Sahel’in güvenlik mimarisi derin bir dönüşüm geçiriyor. Uzun süre dış askeri müdahaleler ve parçalı bölgesel tepkilerle şekillenen bir coğrafyada Burkina Faso, Mali ve Nijer stratejik özerklik yönünde kararlı bir adım attı. Üç hükümet, Sahel Devletleri İttifakı (Alliance of Sahel States – AES) çatısı altında 5.000 kişilik ortak bir askeri kuvveti hayata geçirerek Sahel’in gerçeklerine uyarlanmış, NATO benzeri bir kolektif savunma yapısı inşa etme niyetini ortaya koydu.
Bamako’daki bir hava üssünde ilan edilen ve Burkina Fasolu General Daouda Traoré’nin komutasına verilen yeni kuvvet, üç ülkenin askeri kapasitesini birleşik bir komuta altında topluyor. Karargâhın Nijamey’de kurulacak olması, Nijer’in merkezi coğrafi konumu ile stratejik önemini yansıtıyor. İttifak; sınır ötesi alanlarda kökleşen isyancı gruplara karşı hava operasyonlarını, istihbarat paylaşımını ve kara taarruzlarını eşgüdümlemeyi hedefliyor.
Bu gelişme, bölgenin önceki güvenlik çerçevelerinden açık bir kopuş anlamına geliyor. Yıllar boyunca G5 Sahel Müşterek Kuvveti; koordinasyon zafiyetleri, finansman açıkları ve siyasi anlaşmazlıklar nedeniyle etkili olamadı. Bölgenin bir dönem başat siyasi ve güvenlik bloğu olan ECOWAS ise, AES’in üç üyesi üzerinde etkisini kaybetti; zira bu üç ülkenin tamamı örgütten çekildi. Bu ayrılık, onların gözünde etkisiz kalan bölgesel mekanizmalara ve isyanın yayılmasını tersine çeviremeyen Batılı askeri ortaklıklara aşırı bağımlılığa duyulan daha geniş bir hayal kırıklığını yansıtıyor.
AES ülkeleri bunun yerine stratejik öz yeterlilik doktrinini benimsedi. Söylemleri; egemenlik, müdahale etmeme ve “neo-kolonyal” olarak tanımladıkları güvenlik düzenlemelerinin reddi üzerine kurulu. Fransa’nın bölgedeki askeri etkisinin gerilemesi—Operation Barkhane’ın sona ermesi ve Mali, Burkina Faso ile Nijer’den Fransız güçlerinin çıkarılması—bu yönelimi hızlandırdı. Bu boşlukta AES, Batı dışı aktörlerle kurulan yeni ortaklıkların da desteğiyle, bölgesel istikrarın başlıca garantörü olarak kendisini konumlandırıyor.
Yakın dönem gelişmeler, bloğun artan iddiasını daha görünür kılıyor. Nijerya Hava Kuvvetleri’ne ait bir uçağın Burkina Faso’ya acil iniş yapmasının ardından AES, hava savunma unsurlarını en yüksek alarm seviyesine geçirdi ve hava sahasına izinsiz giren herhangi bir uçağın etkisiz hâle getirilmesine onay verdi. Birkaç yıl önce düşünülemez olan bu düzeyde koordineli askeri duruş, ittifakın hava sahası ve sınırları üzerinde kontrol tesis etme kararlılığını yansıtıyor.
Buna karşın önlerinde ciddi zorluklar var. Sahel’deki isyan hareketleri uyum sağlayabilen, yerel şikâyetler ve kırılganlıklar içinde derinleşmiş yapılar olmaya devam ediyor. AES ülkeleri ekonomik baskılarla, diplomatik izolasyonla ve büyük bir ortak kuvveti sürdürmenin lojistik yükleriyle karşı karşıya. Bu yeni ittifakın, geçmişteki bölgesel girişimlerin başarısız olduğu yerde başarı sağlayıp sağlayamayacağı; iç uyumu koruma kapasitesine, güvenilir finansman bulmasına ve yerel halk için somut güvenlik iyileşmeleri üretebilmesine bağlı olacak.
Yine de birleşik bir kuvvetin kurulması bir dönüm noktasıdır. Sahel’in en fazla etkilenen ülkeleri ilk kez, dışarıdan dayatılmış bir model yerine bölgenin içinden tasarlanan bir güvenlik mimarisi kurmaya çalışıyor. Burkina Faso, Mali ve Nijer bunu yaparken yalnızca kendi savunma stratejilerini yeniden şekillendirmiyor; Sahel’de bölgesel güvenliğin geleceğini de yeniden tanımlıyor.
Bu makalenin orijinali Military.Africa portalında yayınlanmıştır.
