Grönland güvenlik anlaşması konusunda ABD, Danimarka ve Grönland arasında uzlaşmaya varıldı. ABD Başkanı Donald Trump, anlaşmanın Washington’a Grönland’ın güvenliği konusunda uzun vadeli haklar sağlayacağını ve adadaki ABD askerî varlığının genişletileceğini açıkladı. Danimarka ve Grönland yönetimleri ise anlaşmanın adanın egemenlik statüsünü değiştirmediğini vurguladı.
Trump, 18 Eylül’de yaptığı açıklamada ABD’nin Danimarka Krallığı ve Grönland ile yürüttüğü görüşmelerin anlaşmayla sonuçlandığını duyurdu.
ABD Başkanı, anlaşmanın Washington’ın Grönland’a ilişkin güvenlik kaygılarını giderdiğini ve ABD’ye adanın güvenliği konusunda uzun vadeli haklar sağladığını belirtti.
Trump’ın açıklamasına göre ABD, Grönland’ın savunulması amacıyla adadaki askerî faaliyetlerini genişletebilecek ve yeni askerî altyapılar oluşturabilecek.
Anlaşma ayrıca ABD’nin rakip olarak gördüğü ülkelerin Grönland’daki askerî ve stratejik faaliyetlerine yönelik önemli kısıtlamalar içeriyor.
ABD’nin Askerî Varlığı Artacak
Anlaşmanın en önemli sonuçlarından biri ABD’nin Grönland’daki askerî varlığının genişletilmesi olacak.
Trump, Washington’ın adada büyük bir askerî varlık oluşturmak için çalışmalara başlayacağını açıkladı.
Yeni düzenleme ABD’ye askerî tesisleri kullanma, Grönland üzerinde uçuş gerçekleştirme ve güvenlik ihtiyaçları doğrultusunda askerî faaliyetlerde bulunma konusunda uzun vadeli haklar sağlıyor.
Ancak kurulacak yeni tesislerin sayısı, büyüklüğü, konumu ve adaya konuşlandırılacak ABD askerlerinin sayısı henüz açıklanmadı.
ABD hâlihazırda Grönland’ın kuzeybatısındaki Pituffik Uzay Üssü’nü işletiyor.
Eski adı Thule Hava Üssü olan Pituffik, ABD’nin füze erken uyarı ve uzay gözetleme altyapısının önemli unsurlarından biri konumunda bulunuyor.
Grönland’ın Kuzey Amerika ile Avrupa arasındaki konumu ve Arktik bölgesine erişimi, adayı ABD’nin erken uyarı, füze savunması, uzay gözetleme ve Kuzey Atlantik güvenliği açısından önemli bir noktaya dönüştürüyor.
Çin ve Rusya’ya Karşı Kısıtlama
Anlaşmanın dikkat çeken maddelerinden biri Grönland’da üçüncü ülkelerin askerî ve stratejik faaliyetlerine getirilecek kısıtlamalar.
Trump’ın açıklamasına göre ABD’nin rakibi olarak değerlendirilen ülkeler Washington’ın açık ve yazılı onayı olmadan Grönland’da askerî üs kuramayacak veya askerî varlık bulunduramayacak.
Kısıtlamalar yalnızca askerî faaliyetlerle sınırlı değil.
Reuters’ın aktardığı bilgilere göre NATO üyesi olmayan ülkelerin Grönland’daki hassas sektörlerde gerçekleştireceği bazı yatırımlar da ABD’nin onayına tabi olacak.
Bu düzenleme özellikle Çin ve Rusya’nın Arktik bölgesindeki ekonomik ve askerî faaliyetlerinin sınırlandırılması açısından önem taşıyor.
Washington uzun süredir Çin’in Grönland’daki madenler, altyapı ve diğer stratejik sektörlerde yatırım yapma ihtimalini ulusal güvenlik perspektifinden değerlendiriyor.
Rusya’nın Arktik’teki askerî kapasitesi ise ABD ve NATO’nun bölgeye yönelik güvenlik politikalarının temel başlıklarından birini oluşturuyor.
Grönland ABD’ye Devredilmiyor
Trump’ın anlaşmayı açıklarken kullandığı “kalıcı kontrol” ifadesine rağmen Grönland’ın egemenlik statüsünde bir değişiklik yapılmıyor.
Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, anlaşmanın Danimarka Krallığı’nın egemenliğini ve toprak bütünlüğünü tanıdığını açıkladı.
Anlaşma aynı zamanda Grönland halkının kendi kaderini tayin hakkını da koruyor.
Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen de anlaşmayı memnuniyetle karşıladı ve düzenlemenin adanın güvenliğini güçlendireceğini belirtti.
Dolayısıyla anlaşma Grönland’ın ABD tarafından satın alınması, ilhak edilmesi veya Washington’ın egemenliğine geçmesi anlamına gelmiyor.
ABD’nin elde ettiği haklar esas olarak güvenlik, askerî erişim ve stratejik faaliyetler üzerinde yoğunlaşıyor.
Bu ayrım, Trump’ın geçmişte Grönland’ı ABD’ye katma yönündeki açıklamaları nedeniyle özellikle önem taşıyor.
