tasarım, entegrasyon, test, sertifikasyon, seri üretim ve yaşam döngüsü idamesi gibi katmanlarını yönetebilen bir ekosistem kurabilmektir. Bu ekosistem, tek seferlik bir alımın sunduğu geçici kapasiteden farklı olarak, sürdürülebilir güç üretir, dış politikada pazarlık alanı açar, sanayide derinleşme sağlar; insan kaynağını, tedarik zincirini ve teknoloji birikimini yukarı taşır. İşte bu süreci biraz yavaşlatmak gerekiyordu. Ancak bu kriz, orta ve uzun vadede Türkiye’yi “platform kullanıcı” konumundan “kabiliyet üreticisi” konumuna taşıyan bir ivme yarattı.
Yani bu yol aslında, havacılıkta tüketicilikten sürdürülebilir üreticiliğe giden milli bir kapıya çıktı.
Durumdan vazife çıkaran öncül sanayicilerimiz kolları sıvayarak insansız filolarımızı inşa etti. Daha yükseğe, daha uzak menzile derken Kızıl Elma’yı konuşur olduk. Çünkü gerçek hava üstünlüğü insanlı ya da insansız jet uçaklarıyla sağlanabilir. Sonra KAAN uçtu. Sonra özgün motorlar hava solumaya başladı.
Nitekim…
Türkiye’nin insansız ilk jet uçağı Kızıl Elma’nın ilk ikili otonom kol uçuşu gerçekleştirdiği haftada, Türkiye’nin ilk jet uçağı Hürjet, ilk kez ihraç edildi.
Bu bağlamda Hürjet, yalnızca bir eğitim uçağı ya da bir proje adı değil; Türkiye’nin jet çağında “kendi kendine yeterlik” iddiasını somutlaştıran bir sıçrama alanıdır. Hürjet üzerinden okunan hikâye, bir platformun ötesinde bir model sunar: Tasarım ve üretim disiplininin olgunlaşması, aviyonik ve entegrasyon kabiliyetinin artması, test altyapısının geliştirilmesi ve en önemlisi, tüm bu çıktının uluslararası bir müşterinin beklentileriyle sınanabilmesi.
Tam da bu nedenle, İspanya’ya yönelik Hürjet satışı ve bu satışın Avrupa/NATO sanayi mimarisi içinde konumlanması, Türkiye’nin kazandığı jet üretim kabiliyetinin “tescili” olarak değerlendirilmelidir. Çünkü savunma sanayinde ihracat, bir ürünün teknik yeterliliğinin yanında, üretici ülkenin kurumsal güvenilirliğinin, teslimat disiplininin, idame yaklaşımının ve stratejik ortaklık kurma kapasitesinin de dış doğrulamasıdır. Bir NATO müttefikinin pilot eğitim ekosistemini, kendi operasyonel ihtiyaçları ve endüstriyel öncelikleri doğrultusunda yeniden tasarlarken Hürjet’i bu kurgunun merkezine alması, Türkiye’nin artık yalnızca tedarik eden değil, birlikte geliştiren; yalnızca satan değil, uzun dönemli eğitim–idame–entegrasyon mimarisinin parçası olan bir aktöre dönüştüğünü gösterir. Üstelik bu çerçeve, savunma diplomasisinin en somut alanlarından biridir.
Bu noktada ortaya çıkan büyük resim şudur: F-35 tartışması, doğası gereği dalgalı ve çok katmanlı bir siyasi pazarlık alanı olarak kalacaktır. Dünkü açıklamada görüldüğü üzere, F-35 dosyası artık yalnızca teknik bir uyum tartışması değil; açık biçimde bölgesel güç dengeleri ve İsrail parametresiyle de şekillenmektedir. Bu nedenle, F-35’e ilişkin her yeni söylem, her yeni “kapı aralığı”, kendi içinde bir stratejik şartlar paketini taşır. Türkiye açısından doğru strateji ise, bu dalgalanmalara bağımlı kalmadan, kabiliyet üretimini kalıcılaştırmaktır.
Sonuç olarak Türkiye, 2019’daki kopuşu bir kırılma olarak yaşadı; ancak bu kırılmayı stratejik bir dönüşümün itici gücüne çevirmeyi başardı. Başkan Trump’ın F-35 açıklaması, dosyanın arka planındaki siyasi dinamiklerin —özellikle İsrail’e dair kırmızı çizgilerin— ne kadar belirleyici olduğunu yeniden hatırlatırken, Türkiye’nin kendi jet üretim kabiliyetine yatırım yapmasının ne denli isabetli bir yönelim olduğunu da teyit ediyor. Bugün Hürjet’in İspanya’ya uzanan hattı, Türkiye’nin “platform bağımlılığı” yerine “kabiliyet bağımsızlığı” yaklaşımını somut bir başarıya dönüştürdüğünün işaretidir. Bu işaret, yalnızca bir satış haberi değil; Türkiye’nin savunma diplomasisinde yeni bir eşiğe geldiğini gösteren stratejik bir tescildir.
Biz de söz veriyoruz: Daha çok çalışacağız, daha çok üreteceğiz.