Trump’ın Grönland Israrı
Trump, ikinci başkanlık döneminin başlamasından itibaren Grönland’ın ABD’nin ulusal güvenliği açısından gerekli olduğunu defalarca dile getirdi.
ABD Başkanı, Washington’ın adayı kontrol etmemesi durumunda Çin veya Rusya’nın bölgede etkinliğini artırabileceğini savundu.
Trump’ın Grönland’ı satın alma ve gerektiğinde güç kullanma ihtimalini dışlamayan açıklamaları ise Danimarka ve diğer Avrupa ülkelerinde tepkiye neden olmuştu.
Kopenhag ve Nuuk yönetimleri Grönland’ın satılık olmadığını ve adanın geleceğinin Grönland halkı tarafından belirleneceğini açıklamıştı.
Yeni anlaşma bu açıdan taraflar arasında aylar boyunca devam eden anlaşmazlığın farklı bir formülle sonuçlandırılması anlamına geliyor.
ABD adanın egemenliğini devralmadan güvenlik ve askerî erişim konusunda daha geniş haklar elde ederken Danimarka ve Grönland yönetimleri mevcut egemenlik statüsünü koruyor.
1951 Anlaşmasının Üzerine İnşa Ediliyor
ABD’nin Grönland’daki askerî varlığı yeni değil.
Washington ve Kopenhag arasındaki güvenlik iş birliğinin temelinde 1951 tarihli Grönland Savunma Anlaşması bulunuyor.
Soğuk Savaş’ın başlangıç döneminde imzalanan anlaşma, ABD’nin Grönland’da askerî faaliyet yürütmesine ve savunma tesisleri oluşturmasına imkân sağlamıştı.
Yeni anlaşma bu mevcut güvenlik mimarisini önemli ölçüde genişletiyor.
Reuters’a göre düzenleme ABD’ye kalıcı erişim, üslenme ve uçuş hakları sağlarken Grönland’ın gelecekte bağımsızlığını kazanması durumunda da geçerliliğini koruyacak şekilde tasarlandı.
Bu hüküm, anlaşmanın uzun vadeli boyutunun en dikkat çekici unsurlarından birini oluşturuyor.
Grönland ilerleyen yıllarda Danimarka’dan bağımsız hâle gelse bile ABD’nin anlaşmadan kaynaklanan güvenlik haklarının devam etmesi öngörülüyor.
Arktik’in Stratejik Önemi Artıyor
Grönland’ın önemi yalnızca coğrafi büyüklüğünden kaynaklanmıyor.
Ada, Kuzey Amerika ile Avrupa arasında ve Arktik Okyanusu’na açılan stratejik bir noktada bulunuyor.
Arktik’teki buzulların gerilemesiyle birlikte yeni deniz yollarının daha uzun süre kullanılabilir hâle gelmesi, bölgenin ekonomik ve askerî önemini artırıyor.
Bölge aynı zamanda kritik mineraller ve enerji kaynakları açısından da dikkat çekiyor.
Rusya Arktik boyunca geniş bir askerî altyapıya sahipken Çin kendisini “Arktik’e yakın devlet” olarak tanımlıyor ve bölgedeki ekonomik faaliyetlerini artırmaya çalışıyor.
ABD ise son yıllarda Grönland başta olmak üzere Arktik’teki askerî ve diplomatik varlığını güçlendirmeye yöneldi.
Yeni anlaşma bu nedenle yalnızca ABD-Danimarka ilişkileri açısından değil, NATO’nun kuzey kanadı ve Arktik’teki daha geniş güvenlik rekabeti açısından da önem taşıyor.
Anlaşma Henüz Tüm Süreçleri Tamamlamadı
Trump anlaşmayı tamamlanmış bir mutabakat olarak duyursa da hukuki süreç henüz tamamen sona ermiş değil.
AP’ye göre anlaşmanın Danimarka ve Grönland parlamentolarındaki onay süreçlerinden geçmesi gerekiyor.
Anlaşmanın resmî imza sürecinin Birleşmiş Milletler Genel Kurulu kapsamında New York’ta gerçekleştirilmesi planlanıyor.
Bu nedenle anlaşmanın bütün uygulama ayrıntıları henüz kamuoyuyla paylaşılmış değil.
ABD’nin Grönland’da kuracağı yeni askerî tesislerin nerede bulunacağı, askerî personel sayısının ne kadar artırılacağı ve hassas yabancı yatırımların hangi kriterlere göre değerlendirileceği gibi başlıklar henüz netleşmedi.
Bununla birlikte Washington, Kopenhag ve Nuuk tarafından yapılan açıklamalar tarafların temel siyasi çerçeve üzerinde uzlaştığını gösteriyor.
Yeni düzenleme hayata geçtiğinde ABD’nin Grönland’daki askerî hareket alanı genişlerken adanın egemenliği Danimarka Krallığı bünyesinde kalmaya devam edecek.
Bu model, Trump yönetiminin daha önce gündeme getirdiği Grönland’ın ABD tarafından satın alınması veya egemenliğinin devralınması seçeneklerinden farklı olarak Washington’a adanın mülkiyetini değil, güvenlik alanında geniş ve uzun vadeli haklar sağlıyor.
